کتاب یک شب...

کتاب یک شب... نوشته‌ی زهرا قهرمان مجموعه‌ای از خاطرات و روایت‌هایی است که گردآوری و تألیف آن را خود او برعهده گرفته است و نشر قهرمان قلم آن را منتشر کرده است. در این کتاب ده‌ها ماجرای کوتاه از زبان آدم‌های مختلف کنار هم قرار گرفته که هرکدام شبیه یک اعتراف خودمانی یا یک دردِدل ناگهانی‌ست؛ از تجربه‌های ترسناک و مواجهه با «چیزهای عجیب» گرفته تا لحظه‌های نجات معجزه‌آسا، خواب‌های فراموش‌نشدنی و برخورد با آدم‌ها و سایه‌هایی که معلوم نیست دقیقا چه بوده‌اند. فضای کلی کتاب میان وحشت، شوخی، دلتنگی و حیرت در نوسان است و بسیاری از خاطرات در عین ترسناک‌بودن، پایان‌هایی طنزآلود یا آرام‌کننده دارند. متن‌ها کوتاه، ضرباهنگ‌دار و شبیه تعریف‌کردن‌های دورهمی هستند؛ همان جنس قصه‌هایی که در مهمانی‌های خانوادگی، سفرها، خوابگاه‌ها یا شب‌های بی‌خوابی دهان‌به‌دهان می‌چرخند. راویان این خاطرات از سن‌ها و شهرهای مختلف‌اند و هرکدام با لحن و جزئیات خودشان ماجرایی را تعریف کرده‌اند که سال‌ها در ذهنشان مانده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب یک شب...

کتاب یک شب... با گردآوری زهرا قهرمان مجموعه‌ای از خاطرات واقعی و روایت‌های کوتاه است که در مرز میان ترس، خرافه، رؤیا و تجربه‌های شخصی حرکت می‌کند. ساختار کتاب بر پایه‌ی روایت‌های جداگانه شکل گرفته که هرکدام با نام راوی امضا شده‌اند؛ از «بهناز» و «الی» و «سهیلا» تا «وحید»، «فرید»، «امیرعباس» و دیگران. هر خاطره معمولا در چند صفحه یا حتی چند بند تمام می‌شود و به همین دلیل کتاب ریتم تند و تکه‌تکه‌ای دارد؛ شبیه نشستن در یک جمع بزرگ که هرکس نوبت خودش را می‌گیرد و یک ماجرای «یک شبی...» تعریف می‌کند. در بسیاری از این روایت‌ها، راوی از کودکی یا نوجوانی‌اش می‌گوید؛ از مادربزرگ‌هایی که بعد از مرگ هنوز در رفتار نوه‌ها حضور دارند، از دوست خیالی بچه‌ها، از صداهای ناشناس در زیرزمین‌ها و پشت‌بام‌ها، از خانه‌هایی که «حال‌وهوای قبرستان» دارند و از خواب‌هایی که با واقعیت گره می‌خورند. در کنار این‌ها، خاطراتی هم هست که بیشتر رنگ شوخی و غافلگیری دارد؛ مثلا جایی که راوی فکر می‌کند جن ترک موتورش سوار شده و بعد می‌فهمد خورجین شل بوده است. کتاب یک شب... در ۱۱۲ صفحه تنظیم شده و متن آن به‌صورت پیوسته از یک خاطره به خاطره‌ی بعدی می‌رسد؛ بدون فصل‌بندی کلاسیک اما با جداشدن روشن روایت‌ها از هم و ذکر نام راوی در ابتدای هر بخش. در این میان، چند خط مقدمه‌ی کوتاه از خود زهرا قهرمان در ابتدای کتاب آمده که توضیح می‌دهد علاقه‌ی دوران دبستانش به شنیدن ماجراهای ترسناک چگونه به جست‌وجوی آدم‌هایی با تجربه‌های مشابه و درنهایت به شکل‌گیری این مجموعه منجر شده است. موضوعات کتاب از «داستان‌های وحشت‌آفرین» تا تجربه‌های مرموز روزمره را دربرمی‌گیرد؛ از صدای گریه‌ی بچه‌ای نامرئی و شبح‌های سیاه و سفید گرفته تا پرنده‌ای که با نوک‌زدن به شیشه، منبع یک صدای ترسناک می‌شود یا فرشته‌ای که به‌زعم راوی جان کودکی را نجات می‌دهد. در کنار لحظات دلهره‌آور، رد پررنگ خانواده، روابط عاطفی، دلتنگی برای مادربزرگ‌ها و بازیگوشی‌های کودکی هم در جای‌جای کتاب دیده می‌شود و همین ترکیب، حال‌وهوای آن را از یک مجموعه‌ی صرفا «ترسناک» فراتر می‌برد.

خلاصه داستان یک شب...

در یک شب... مجموعه‌ای از روایت‌ها کنار هم قرار گرفته که هسته‌ی مشترک آن‌ها تجربه‌ی «لحظه‌های غیرعادی» در زندگی روزمره است؛ لحظه‌هایی که راویانشان هنوز بعد از سال‌ها برایشان توضیح قطعی ندارند. بسیاری از خاطرات از کودکی و نوجوانی شروع می‌شود؛ جایی که بچه‌ها با مادربزرگ‌ها، حیاط‌های بزرگ، زیرزمین‌های نمور، پشت‌بام‌های تاریک و خوابیدن دسته‌جمعی در پذیرایی سر و کار دارند. در این فضاها، چیزهایی دیده و شنیده می‌شود که مرز میان خیال و واقعیت را به‌هم می‌ریزد: مادربزرگی که بعد از مرگش هنوز در بازی‌های نوه‌ها حضور دارد و النگو می‌خواهد، پدربزرگ‌هایی که شعر مخصوص خودشان را به نوه‌ها یاد می‌دهند، دوست‌های خیالی که از ظرف خالی ژله شاکی می‌شوند و تهدید می‌کنند، یا سایه‌هایی که در آینه و تراس و پنجره ظاهر می‌شوند و بعد ناپدید می‌شوند. بخش دیگری از خاطرات به خانه‌ها و مکان‌ها گره خورده است؛ خانه‌های نوسازی که «بوی مرگ» می‌دهند، ویلاهای شمال، کارخانه‌های خالی، انبارهای تاریک، آب‌انبارهای متروک و زمین‌های کشاورزی. در این فضاها، راویان از صداهای ناشناس، درهایی که خودبه‌خود باز و بسته می‌شوند، خنده‌های نامرئی، موجودات نورانی یا سایه‌های مبهم می‌گویند. گاهی روایت به سمت توضیح منطقی می‌رود؛ مثلا پرنده‌ای که منبع صدای تق‌تق در است یا خورجینی که به پشت موتور می‌خورد. گاهی هم ماجرا در ابهام رها می‌شود؛ مثل سنگ سیاه شش‌ضلعی که از خواب به واقعیت راه پیدا می‌کند، گردنبندی که ناگهان از بالای یخچال جلوی پای راوی می‌افتد یا پیرمردی که پشت پنجره‌ی خانه‌ای «نفرین‌شده» دیده می‌شود. در کنار این‌ها، چند روایت حال‌وهوای معنوی‌تر دارند؛ مثل بیدارشدن ناگهانی مادری که دستش روی صورت نوزاد افتاده و آن را نجات می‌دهد، یا نجات معجزه‌آسای زنی که هنگام افتادن از نردبان، دستی نامرئی کمرش را نگه می‌دارد. بعضی خاطرات هم بیشتر بر شوخی و تناقض تکیه دارند؛ مثل مردی که فکر می‌کند عزرائیل را با چادر سفید کنار تخت دیده یا پسرخاله‌ای که هم‌زمان کنار آتش و در دستشویی ظاهر می‌شود. در مجموع، کتاب تصویری تکه‌تکه از ترس‌ها، خرافه‌ها، دلتنگی‌ها و شوخی‌های نسلی را نشان می‌دهد که با قصه‌های «یک شب...» بزرگ شده است.

چرا باید کتاب یک شب... را بخوانیم؟

خواندن یک شب... فرصتی است برای ورود به دنیای قصه‌هایی که معمولا در جمع‌های خانوادگی و دوستانه تعریف می‌شوند اما کمتر جایی مکتوب شده‌اند. این کتاب نشان می‌دهد تجربه‌های «ترسناک» فقط هیولا و جن و شبح نیست؛ گاهی یک صدای ناشناس، یک خواب عجیب، یک اتفاق ظاهرا بی‌اهمیت یا یک هم‌زمانی غیرقابل توضیح می‌تواند سال‌ها در ذهن بماند و تبدیل به خاطره‌ای شود که بارها و بارها تعریف می‌شود. تنوع راویان و موقعیت‌ها در کتاب باعث شده هر بخش حال‌وهوای خودش را داشته باشد؛ از روایت‌های طنزآلود و سبک تا ماجراهایی که رنگ غم، دلتنگی یا معنویت دارند. این تنوع کمک می‌کند خواندن کتاب خسته‌کننده نشود و هر چند صفحه یک‌بار با فضای تازه‌ای روبه‌رو شویم. کوتاه‌بودن هر خاطره هم باعث می‌شود بتوان در فاصله‌های کوتاه مطالعه کرد؛ مثلا در مسیر رفت‌وآمد، قبل از خواب یا بین کارها. در عین حال، زیر لایه‌ی ترس و تعجب، رد پررنگ خانواده، رابطه‌ی نوه‌ها با مادربزرگ‌ها، خاطرات روستا و شهر، و جزئیات زندگی روزمره‌ی ایرانی دیده می‌شود که برای بسیاری آشناست. یک نکته‌ی دیگر این است که کتاب به‌طور مستقیم موضع‌گیری نمی‌کند که این اتفاق‌ها «حتما» ماورایی‌اند یا «حتما» توهم؛ بلکه آن‌ها را همان‌طور که راویان تجربه کرده‌اند ثبت کرده است. همین بی‌قضاوت‌بودن، فضا را برای برداشت‌های مختلف باز می‌گذارد؛ کسی ممکن است دنبال نشانه‌های ماورایی بگردد و دیگری بیشتر به جنبه‌های روان‌شناختی، حافظه، خواب و خیال توجه کند. برای کسانی که به جمع‌آوری روایت‌های شفاهی، فرهنگ عامه و قصه‌های ترسناک بومی علاقه‌مندند، این کتاب نمونه‌ای جمع‌وجور از چنین روایت‌هایی‌ست.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به قصه‌های ترسناک، ماجراهای مرموز و خاطرات «یک شبی...» علاقه دارند. همچنین به خوانندگانی که دوست دارند روایت‌های کوتاه و متنوع از تجربه‌های شخصی آدم‌های مختلف بخوانند، به علاقه‌مندان فرهنگ عامه و قصه‌های شفاهی خانوادگی، و به کسانی که دنبال متنی برای خواندن در فاصله‌های کوتاه روزمره هستند.