کتاب سنگ، کاغذ، قیچی

کتاب سنگ، کاغذ، قیچی (مجموعه داستانک‌های انجمن ادبی بر بال سیمرغ) گردآوری سعید فتاحی و متین بحبی‌زاده است که نشر ناران آن را منتشر کرده است. این کتاب حاصل چند سال فعالیت انجمن ادبی بر بال سیمرغ است؛ انجمنی که ابتدا در همدان شکل گرفته و بعد به‌کمک فضای مجازی، اعضایی از شهرهای مختلف را گرد هم آورده است. در این اثر، داستانک‌های کوتاه و بسیار کوتاهِ اعضای انجمن کنار هم قرار گرفته و تصویری متنوع از دغدغه‌ها، تجربه‌ها و نگاه‌های نسل‌های مختلف نویسندگان ارائه شده است. ویراستاری کتاب را زهرا چاوش‌زاده‌حسینی انجام داده و در متن کتاب، از نقش زنده‌یاد سعید فتاحی به‌عنوان مدیر و حامی اصلی این جمع داستان‌نویس بسیار یاد شده است. سنگ، کاغذ، قیچی با تکیه‌بر فرم داستانک، سراغ موقعیت‌های روزمره، لحظه‌های بحرانی، روابط خانوادگی، جنگ، بیماری، فقر، تنهایی، عشق، مرگ و شوخ‌طبعی تلخ می‌رود و در چند سطر، برشی از زندگی شخصیت‌ها را پیش چشم می‌گذارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سنگ، کاغذ، قیچی

کتاب سنگ، کاغذ، قیچی مجموعه‌ای از داستانک‌های کوتاه است که به‌کوشش سعید فتاحی و متین بحبی‌زاده از میان آثار اعضای انجمن ادبی بر بال سیمرغ انتخاب و گردآوری شده است. در مقدمه‌ی کتاب، تاریخچه‌ی شکل‌گیری این انجمن در یکی از فرهنگسراهای همدان، گسترش فعالیت آن در فضای مجازی، برگزاری جلسات هفتگی نقد داستان، دعوت از نویسندگان شناخته‌شده و راه‌اندازی کانال‌ها و گروه‌های مختلف (از جمله مکتب‌خانه‌ی بر بال سیمرغ، کتابخانه‌ی مجازی، شعر بر بال سیمرغ و نشر بر بال سیمرغ) شرح داده شده است. همین مقدمه نشان می‌دهد که این کتاب فقط یک مجموعه‌ی متفرق از متن‌های کوتاه نیست، بلکه محصول یک کار جمعیِ پیوسته است که در آن، داستان‌ها در فضای نقد و گفت‌وگو شکل گرفته‌اند. در متن کتاب، از انتشارات مستقل وابسته به انجمن هم سخن رفته که مأموریتش چاپ آثار اعضاست و سنگ، کاغذ، قیچی یکی از همین خروجی‌ها به‌شمار می‌آید. کتاب سنگ، کاغذ، قیچی در قالب «مجموعه داستانک» تنظیم شده و فهرست آن نشان می‌دهد که با تعداد زیادی متن کوتاه از نویسندگان مختلف روبه‌رو است؛ از جمله نام‌هایی مثل آنی آلاناکیان، محسن بقایی، نرگس جودکی، محمدباقر خزاعی، شراره خوش‌صفت، مرضیه زندی، محسن سرخوش، مریم نکویی، عذرا هادی‌نژاد، متین بحبی‌زاده و دیگر اعضای انجمن. هر داستانک در چند سطر تا حداکثر چند صفحه، موقعیتی مشخص را می‌سازد و اغلب با یک چرخش پایانی، معنای تازه‌ای به آن می‌دهد. موضوع‌ها بسیار متنوع‌اند: از «آلزایمر»، «فراموشی»، «پیری» و «خانه‌ی سالمندان» تا «جنگ»، «مفقودالاثر شدن»، «کودک کار»، «کرونا»، «فقر شهری»، «روابط خانوادگی»، «طلاق»، «مهریه»، «حس گناه»، «مرگ»، «امید» و حتی شوخی‌های روزمره. کتاب در کنار داستانک‌ها، بخشی را هم به معرفی انجمن و فهرست آثار منتشرشده‌ی اعضا اختصاص داده است که نشان می‌دهد این مجموعه در ادامه‌ی چند جلد دیگر از کتاب‌های مشترک همین گروه قرار می‌گیرد.

خلاصه داستان سنگ، کاغذ، قیچی

در سنگ، کاغذ، قیچی با مجموعه‌ای از داستانک‌ها روبه‌رو هستیم که هرکدام در چند خط، یک لحظه‌ی حساس از زندگی شخصیت‌ها را برجسته می‌کند. بسیاری از متن‌ها بر محور فقدان و فراموشی شکل گرفته‌اند؛ مثل داستان پیرزنی که پلاک سربازیِ پسرش را به گردن دارد و هنوز برای او پیراشکی نگه می‌دارد، یا داستان کوتاهی که در آن، پسر می‌خواهد مادر مبتلا به آلزایمر را به جایی بسپارد و مادر با یک جمله، گذشته‌ی فرزند را به‌رخ او می‌کشد. در چند سطر بعد، همان مادر دوباره می‌پرسد «کجا؟» و نشان می‌دهد که فراموشی، هم‌زمان هم بیماری اوست و هم آینه‌ای برای فراموش‌کاری دیگران. بخش دیگری از داستانک‌های کتاب سنگ، کاغذ، قیچی به وضعیت‌های اجتماعی امروز می‌پردازد؛ از کرونا و ماسک و قرنطینه تا فقر شهری و کارگران پیمانکار. در داستان «جان‌بها»، مردی که ماسک خریده، نجات خود را نه در برابر بیماری، بلکه در برابر شناسایی‌شدن توسط همسرش می‌بیند. در داستان دیگری، زنی نگران است که بعد از مرگ همسرِ بیمار، تکلیف مهریه‌اش چه می‌شود و نگاهش به «بعد از آخر عمر» دوگانه‌ی عجیبی از وابستگی و فاصله را نشان می‌دهد. داستان «نگران» از زاویه‌ی دید کارمند یک شرکت نوشته شده که ابتدا با همدلی به تماس‌های همسر یک کارگر بیمار پاسخ می‌دهد و بعد با یک چرخش، متوجه می‌شود دغدغه‌ی اصلی زن چیز دیگری است. جنگ و پیامدهایش نیز در چند داستانک پررنگ است. در «سلسله موی دوست»، راوی در میانه‌ی انفجار خمپاره و دود و خون، برادرش را در جبهه می‌یابد و صحنه‌ی وداعی فشرده و عاطفی شکل می‌گیرد که با بوی «غذا، باروت و گرد و خاک» درهم می‌آمیزد. در داستانی دیگر، کبوتر صلح با ساختن لانه روی دهانه‌ی توپ، آغاز جنگ را به تعویق می‌اندازد و بهانه‌ای برای آشتی می‌شود. در کنار این‌ها، داستان‌هایی درباره‌ی کودکان و نوجوانان دیده می‌شود؛ از کودک کاری که حالا مدیر یک دفتر و «زن کارآفرین» شده تا پسربچه‌ای که فکر می‌کند دعای عصبیِ شب قبلش باعث ویرانی خانه و مدرسه شده است. کتاب سنگ، کاغذ، قیچی در بسیاری از داستانک‌ها از طنز تلخ استفاده کرده است؛ مثل ماجرای قناری‌ای که صاحبخانه مستقیم به آن دست نمی‌زند اما با رهاکردن گربه، مرگش را رقم می‌زند، یا پیرمردی که قرص‌هایش را در لیوان حل می‌کند و بعد از پنجره بیرون می‌ریزد تا نشان دهد «آلزایمر» را به‌خوبی به‌خاطر دارد. در کنار این موقعیت‌ها، متن‌هایی هم هست که بیشتر بر بازی‌های زبانی و ایده‌های فشرده تکیه دارد؛ مثل داستانی که در چند جمله، از «تاریخ مصرف آدم‌ها» و برچسب‌های نامرئی روی کمرشان حرف می‌زند. در مجموع، کتاب شبکه‌ای از لحظه‌های کوتاه می‌سازد که در آن‌ها، مرز میان شوخی و تراژدی، امید و ناامیدی، و زندگی روزمره و بحران مدام جابه‌جا می‌شود.

چرا باید کتاب سنگ، کاغذ، قیچی را بخوانیم؟

سنگ، کاغذ، قیچی فرصتی برای مواجهه با طیف گسترده‌ای از صداها و نگاه‌ها در قالب داستانک است؛ قالبی که در آن، هر کلمه اهمیت دارد و هر سطر باید ضربه‌ی خود را بزند. خواننده در این کتاب با نویسندگانی روبه‌رو می‌شود که هرکدام از زاویه‌ی دید خود به موضوع‌های مشترک نگاه کرده‌اند؛ از جنگ و مهاجرت و بیماری تا روابط خانوادگی، فقر، تنهایی و شوخی‌های ریز روزمره. این تنوع باعث می‌شود در هر چند صفحه، فضا و لحن عوض شود و خستگی از یکنواختی به‌وجود نیاید. کتاب سنگ، کاغذ، قیچی همچنین نمونه‌ای از کار جمعی یک انجمن ادبی است؛ متنی که پشت آن سال‌ها جلسه‌ی نقد، تمرین و گفت‌وگو قرار دارد. در مقدمه‌ها و یادداشت‌ها، رد این فرایند دیده می‌شود و همین، خواندن کتاب را به نوعی آشنایی با زیستِ یک حلقه‌ی داستان‌نویسی تبدیل کرده است. برای کسانی که به داستانک‌نویسی علاقه‌مندند، این مجموعه می‌تواند منبعی از ایده‌ها، پایان‌بندی‌ها و زاویه‌دیدهای مختلف باشد؛ از داستان‌هایی که فقط بر یک تصویر تکیه دارند تا متن‌هایی که در چند سطر، یک موقعیت پیچیده‌ی اخلاقی را طرح کرده‌اند. در عین حال، حضور مکرر موضوع‌هایی مثل آلزایمر، سالمندی، خانه‌ی سالمندان، کودکان کار، کرونا و جنگ، کتاب را به آینه‌ای از بخشی از تجربه‌ی زیسته‌ی جامعه‌ی امروز تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

سنگ، کاغذ، قیچی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌های بسیار کوتاه و داستانک علاقه‌مندند و دوست دارند در زمان‌های کوتاه، متن‌هایی متنوع و فشرده بخوانند. این کتاب به علاقه‌مندان کارگاه‌های داستان‌نویسی و اعضای انجمن‌های ادبی نیز پیشنهاد می‌شود، چون نمونه‌ای از خروجی یک کار گروهی منظم است. همچنین به خوانندگانی که در پی روایت‌هایی درباره‌ی جنگ، سالمندی، بیماری، فقر شهری، کودکان کار و موقعیت‌های اخلاقی روزمره هستند، می‌توان این مجموعه را پیشنهاد کرد؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند این موضوع‌ها را در قالب‌های کوتاه و ضربه‌دار دنبال کنند.