کتاب راه نشان (دو زبانه)

کتاب راه نشان (دو زبانه) نوشته‌ی کوثر کریمی داستانی برای نوجوانان است که انتشارات ناران با همکاری انتشارات مرصاد آن را منتشر کرده است. این کتاب به‌همت اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس استان کرمانشاه تهیه شده و در کنار متن فارسی، متن انگلیسی همان داستان را نیز در خود جای داده است. تصویرگری اثر را سیده‌لیلا کشمیری انجام داده و مرضیه شعبانی متن فارسی را به انگلیسی برگردانده است. نجمه خادم نیز ویراستاری متن را برعهده داشته است. راه نشان در گروه سنی ج قرار می‌گیرد و ماجرای یک خانواده را روایت کرده است که در مسیر جاده‌های مرزی غرب کشور، ناگهان راه را گم می‌کنند و پسر نوجوان خانواده در دل تاریکی و سرما با فضایی روبه‌رو می‌شود که به بیمارستان صحرایی سومار تعلق دارد؛ جایی که خاطره‌ی رزمندگان، مجروحان و شهیدان جنگ ایران و عراق در آن زنده مانده است. در این کتاب، فضای امروز و گذشته درهم تنیده شده است و یک نوجوان امروزی با روایت و حضور شهیدی روبه‌رو شده است که او را به دل ماجراهای آن سال‌ها می‌برد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راه نشان (دو زبانه)

کتاب راه نشان (دو زبانه) داستانی نوجوانانه از کوثر کریمی است که در بستری معاصر آغاز شده و به‌تدریج به سال‌های جنگ ایران و عراق پل می‌زند. در ابتدای داستان، یک خانواده در جاده‌های اطراف قصرشیرین و نزدیک سومار در حال حرکت هستند که به‌دلیل قطع‌شدن آنتن و خرابی مانیتور ماشین، در دل شبی سرد و ابری ناچار می‌شوند در دشت توقف کنند. راوی نوجوان از ماشین پیاده می‌شود و در میان بیابان، برآمدگی تپه‌مانندی توجهش را جلب می‌کند. او با وجود نگرانی مادر، به‌سمت آن می‌رود و وارد فضایی می‌شود که بعدتر معلوم می‌شود بیمارستان صحرایی سومار است؛ جایی که در سال‌های جنگ، مجروحان را به آن منتقل می‌کردند. در ادامه‌ی کتاب راه نشان، نوجوان با مردی نورانی و آرام روبه‌رو شده است که او را در راهروهای تنگ و اتاق‌های کوچک بیمارستان صحرایی همراهی می‌کند. برانکاردهای روی‌هم‌چیده، ابزار جراحی پخش‌شده روی زمین و دستمال‌های خونی، فضایی نیمه‌خاموش و پر از خاطره ساخته است. مرد نورانی بدون آن‌که همه‌چیز را مستقیم توضیح دهد، نوجوان را به شنیدن ماجراهایی از دل همان اتاق‌ها دعوت کرده است؛ ماجراهایی که در آن‌ها پرستاران جوان، پزشکان خسته، مجروحان در آستانه‌ی شهادت و لحظه‌های تصمیم‌گیری دشوار حضور دارند. کتاب راه نشان (دو زبانه) در چند بخش کوتاه و پیوسته پیش رفته است و هر بخش، تکه‌ای از مواجهه‌ی نوجوان با گذشته را نشان داده است. در بخشی از کتاب، مرد نورانی داستان پرستاری را تعریف کرده است که در شلوغی بیمارستان صحرایی نزدیک بود زمین بخورد و پزشکی مسن از او می‌خواهد چادرش را بردارد تا راحت‌تر کار کند؛ اما مجروحی که در آستانه‌ی شهادت است، چادر او را می‌گیرد و زیر لب می‌گوید که «ما رفتیم که این چادرها درنیان». این صحنه، یکی از گره‌های عاطفی کتاب راه نشان است که پیوند میان فداکاری رزمندگان و ارزش‌های اعتقادی را نشان داده است. ساختار کتاب کوتاه و متراکم است و با توصیف‌هایی از تاریکی شب، سرمای بیابان، بوی خاک و سکوت سنگرها، فضای جنگ را از زاویه‌ی نگاه یک نوجوان امروزی بازآفرینی کرده است. در پایان هر بخش، فاصله‌ی میان زمان حال و گذشته کم‌تر شده است و راوی به‌تدریج درمی‌یابد که همراه نورانی‌اش یک شهید است و بیمارستان صحرایی سومار فقط یک بنای متروک نیست، بلکه نشانی از راه و انتخاب کسانی است که در آن‌جا جان داده‌اند.

خلاصه کتاب راه نشان (دو زبانه)

در راه نشان، داستان از دل یک موقعیت ساده و روزمره شروع شده است: خانواده‌ای در حال سفر با ماشین، در جاده‌های اطراف قصرشیرین و سومار، در شبی سرد و ابری. آنتن تلفن و دستگاه‌های ارتباطی از کار افتاده و مانیتور ماشین که مسیر را نشان می‌داده خراب شده است. پدر خسته از رانندگی طولانی، به پیشنهاد مادر کنار جاده توقف می‌کند. فضای داخل ماشین پر از نگرانی است؛ مادر دست‌های سردش را به دسته‌ی بالایی پنجره گره زده و چشم‌هایش نگران خانواده است، خواهر کوچک‌تر، عسل، زیر پتوی گل‌دارش پنهان شده و ترس در مردمک چشم‌هایش پیداست. پسر نوجوان، که راوی داستان است، از ماشین پیاده می‌شود و در هوای سرد بیابان قدم می‌زند. در دوردست، برآمدگی تپه‌مانندی می‌بیند که کنجکاوی‌اش را برمی‌انگیزد. با وجود هشدار مادر که او را به برگشتن به ماشین و ماندن کنار عسل دعوت کرده است، تصمیم می‌گیرد تا همان اطراف برود و نگاهی بیندازد. چند دقیقه بعد، به برآمدگی می‌رسد و متوجه می‌شود که این برآمدگی درواقع سازه‌ای است با درهایی در دو طرف. ندایی درونی او را به داخل می‌کشاند. درون سازه تاریک است و در ابتدا چیزی دیده نمی‌شود. پایش به شیئی فلزی گیر می‌کند و نزدیک است زمین بخورد. کم‌کم چشم‌هایش به تاریکی عادت می‌کند و برانکاردهای روی‌هم‌چیده، ابزار جراحی پخش‌شده روی زمین و دستمال‌های خونی را می‌بیند. در همین فضا دستی روی شانه‌اش قرار می‌گیرد. صدای ملایم مردی ناشناس با لحن شمرده و آرام، او را صدا می‌زند و نامش را می‌پرسد. نوجوان با ترس و لکنت پاسخ می‌دهد و توضیح می‌دهد که خانواده‌اش راه را گم کرده‌اند و او اتفاقی این‌جا را پیدا کرده است. مرد نورانی که محاسن قهوه‌ای روشن و چشم‌هایی پر از آرامش دارد، از او می‌خواهد همراهش شود تا چند جا را نشانش بدهد. در طول همراهی، مرد توضیح می‌دهد که این‌جا بیمارستان صحرایی سومار است؛ جایی که در سال‌های جنگ، مجروحان از جبهه به آن منتقل می‌شدند. او نوجوان را به اتاقی می‌برد که در آن، زمانی ماجرایی مهم رخ داده است: شلوغی رفت‌وآمد پزشکان و پرستاران، صدای مجروحان، مداوا و شهادت، و پرستار جوانی که در ازدحام، نزدیک است زمین بخورد و پزشکی مسن به او تذکر می‌دهد چادرش را بردارد؛ اما مجروحی درحال شهادت، چادر او را می‌گیرد و آرام می‌گوید که آن‌ها رفته‌اند تا این چادرها برجا بماند. این روایت برای نوجوان به‌تدریج معنای تازه‌ای پیدا می‌کند. او در دل بیمارستان صحرایی، با بوی خاک و خاطره‌ی مجروحان، با نوعی از شجاعت و ایمان روبه‌رو می‌شود که تا پیش از آن فقط در حد شنیده‌ها بوده است. در پایان دیدار، مرد نورانی با چشمانی پر از اشک از او خداحافظی می‌کند و نوجوان به‌سوی خانواده‌اش بازمی‌گردد، درحالی‌که تازه فهمیده است با یک شهید روبه‌رو بوده و آن مکان متروک، نشانی از راهی است که نسل پیش از او انتخاب کرده است.

چرا باید کتاب راه نشان (دو زبانه) را بخوانیم؟

راه نشان (دو زبانه) از زاویه‌ی نگاه یک نوجوان امروزی به موضوع جنگ ایران و عراق نزدیک شده است و به‌جای تمرکز بر صحنه‌های نبرد، فضای پشت‌جبهه و بیمارستان صحرایی سومار را محور قرار داده است. این انتخاب باعث شده است که موضوع جنگ در قالب تجربه‌ای ملموس، عاطفی و قابل‌درک برای نوجوانان تصویر شود؛ تجربه‌ای که در آن ترس، کنجکاوی، دلتنگی و پرسش‌های ذهنی یک نوجوان با خاطرات شهیدان و مجروحان گره خورده است. دو زبانه‌بودن کتاب راه نشان (دو زبانه) ویژگی مهم دیگری است. متن فارسی و ترجمه‌ی انگلیسی در کنار هم قرار گرفته است و این ساختار، امکان مقایسه‌ی جمله‌ها، یادگیری واژگان و آشنایی با بیان مفاهیم فرهنگی و تاریخی در زبان دیگر را فراهم کرده است. برای نوجوانانی که در حال یادگیری زبان انگلیسی هستند، این کتاب نمونه‌ای از متنی است که هم ریشه در فرهنگ و تاریخ خودشان دارد و هم به زبان دیگری بازگو شده است. در این اثر، شخصیت مرد نورانی و بیمارستان صحرایی سومار به‌عنوان دو نماد اصلی حضور دارند. مرد نورانی، پیوند زنده‌ی نسل امروز با شهیدان است و بیمارستان صحرایی، جایی است که فداکاری در آن شکل عینی پیدا کرده است. روایت کوتاه و متمرکز کتاب، با صحنه‌هایی مثل گفت‌وگوی مجروح درحال شهادت با پرستار، نشان داده است که ارزش‌هایی مانند حجاب، مسئولیت‌پذیری و ایثار چگونه در دل موقعیت‌های واقعی و سخت معنا پیدا کرده است. این ترکیب، راه نشان را به متنی تبدیل کرده است که هم برای آشنایی با بخشی از تاریخ معاصر و هم برای تأمل در انتخاب‌ها و باورهای شخصی قابل‌استفاده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن راه نشان (دو زبانه) به نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌های مرتبط با جنگ ایران و عراق، شهیدان و فضاهای پشت‌جبهه علاقه دارند. این کتاب به دانش‌آموزان گروه سنی ج که در درس‌ها و پژوهش‌های خود به‌دنبال نمونه‌هایی داستانی از بیمارستان‌های صحرایی و امداد مجروحان هستند نیز پیشنهاد می‌شود. همچنین به نوجوانانی که در حال یادگیری زبان انگلیسی‌اند و می‌خواهند متنی دو زبانه با موضوعی ایرانی و تاریخی بخوانند، می‌توان راه نشان را پیشنهاد کرد.