کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟!

کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟! نوشته‌ی زینب اطهری مجموعه‌ای از رباعی‌هاست که نشر آنان آن را منتشر کرده است. این کتاب در قالب رباعی به سراغ رابطه‌ی انسان و حیوان رفته و با زبانی تصویری و گاه تلخ از رنج حیوانات، خشونت پنهان در زندگی روزمره و بی‌تفاوتی انسان‌ها سخن گفته است. شاعر در این مجموعه، جهان را از زاویه‌ی نگاه حیوانات و موجودات به‌حاشیه‌رانده‌شده می‌بیند و از دل همین نگاه، نقدی بر تمدن، شهر، مصرف‌گرایی و عادت‌کردن به خشونت ارائه کرده است. تکرار عنوان آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟! در طول کتاب، به‌نوعی نقش refrain یا ترجیع را دارد و هر چند صفحه یک‌بار مانند سؤالی وجدان‌بر‌انگیز دوباره ظاهر می‌شود و فضای عاطفی کتاب را به یاد می‌آورد. در این اثر، رباعی‌ها اغلب کوتاه، ضربه‌زننده و مبتنی‌بر تصویرهایی از قفس، سلاخی، شکار، بازار ماهی، سگ‌های خیابانی، گاوهای مادر، پرندگان اسیر و حیوانات آزاردیده هستند. شاعر با کنارهم‌گذاشتن این صحنه‌ها، از یک‌سو به رنج حیوانات و از سوی دیگر به خشونت درونی انسان و ساختارهای اجتماعی‌ای که این خشونت را عادی کرده‌اند پرداخته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟!

کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟! مجموعه‌ای از رباعی‌های زینب اطهری است که در آن، شاعر یک موضوع محوری را در ده‌ها تصویر و موقعیت مختلف دنبال کرده است: نسبت انسان با حیوان و خشونتی که در پشت عادت‌های روزمره پنهان شده است. ساختار کتاب بر پایه‌ی رباعی است و در سراسر آن، عنوان کتاب به‌عنوان یک مصرع مستقل یا یک رباعی کوتاه، چندین‌بار تکرار شده و مانند ضرب‌آهنگی ثابت، خواننده را به سؤال اصلی بازمی‌گرداند. در میان رباعی‌ها، تقدیم‌نامه‌هایی مانند «تقدیم به ماری» و «تقدیم به آمین امیری» دیده می‌شود که نشان می‌دهد برخی شعرها از تجربه‌های شخصی یا مواجهه‌های عاطفی شاعر با حیوانات الهام گرفته‌اند. در این مجموعه، از شماره‌گذاری برای رباعی‌ها استفاده شده و شعرها به‌صورت پیوسته پیش می‌روند، بی‌آنکه فصل‌بندی کلاسیک داشته باشند، اما می‌توان چند خوشه‌ی موضوعی را در آن تشخیص داد. در بخش‌هایی از کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟! رباعی‌ها به صحنه‌های مشخصی مثل «بازار فروش ماهیان»، «سلاخی»، «جوجه‌رنگی»، «فوک‌های خزری»، «گاو مادر»، «سگ تصادف‌کرده کنار جاده»، «پرنده‌ی قفسی»، «موش»، «عنکبوت»، «کلاغ»، «قناری در معدن» و «شتر در جاده» پرداخته‌اند و در بخش‌های دیگر، نگاه شاعر به مفاهیم کلی‌تری مثل تمدن، شهر، ملال، جنگ، قربانی‌کردن، عید قربان، عید پاک، قصابی‌ها و کشتار جمعی حیوانات معطوف شده است. در برخی رباعی‌ها، حیوان به‌عنوان آینه‌ی انسان تصویر شده و شاعر از «حیوان درون آدمی در بند است» و «تمدن»ی سخن گفته است که با «بی‌رحمی تازه‌ای» هر روز خود را بازتولید کرده است. در کنار این‌ها، رباعی‌هایی هم هست که لحظه‌های مهربانی، همدلی و امکان تغییر را نشان می‌دهد؛ مثل توصیه به نکشتن مارمولک‌ها، گذاشتن ظرف آب در تابستان، نریختن سنگ به لانه‌ی پرنده و آرزوی روزی که به‌جای کشتن حیوانات، «با کاشتن نهال» عید گرفته شود.

چرا باید کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟! را بخوانیم؟

در این مجموعه، شاعر با استفاده از قالب رباعی، موضوعی به‌ظاهر حاشیه‌ای را به مرکز توجه آورده است: رنج حیوانات در جهان انسان‌محور. در بسیاری از رباعی‌ها، صحنه‌هایی که معمولاً عادی به‌نظر می‌رسند، از زاویه‌ای تازه دیده شده‌اند؛ از بازار ماهی و قصابی تا جوجه‌رنگی، گاوهای شیری، سگ‌های خیابانی، پرندگان قفسی و حیوانات آزمایشگاهی. این زاویه‌ی دید، عادت به خشونت را زیر سؤال برده است و نشان داده است که پشت هر «غذا»، «تفریح» یا «سنت»، موجودی زنده با ترس، درد و امید ایستاده است. کتاب آن کیست که یاری بدهد حیوان را؟! علاوه‌بر تصویرکردن رنج حیوانات، به نقد تمدن و شهر نیز پرداخته است؛ جایی که کامیون‌های حامل حیوانات به سلاخی می‌روند، فوک‌های خزری بی‌جان به ساحل می‌رسند، دریا جسد و زباله را «قی» می‌کند، و قصابی‌ها به‌عنوان نماد تکرارشونده‌ی خشونت جمعی ظاهر می‌شوند. در کنار این تصاویر تلخ، رباعی‌هایی هم هست که امکان همدلی و تغییر را یادآوری کرده است؛ از نوازش‌کردن سگی که زیر سنگ و لگد افسرده شده تا کنار اسب و شتر راه‌رفتن به‌جای سوارشدن، گذاشتن ظرف آب در تابستان و آرزوی تعطیل‌شدن قصابی‌ها. این ترکیبِ نقد، همدلی و امید، کتاب را به متنی تبدیل کرده است که هم احساسات را درگیر می‌کند و هم نگاه را نسبت به رفتار با حیوانات و معنای «تمدن» حساس‌تر می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دوست‌داران شعر معاصر فارسی که به قالب رباعی علاقه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی حقوق حیوانات، محیط‌زیست، نقد خشونت روزمره و رابطه‌ی انسان و حیوان را دارند. به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌ی ادبیات، مطالعات حیوانات و مطالعات فرهنگی نیز پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال نمونه‌ای شعری از بازنمایی رنج حیوانات در زبان فارسی هستند. به کسانی هم پیشنهاد می‌شود که مایل‌اند نگاه خود را نسبت به صحنه‌های عادی مثل بازار ماهی، قصابی، سیرک، باغ‌وحش، شکار، عید قربان، جوجه‌رنگی و حیوانات خیابانی بازنگری کنند و از خلال شعر، حساسیت عاطفی تازه‌ای نسبت به این موقعیت‌ها پیدا کنند.