کتاب مبانی HSE

کتاب مبانی HSE نوشته محمود بشیری نسب، به موضوع ایمنی، بهداشت حرفه‌ای و محیط زیست در محیط‌های کاری می‌پردازد و تلاش می‌کند تصویری منظم از مفاهیم پایه، الزامات قانونی و روش‌های کاربردی مدیریت HSE ارائه کند. نویسنده با تکیه‌ بر تجربه و منابع تخصصی، ابتدا ضرورت توجه به حوادث شغلی، بیماری‌های ناشی از کار و آلودگی‌های زیست‌محیطی را توضیح داده و سپس به‌ سراغ ساختارهای قانونی، سازمانی و فنی رفته که در ایران و جهان برای کنترل این مخاطرات شکل گرفته‌اند. این راهنما را موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران منتشر کرده و نسخه‌ی الکترونیکی آن را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مبانی HSE

کتاب مبانی HSE اثر محمود بشیری نسب، با پی‌ریزی ارکان سه‌گانه‌ی ایمنی، بهداشت حرفه‌ای و محیط زیست، تصویری نظام‌مند از ضرورت استقرار این سیستم مدیریتی در بستر سازمان‌ها و صنایع ارائه می‌دهد. نویسنده در لایه‌ی تبیین ضرورت‌ها، پیامدهای سوانح شغلی، بیماری‌ها و آلاینده‌ها را از پنج ساحت قانونی، اجتماعی، اخلاقی‌انسانی، اکولوژیک و اقتصادی واکاوی کرده و با ارجاع به مدل کلاسیک «کوه یخ هزینه‌ها»، نشان می‌دهد که بخش عمده‌ی خسارات مالی ناشی از حوادث پنهان و غیرمستقیم‌اند. این رویکرد پیشگیرانه با اتصال به اسناد و نهادهای بین‌المللی نظیر ILO، WHO، OSHA و NFPA و تطبیق آن با قوانین ملی، اثبات می‌کند که نظام HSE نه یک سلسله توصیه‌ی اخلاقی و اختیاری، بلکه شبکه‌ای منسجم و الزام‌آور از تعهدات حقوقی، مقرراتی و فنی است.

کتاب مبانی HSE ابعاد چندگانه‌ی سلامت را از تعریف بهداشت حرفه‌ای تا کنترل عوامل زیان‌آور محیط کار در پنج دسته‌ی فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی، ارگونومیک و روانی‌روان‌شناختی صورت‌بندی می‌نماید. محمود بشیری نسب با دقت فنی به کالبدشکافی مخاطرات فیزیکی (صدا، ارتعاش، روشنایی و پرتوها) و خطرات شیمیایی می‌پردازد و ابزارهای استاندارد مدیریت مواد نظیر لوزی خطر NFPA، برگه‌های اطلاعات ایمنی مواد (MSDS/SDS) و سیستم جهانی طبقه‌بندی و برچسب‌گذاری مواد شیمیایی (GHS) را شرح می‌دهد. 

مباحث با تحلیل اصول ارگونومی، بیومکانیک، آنتروپومتری و آسیب‌شناسی پدیده‌ی نوبت‌کاری بسط یافته و با تدوین استراتژی‌های پیشگیری از سوانح، مهار آلودگی‌ها و راهکارهای بهینه‌سازی مصرف منابع و انرژی، الگویی جامع و کاربردی برای ارتقای تاب‌آوری و سلامت پایدار محیط‌های کاری ترسیم می‌گردد.

خلاصه کتاب مبانی HSE

کتاب مبانی HSE با این تز بنیادین آغاز می‌شود که شتاب توسعه‌ی صنعتی و افزایش خروجی‌های اقتصادی، در صورت گسست از الزامات زیست‌محیطی و بهداشتی، خسارت‌های مالی، جانی و اعتباری جبران‌ناپذیری به بار می‌آورد. نویسنده در کالبدشکافی ابعاد ضرورت استقرار این نظام، پیوندی ارگانیک میان تعهدات حقوقی ملی و بین‌المللی (نظیر فصول الزام‌آور قانون کار، مقاوله‌نامه‌های ILO و کنوانسیون‌های محیط زیستی)، مسئولیت‌های انسانی‌اخلاقی و پیامدهای کلان اقتصادی برقرار می‌سازد؛ رویکردی که با ارجاع به سهم چشمگیر خسارات سوانح در تولید ناخالص داخلی و واکاوی «مدل کوه یخ»، نشان می‌دهد که هزینه‌های آشکار حوادث تنها بخش کوچکی از خسارات پنهان ناشی از عدم‌انطباق هستند. 

اثر سپس مسیر بلوغ سازمانی را در سه لایه‌ی الزام (واکنش انفعالی به قانون)، آگاهی (درک فنی اهمیت موضوع) و رفتار (نهادینه‌سازی ارزشی و عینی در کنش‌های روزمره) تبیین کرده و با شاخص‌هایی چون گزارش‌دهی شفاف شبه‌حوادث، نظام‌های انگیزشی و تعهد ملموس مدیریت، نقشه‌ی راه گذار به فرهنگ ایمنی پویا را ترسیم می‌نماید.

در لایه‌ی مداخلات فنی، بهداشت حرفه‌ای و ارگونومی، کتاب دسته‌بندی پنج‌گانه‌ای از عوامل مخاطره‌آمیز محیط کار (فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی، ارگونومیک و روانی) ارائه داده و سلسله‌مراتب کنترل مهندسی را در سه سطح مبدأ، مسیر انتقال و دریافت‌کننده صورت‌بندی می‌کند. اثر در حوزه‌ی مخاطرات فیزیکی و شیمیایی، پارامترهای فنی متعددی نظیر حدود مجاز مواجهه‌ی شغلی (TLV-TWA، STEL و Ceiling)، ابزارهای کدگذاری خطر (GHS و لوزی NFPA) و برگه‌های اطلاعات ایمنی را شرح داده و مدیریت شیمیایی را به دانشی ساختاریافته مبدل می‌سازد. 

نویسنده در ساحت ارگونومی، با رویکرد تطبیق سامانه با محدودیت‌های زیستی انسان، حوزه‌های بیومکانیک و آنتروپومتری را واکاوی کرده و اثرات فرساینده‌ی نوبت‌کاری بر ریتم سیرکادین را عامل محرک بیماری‌های فیزیولوژیک و خطاهای انسانی معرفی می‌کند.

چرا باید کتاب مبانی HSE را بخوانیم؟

کتاب از سطح شعار و توصیه فاصله گرفته و نشان می‌دهد HSE چگونه در قالب قوانین، آیین‌نامه‌ها، استانداردها، حدود مجاز و ساختارهای سازمانی وارد زندگی روزمره‌ی سازمان‌ها شده است. این کتاب به‌ جای تمرکز صرف بر یک جنبه، سه ضلع اصلی HSE یعنی ایمنی، بهداشت حرفه‌ای و محیط زیست را در کنار هم قرار داده و ارتباط آن‌ها را نشان داده است. ترکیب مباحث نظری مانند تعریف سلامت و فرهنگ سازمانی با ابزارهای عملی مانند لوزی خطر، MSDS و سیستم هماهنگ جهانی، این اثر را به منبعی آموزشی برای دوره‌های مقدماتی HSE تبدیل کرده است.

خواندن کتاب مبانی HSE را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی مبانی HSE به دانشجویان و هنرجویان رشته‌های ایمنی، بهداشت حرفه‌ای، محیط زیست و مدیریت صنعتی پیشنهاد می‌شود که به‌ دنبال منبعی آموزشی پایه برای آشنایی با مفاهیم و ساختارهای HSE هستند. این راهنما همچنین به کارشناسان HSE در صنایع مختلف، سرپرستان و مدیران واحدهای تولیدی و خدماتی که می‌خواهند تصویر کلی‌تری از الزامات قانونی، عوامل زیان‌آور محیط کار و فرهنگ ایمنی به‌ دست آورند، توصیه می‌شود.