کتاب ذهن آرام، کودک آرام

کتاب ذهن آرام، کودک آرام (راهنمای والدین برای مدیریت بیش‌فعالی با بازی‌درمانی) نوشته فریبا اردکانی و فایزه زارعی محمودآبادی است و توسط نشر سنجاق به‌صورت الکترونیکی منتشر شده است. نویسندگان که هر دو در حوزه‌ی روان‌شناسی کودک و تربیت تخصص دارند، تجربه‌های بالینی و آموزشی و تدریس خود را کنار هم گذاشته‌اند تا تصویری روشن از زندگی با کودک بیش‌فعال و کم‌توجه ارائه کنند. این کتاب با ترکیب توضیح‌های علمی ساده، مثال‌های واقعی، تلنگرها، چک‌لیست‌های خودارزیابی و تمرین‌های کوتاه کوشیده است والدین را هم از نظر دانشی و هم از نظر عاطفی همراهی کند. تمرکز اصلی کتاب بر اختلال بیش‌فعالی/ نقص توجه (ADHD)، تفاوت آن با پرانرژی‌بودن معمولی، چالش‌های مدرسه و نوجوانی و نیز نقش والد آرام در ساختن خانه‌ای امن برای کودک است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ذهن آرام، کودک آرام

کتاب ذهن آرام، کودک آرام به قلم فریبا اردکانی و فایزه زارعی محمودآبادی از سال‌ها نشستن کنار کودکان بی‌قرار، شنیدن نگرانی والدین و دیدن اشک‌های پنهانی آن‌ها می‌گوید. بخش‌های مفصلی از این اثر به تأثیر اضطراب و استرس بر رفتار، بروز اضطراب در قالب پرخاش یا سکوت، نقش خانواده در ایجاد فضای آرام و این ایده اختصاص یافته است که خانه باید پناهگاه باشد و نه میدان نبرد.

کتاب ذهن آرام، کودک آرام در فصل دوم با عنوان «درک بیش‌فعالی (شناخت بیش‌فعالی/ ADHD)» وارد توضیح دقیق‌تر این اختلال می‌شود. ابتدا تفاوت پرانرژی‌بودن معمولی با بیش‌فعالی تشریح شده است و سپس علائم اصلی در دو گروه بی‌توجهی و بیش‌فعالی/ تکانشگری، معیارهای تشخیصی، انواع ADHD (نوع غالب بی‌توجه، نوع غالب بیش‌فعال/ تکانشگر، نوع ترکیبی) و نمونه‌های بالینی مانند علی، محمد، نازنین و آرمین آورده شده است.

این فصل از کتاب ذهن آرام، کودک آرام در ادامه به دلایل و عوامل مؤثر (ژنتیک، مغز، محیط، بارداری، خواب و صفحه‌نمایش‌ها)، شیوع در کودکان و بزرگسالان، تفاوت بروز در دختران و پسران و چالش‌های مدرسه و نوجوانی می‌پردازد. فصل سوم با تمرکز بر والدین و کودکان بیش‌فعال واکنش‌های رایج والدین، احساس گناه، خستگی، بی‌کفایتی و قضاوت‌شدن را بررسی کرده و اشتباهات تربیتی معمول را با چک‌لیست‌ها و تمرین‌های کوتاه مرور کرده است. فصل چهارم نیز ساختار مغز، نقش قشر پیش‌پیشانی، عقده‌های قاعده‌ای، مخچه و جسم پینه‌ای، و مشکلات تمرکز، توجه و تنظیم هیجان را به زبان ساده توضیح می‌دهد.

در سراسر این کتاب، تلنگرها، چک‌لیست‌های خودارزیابی و پیشنهادهای کوچک برای مراقبت از والد و کودک، اثر را به راهنمایی مرحله‌به‌مرحله برای ساختن ذهن و خانه‌ای آرام نزدیک کرده است.

خلاصه کتاب ذهن آرام، کودک آرام

راه همراهی با کودک بیش‌فعال از درک مغز و هیجانات او و از دنیای بازی می‌گذرد؛ نه از نصیحت و تنبیه. فصل اول نشان می‌دهد که ذهن آرام نیازی اساسی برای رشد مغز کودک است. ذهن ناآرام مانند خانه‌ای با آژیر دائمی، کودک را در حالت آماده‌باش نگه می‌دارد و اجازه نمی‌دهد او روی یادگیری، بازی سازنده یا ارتباط تمرکز کند. در این فصل با مثال‌های روزمره و استعاره‌هایی مانند آب گل‌آلود و خاک حاصلخیز، توضیح داده می‌شود که وقتی ذهن کودک آرام می‌شود، شنیدن، فکرکردن، صبوری و خودشناسی او نیز تقویت می‌شود. بخش مهمی از همین فصل به اضطراب اختصاص دارد؛ اضطرابی که گاه در لباس پرخاش و گاهی در سکوت و انزوا ظاهر می‌شود و تمرکز، خواب و روابط کودک را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. نقش خانواده در این میان به‌عنوان باغبان ذهن کودک توصیف شده است؛ خانه‌ای که می‌تواند پر از صدا و بی‌کلام باشد یا به پناهگاهی امن تبدیل شود.

کتاب در فصل دوم به تعریف و شناخت بیش‌فعالی/ نقص توجه می‌پردازد. تفاوت کودک صرفاً پرانرژی با کودک دارای ADHD براساس شدت، مداومت و تأثیر بر عملکرد توضیح داده شده و سپس فهرست علائم بی‌توجهی و بیش‌فعالی/ تکانشگری، معیارهای تکمیلی تشخیص، انواع اختلال و نمونه‌های بالینی ارائه شده است. بخش بعدی به دلایل و عوامل مؤثر می‌پردازد و تأکید می‌کند که مغز این کودکان متفاوت کار می‌کند و نه ناقص. ژنتیک نقش پررنگی دارد و عوامل محیطی مانند تنش خانوادگی، تغذیه، خواب و صفحه‌نمایش‌ها می‌توانند شدت علائم را تغییر دهند. سپس شیوع در کودکان و بزرگسالان، تفاوت بروز در دختران و پسران و چالش‌های مدرسه و نوجوانی (بی‌توجهی به آموزش، مشکل نشستن، اشتباهات مکرر، کار گروهی دشوار، رفتارهای پرخطر، افت تحصیلی، عزت‌نفس پایین، احتمال افسردگی و اضطراب) شرح داده شده است.

فصل سوم به واکنش‌ها و احساسات والدین، اشتباهات تربیتی رایج و نیاز آن‌ها به حمایت عاطفی و آموزشی می‌پردازد؛ با چک‌لیست‌های خودارزیابی، تلنگرها و تمرین‌هایی برای بازنگری در سبک والدگری. در فصل چهارم، ساختار مغز و عملکرد ذهن کودک بیش‌فعال به زبان ساده توضیح داده شده و مشکلات تمرکز، انواع ADHD از نظر الگوی توجه و چک‌لیست‌هایی برای تنظیم محیط خانه و نحوه‌ی گفت‌وگو با کودک مطرح شده است.

در مجموع پیام محوری کتاب حاضر این است که آرام‌سازی ذهن کودک و والد، پیش‌شرط هر تغییری در رفتار، یادگیری و رابطه است و این آرامش از دل درک، بازی، ارتباط امن و مراقبت از خود والد آغاز می‌شود.

چرا باید کتاب ذهن آرام، کودک آرام را بخوانیم؟

کتاب ذهن آرام، کودک آرام برای والدینی نوشته شده است که درگیر واقعیت روزمره‌ی زندگی با کودک بیش‌فعالند؛ واقعیتی که در آن خستگی، احساس گناه، قضاوت دیگران و نگرانی برای آینده، همزمان، حضور دارد. این اثر از دل تجربه‌های بالینی و آموزشی نویسندگان شکل گرفته و به‌جای تمرکز صرف بر برچسب تشخیصی، به رابطه‌ی زنده‌ی والد و کودک می‌پردازد.

ساختار اثر کمک می‌کند خواننده صرفاً اطلاعات نگیرد؛ بلکه قدم‌به‌قدم ببیند در کجای مسیر ایستاده و چه تغییری می‌تواند از خودش آغاز کند. توضیح ساده‌ی عملکرد مغز، نقش قشر پیش‌پیشانی، عقده‌های قاعده‌ای، مخچه و جسم پینه‌ای و پیوند آن با رفتار روزمره‌ی کودک به والد کمک می‌کند به‌جای سرزنش، نگاهش را به‌سمت درک و همراهی ببرد. همچنین بخش‌های مربوط به مدرسه و نوجوانی، تصویری از مسیر رشد کودک با ADHD ارائه کرده و نشان داده‌اند که چگونه می‌توان از امروز برای کاهش خطرهای فردا آماده شد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به والدینی پیشنهاد می‌شود که فرزندشان بی‌قرار، پرتحرک و حواس‌پرت است و یا زود عصبانی می‌شود و در مدرسه یا خانه با تمرکز، قوانین و روابط اجتماعی مشکل دارد. همچنین این اثر به معلمان، مربیان مهدکودک و مشاورانی پیشنهاد می‌شود که با کودکان بیش‌فعال یا کم‌توجه کار می‌کنند و به‌دنبال درکی عمیق‌تر از ذهن و هیجانات آن‌ها هستند. کتاب حاضر برای دانشجویان و علاقه‌مندان به روان‌شناسی کودک و تربیت نیز می‌تواند تصویری روشن از پیوند میان مغز، رفتار، خانواده و مدرسه ارائه کند؛ به‌ویژه برای کسانی که می‌خواهند نقش بازی، آرامش ذهن و والدگری آگاهانه را در مدیریت ADHD بهتر بفهمند.

بخشی از کتاب ذهن آرام، کودک آرام

«وقتی از کودکی با بیش‌فعالی یا نقص توجه صحبت می‌کنیم، خیلی‌ها فکر می‌کنند مشکل فقط در رفتارهای آزاردهنده‌اش است؛ مثل پریدن وسط حرف بقیه، بی‌قراری، یا فراموش کردن وسایل مدرسه. اما این فقط چیزی است که در ظاهر می‌بینیم، ریشه‌ای دارد که در عمق ذهن کودک لانه کرده است. ذهنی که با مغز بسیاری از هم‌سالانش فرق دارد. نه بهتر است، نه بدتر؛ فقط متفاوت است.

علم امروز به ما نشان داده که مغز کودکان مبتلا به ADHD واقعاً متفاوت کار می‌کند. پژوهش‌ها با عکس‌برداری از مغز این کودکان، نشان داده‌اند که بخش‌هایی از مغز آن‌ها یا دیرتر رشد می‌کند، یا کم‌فعال‌تر است. مثلاً بخشی از مغز که باید به ما کمک کند تمرکز کنیم و تصمیم درست بگیریم، در این کودکان کم‌جان‌تر عمل می‌کند. برای همین خیلی وقت‌ها بی‌دلیل از جا می‌پرند، در انجام کارها عجله می‌کنند یا نمی‌توانند تمرکزشان را حفظ کنند.»