کتاب وودی آلن

کتاب وودی آلن نوشته‌ی مارتین فیتس‌جرالد با ترجمه‌ی مژگان محمد روایتی تحلیلی و پرجزئیات از زندگی هنری و سینمایی یکی از خاص‌ترین فیلم‌سازان معاصر است. نشر آوند دانش آن را منتشر کرده است و این اثر در قالب مجموعه‌ی «کتاب کوچک کارگردانان» به سراغ جهان فکری و شیوه‌ی کار وودی آلن رفته است. ساختار کتاب بر پایه‌ی ترکیبی از زندگی‌نامه‌ی هنری، تحلیل فیلم‌ها، مرور پرسونا و شخصیت کمدی آلن و توضیح روش فیلم‌سازی او شکل گرفته و در عین حال به ریشه‌های ادبی، فلسفی و سینمایی آثارش هم می‌پردازد. در فصل‌های ابتدایی، نویسنده با طرح ایده‌ی «تاس‌انداختن با مرگ» و مفهوم شوخی، مرگ، اضطراب و کمدی، چارچوب فکری آلن را ترسیم کرده و بعد به‌تدریج وارد جزئیات کارنامه‌ی او می‌شود؛ از فیلم‌های اولیه‌ی کاملاً کمدی تا آثار تلخ‌تر و پیچیده‌تر. در ادامه، کتاب با مرور زندگی شخصی، مسیر حرفه‌ای، همکاران ثابت، درون‌مایه‌ها و شهر نیویورک به‌عنوان یکی از شخصیت‌های تکرارشونده‌ی فیلم‌ها، تصویری چندوجهی از این کارگردان می‌سازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وودی آلن

کتاب وودی آلن اثری از مارتین فیتس‌جرالد است که در قالب مجموعه‌ی «کتاب کوچک کارگردانان» نوشته شده و در نسخه‌ی فارسی با ویراست دوم و افزوده‌شدن فصلی تازه منتشر شده است. نویسنده در پیشگفتار توضیح داده است که الگوی این مجموعه، کتاب‌های راهنمایی بوده که درباره‌ی فیلم‌سازان بزرگ جهان نوشته شده‌اند؛ کتاب‌هایی که معمولاً با یک مقاله‌ی کلی درباره‌ی جهان آثار کارگردان شروع می‌شوند و بعد به‌سراغ تک‌تک فیلم‌ها می‌روند. در این کتاب نیز ابتدا مقاله‌ای مفصل با عنوان «وودی آلن: تاس‌انداختن با مرگ» آمده که در آن به شوخی، مرگ، اضطراب، کمدی، نسبت کمدی و درام، پرسونا و تصویر عمومی آلن پرداخته شده است. سپس فصل‌هایی مانند «پرسونا»، «حرفه»، «روش»، «همکاران»، «درون‌مایه‌ها» و «آخر بازی» به‌ترتیب به شخصیت کمدی آلن، مسیر حرفه‌ای او از نویسندگی تلویزیونی تا کارگردانی، شیوه‌ی کار در صحنه و اتاق تدوین، گروه ثابت همکاران و مضمون‌های تکرارشونده‌ای مثل مرگ، عشق، شهرت، ادبیات و شهر منهتن اختصاص یافته است. کتاب وودی آلن در ادامه به‌صورت منظم فیلم‌های او را مرور کرده است. فهرست کتاب نشان می‌دهد که آثار آلن در چند بخش موضوعی/دوره‌ای دسته‌بندی شده‌اند: «بو چسب»، «کمدی مرگ»، «جغجغه‌ی مرگ»، «خنده‌ی مرگ» و در ویراست دوم فصل تازه‌ای با عنوان «انکار دوباره‌ی مرگ» افزوده شده است. در هر فیلم، ابتدا شناسنامه و داستان به‌اختصار آمده و بعد نویسنده در چند بند کوتاه به تحلیل فرم، ایده‌های تصویری، درون‌مایه‌ها، ارجاعات سینمایی و ادبی و حواشی تولید پرداخته است. کتاب وودی آلن از نخستین تجربه‌های سینمایی او مثل «چی شده تایگر لیلی؟» و «پول را بردار و فرار کن» شروع می‌کند و تا فیلم‌هایی مانند «نفرین عقرب یشمی»، «پایان هالیوودی»، «ملیندا و ملیندا»، «امتیاز نهایی»، «کاساندرا از دریم» و «ویکی کریستینا بارسلونا» پیش می‌آید. در فصل «انکار دوباره‌ی مرگ» که ویژه‌ی چاپ دوم فارسی است، تکمله‌ای بر کتاب اصلی انگلیسی افزوده شده تا فاصله‌ی زمانی میان انتشار نسخه‌ی اصلی و ادامه‌ی کارنامه‌ی آلن در سال‌های بعد پوشش داده شود. در پایان هر بخش نیز به منابع دیگر درباره‌ی آلن و جایگاه او در سینمای آمریکا و اروپا اشاره شده است.

خلاصه کتاب وودی آلن

در این کتاب، مارتین فیتس‌جرالد ابتدا از یک نقطه‌ی کلیدی وارد جهان فکری وودی آلن می‌شود: نسبت شوخی و مرگ. او با نقل جمله‌ای از یکی از شخصیت‌های آلن که می‌گوید «هر آدم بالای ۳۵ سال که مرگ دغدغه‌ی اصلی زندگی‌اش نباشد، احمق است» نشان می‌دهد که کمدی در آثار آلن فقط برای خنداندن نیست، بلکه راهی برای مواجهه با اضطراب‌های عمیق، ترس از مرگ، ناتوانی، شکست عاطفی و پوچی است. نویسنده با ارجاع به فروید، رؤیا و شوخی را کنار هم قرار می‌دهد و توضیح می‌دهد که شوخی در فیلم‌های آلن اغلب حامل عناصر ناخوشایندی است که معمولاً از آگاهی دور نگه داشته می‌شوند. در فصل «پرسونا» تصویر آشنای مردی عصبی، زبان‌تیز، علاقه‌مند به روان‌درمانی، ساکن نیویورک و گرفتار در روابط عاطفی بررسی شده و نشان داده شده است که این پرسونا، همزمان هم آینه‌ی ضعف‌ها و ترس‌های انسانی است و هم با خودِ واقعی آلن فاصله دارد. در فصل‌های «حرفه» و «روش» کتاب وودی آلن، مسیر کاری او از طنزنویسی برای تلویزیون و استندآپ تا کارگردانی فیلم‌هایی مثل «پول را بردار و فرار کن»، «موزها»، «خوابگرد» و سپس آثار جدی‌تری مانند «آنی هال»، «صحنه‌های داخلی»، «منهتن» و «رز ارغوانی قاهره» دنبال شده است. نویسنده توضیح داده است که چگونه آلن از کمدی‌های شلوغ و ارجاعی اولیه به‌سمت فیلم‌هایی حرکت کرده که در آن‌ها شخصیت‌ها و روابط عاطفی در مرکز قرار می‌گیرند و شوخی‌ها در خدمت روایت و درون‌مایه‌ها هستند. بخش «روش» به‌طور جزئی نشان می‌دهد که آلن چگونه می‌نویسد (نوشتن یک‌سره‌ی فیلمنامه، بازنویسی کوتاه، شروع بلافاصله‌ی پیش‌تولید)، چگونه فیلم‌برداری می‌کند (آزادی کامل در انتخاب بازیگر، بازنویسی سر صحنه، فیلم‌برداری دوباره‌ی درصد بالایی از نماها) و چه‌طور در تدوین، ریتم فیلم را با تکیه بر موسیقی و حذف بی‌رحمانه‌ی صحنه‌های ناکارآمد پیدا می‌کند. در فصل «همکاران» شبکه‌ی ثابت فیلم‌برداران، تدوینگران، طراحان لباس و بازیگران تکرارشونده معرفی شده و در «درون‌مایه‌ها» پیوند آثار آلن با ادبیات، رمان‌نویسی، بازی با زمان، پرسش از مرگ، عشق، خوشبختی، شهرت و نقش پررنگ زنان در فیلم‌های او بررسی شده است. در بخش‌های تحلیلی مربوط به هر فیلم نیز کتاب نشان می‌دهد که چگونه آلن با ارجاع به تاریخ سینما، ادبیات روس، فلسفه‌ی اگزیستانسیالیستی و فرهنگ نیویورک، کمدی را به بستری برای طرح سؤالات جدی درباره‌ی زندگی بدل کرده است.

چرا باید کتاب وودی آلن را بخوانیم؟

این کتاب به‌جای تمرکز بر حاشیه‌ها و زندگی خصوصی، جهان فکری و سینمایی وودی آلن را از درون خود فیلم‌ها و نوشته‌هایش می‌کاود. خواننده با مطالعه‌ی آن کتاب، تصویری روشن از این‌که پرسونا وودی آلن چگونه ساخته شده، چرا این‌قدر بر روان‌درمانی، مرگ، اضطراب، روابط عاطفی و شهر نیویورک تأکید دارد و چه‌طور از کمدی برای بیان دغدغه‌های فلسفی استفاده کرده به‌دست می‌آورد. ساختار کتاب که از یک مقاله‌ی کلی آغاز می‌شود و بعد به‌سراغ فصل‌های موضوعی و سپس تحلیل تک‌تک فیلم‌ها می‌رود، امکان می‌دهد هم سیر تحول کارنامه‌ی آلن دیده شود و هم هر فیلم در جای خودش فهم شود. کتاب وودی آلن همچنین برای کسانی که به فرایند ساخت فیلم علاقه‌مند هستند، بخش‌های دقیقی درباره‌ی روش کار او دارد: از قراردادهای ویژه‌اش با تهیه‌کنندگان، آزادی عمل در انتخاب عوامل، شیوه‌ی کار با بازیگران، نوع نگاه به تدوین و موسیقی تا این‌که چرا بسیاری از فیلم‌هایش در آمریکا فروش متوسط و در اروپا استقبال بیشتری داشته‌اند. فصل «درون‌مایه‌ها» کمک می‌کند تا فیلم‌های پراکنده‌ی او به‌عنوان یک کل دیده شوند و پیوند میان آثار کمدی اولیه، درام‌های خانوادگی، فیلم‌های سیاه و آثار متأخرترش آشکار شود. افزوده‌شدن فصل «انکار دوباره‌ی مرگ» در ویراست دوم فارسی نیز باعث شده است که خواننده با ادامه‌ی مسیر آلن بعد از نسخه‌ی اصلی انگلیسی آشنا شود و فیلم‌هایی مانند «نفرین عقرب یشمی»، «امتیاز نهایی» و «ویکی کریستینا بارسلونا» را در امتداد همان دغدغه‌های قدیمی ببیند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به سینمای وودی آلن علاقه‌مند هستند و می‌خواهند فراتر از تماشای چند فیلم، با منطق درونی کارنامه‌ی او آشنا شوند. همچنین به دانشجویان و علاقه‌مندان مطالعات سینما، نقد فیلم و تاریخ سینمای آمریکا پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال نمونه‌ای روشن از پیوند کمدی، فلسفه و زندگی شهری در آثار یک کارگردان مؤلف هستند. برای کسانی که به نوشتن فیلمنامه، کارگردانی مستقل و شناخت فرایند تولید فیلم علاقه دارند نیز این کتاب می‌تواند منبعی مفید برای دیدن از نزدیک شیوه‌ی کار یک فیلم‌ساز پرکار و منسجم باشد.