کتاب شکسپیر

کتاب شکسپیر نوشته‌ی سیلست دیویدسون منیس با ترجمه‌ی محمدرضا افضلی روایتی تصویری و مرحله‌به‌مرحله از زندگی ویلیام شکسپیر است که شرکت انتشارات فنی ایران در مجموعه‌ی «کتاب‌های نردبان» منتشر کرده است. این کتاب در قالبی کوتاه، مصور و بخش‌بندی‌شده، مسیر زندگی شکسپیر را از کودکی در شهر کوچک استرتفورد تا شهرتش در صحنه‌های شلوغ تئاتر لندن دنبال می‌کند و در کنار آن، فضای تاریخی و اجتماعی انگلستان آن دوران را هم نشان می‌دهد؛ از طاعون و قحطی گرفته تا شکوفایی تئاتر، قدرت ملکه الیزابت اول و سپس جیمز اول. متن کتاب با تمرکز بر ماجراهای مهم زندگی شکسپیر، مثل سال‌های گمشده، ورودش به گروه‌های بازیگری، ساخت تئاتر گلوب، نوشتن نمایش‌نامه‌های معروفی مانند رومئو و ژولیت، هملت، مکبث و شاه لیر و همچنین رابطه‌اش با خانواده و فرزندان، تصویری ساده اما پرجزئیات از او ارائه کرده است. در پایان نیز دو خط زمانی جداگانه، یکی برای زندگی شکسپیر و دیگری برای رویدادهای مهم جهان، به خواننده کمک می‌دهد جایگاه این نویسنده را در تاریخ بهتر ببیند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شکسپیر

کتاب شکسپیر زندگی ویلیام شکسپیر را در قالب فصل‌های کوتاه و روشن روایت می‌کند و سیلست دیویدسون منیس در آن، هم‌زمان دو خط را پیش می‌برد: زندگی شخصی شکسپیر و دنیایی که او در آن زندگی کرده است. کتاب با معرفی کلی شکسپیر شروع می‌شود؛ این‌که حدود چهارصد و پنجاه سال پیش زندگی کرده، دست‌کم سی‌وپنج نمایش‌نامه و بیش از صد و پنجاه شعر نوشته و نوشته‌هایش به زبان‌های مختلف از جمله فارسی ترجمه شده است. سپس به این نکته پرداخته است که با وجود شهرت بسیار، اطلاعات دقیقی از زندگی روزمره‌ی او در دست نیست و بخش بزرگی از زندگی‌اش در هاله‌ای از راز مانده است. از همین‌جا ساختار کتاب شکل می‌گیرد: نویسنده با تکیه بر آن‌چه در اسناد تاریخی آمده و آن‌چه در نمایش‌نامه‌ها و شعرها بازتاب یافته، تصویری احتمالی اما منسجم از مسیر زندگی او می‌سازد؛ از غسل تعمید ویلیام کوچولو در استرتفورد، خانواده‌ی دستکش‌دوز و کشاورزش، شیوع طاعون خیارکی، مدرسه‌ی سخت‌گیر با آموزش لاتین و مناظره و بازی در نمایش‌های مذهبی و عامیانه، تا آشنایی او با گروه‌های بازیگری دوره‌گرد که به شهرهای کوچک می‌آمدند. کتاب شکسپیر در ادامه، فصل‌به‌فصل به دوره‌های مهم زندگی او می‌پردازد: ازدواج زودهنگام با آن هتاوی، تولد سوزانا و دوقلوها، ترک استرتفورد در سال‌های قحطی و بدهکاری پدر، و «سال‌های از دست رفته» که هیچ سندی از او در دست نیست. سپس «ظهور دوباره» در لندن را روایت می‌کند؛ شهری شلوغ، آلوده و پر از تضاد که در آن تئاتر، اعدام، جنگ خرس و سگ و سخنرانی کاشفان و سربازان کنار هم قرار گرفته‌اند. کتاب نشان می‌دهد شکسپیر چگونه از کارهای ساده در تئاتر (نگه‌داری اسب‌ها، بلیت‌فروشی، متن‌رسانی) به بازیگری و بعد نمایش‌نامه‌نویسی رسیده است. در فصل‌های بعدی، کتاب به ترتیب به اوج‌گیری او در گروه «مردان لرد چمبرلین»، ساخت تئاتر گلوب، نوشتن نمایش‌نامه‌های تاریخی مثل هنری ششم و ریچارد سوم، کمدی‌هایی مانند رام کردن زن سرکش و زنان سرخوش ویندزور، تراژدی‌هایی چون رومئو و ژولیت، هملت، اتللو، شاه لیر و مکبث، و نیز شعرهای روایی و غزل‌واره‌ها می‌پردازد. در پایان، فصل «برگشت به خانه» سال‌های پایانی زندگی شکسپیر در استرتفورد، خرید خانه‌ی نیوپلیس، ازدواج دخترانش، نوشتن طوفان و مرگ او را جمع‌بندی می‌کند و دو سیر تاریخیِ زندگی شکسپیر و رویدادهای جهان را کنار هم می‌آورد تا جایگاه زمانی هر رویداد روشن شود. در مجموع، کتاب شکسپیر با تکیه بر فصل‌های شماره‌گذاری‌شده‌ای مانند «ویلیام کوچولو»، «ازدواج و فرزندان»، «ظهور دوباره»، «کلاغ تازه به دوران رسیده»، «طاعون و حامی»، «مردان چمبرلین»، «گلوب» و «برگشت به خانه» تصویری خطی، ساده و در عین حال پرجزئیات از زندگی و زمانه‌ی این نویسنده ساخته است.

خلاصه کتاب شکسپیر

کتاب شکسپیر مسیر زندگی ویلیام شکسپیر را از کودکی تا مرگ، در پیوند با تحولات انگلستان و اروپا، خلاصه و بازسازی کرده است. در آغاز، نویسنده تصویری از «ویلیام کوچولو» می‌دهد: کودکی در شهر کوچک استرتفورد، در خانواده‌ای با پدری دستکش‌دوز و عضو شورای شهر و مادری از خانواده‌ی کشاورز. هم‌زمان با تولد او، طاعون خیارکی در شهر می‌تازد و بسیاری از سالخوردگان و کودکان را می‌کشد، اما خانواده‌ی شکسپیر زنده می‌مانند. کتاب نشان می‌دهد که ویلیام در فضایی بزرگ می‌شود که در آن، هم مدرسه‌ی سخت‌گیر با آموزش لاتین، دعاها، افسانه‌های ازوپ و نمایش‌نامه‌های رومی وجود دارد و هم نمایش‌های خیابانی، گروه‌های بازیگری دوره‌گرد و نمایش‌های مذهبی شهر کاونتری. این ترکیب، هم سواد کلاسیک و هم تجربه‌ی زنده‌ی تئاتر را به او می‌دهد. در فصل «ازدواج و فرزندان» کتاب توضیح می‌دهد که ویلیام در هجده‌سالگی با آن هتاویِ بیست‌وشش‌ساله ازدواج می‌کند، سوزانا و سپس دوقلوهای همنت و جودیت به دنیا می‌آیند و در همان زمان، بحران اقتصادی صنعت پشم و بدهکاری پدر، خانواده را تحت فشار می‌گذارد. ویلیام مدرسه را زودتر ترک می‌کند تا کمک‌خرج باشد و احتمالاً به کارهایی مثل دستیار معلم، منشی وکیل یا کارآموزی در کارگاه چرم‌دوزی روی می‌آورد؛ هرچند کتاب تأکید می‌کند که این‌ها حدس‌اند و «سال‌های از دست رفته» بین ۱۵۸۵ تا ۱۵۹۲ در اسناد خالی است. سپس در فصل «ظهور دوباره» او را در لندن می‌بینیم؛ شهری پر از فقر و ثروت، بیماری و شکوه دربار، که در آن تئاترهای تازه‌ساز مثل «تئاتر» و «کرتین» و بعدتر «رز» و «سوان» شکل گرفته‌اند. شکسپیر از کارهای حاشیه‌ای تئاتر به بازیگری و بعد به نوشتن می‌رسد و در کنار گروه «مردان لرد چمبرلین» بالا می‌آید. کتاب شکسپیر در فصل «کلاغ تازه به دوران رسیده» به نخستین اشاره‌ی مکتوب به او در نوشته‌ی رابرت گرین می‌پردازد و سپس مسیر تبدیل‌شدنش به نمایش‌نامه‌نویسی مطرح لندن را از طریق نمایش‌نامه‌های تاریخی (هنری ششم، ریچارد سوم)، کمدی‌ها (رام کردن زن سرکش، زنان سرخوش ویندزور) و تراژدی‌ها (رومئو و ژولیت، هملت، اتللو، شاه لیر، مکبث) دنبال می‌کند. در این میان، کتاب به نقش طاعون در تعطیلی تئاترها و روی‌آوردن شکسپیر به شعرهای روایی مثل ونوس و آدونیس و نیز غزل‌واره‌ها اشاره کرده است و نشان می‌دهد چگونه حمایت نجیب‌زادگانی مانند کنت ساوت‌همپتون به او امکان می‌دهد بر نوشتن تمرکز کند. فصل «مردان چمبرلین» و «گلوب» به جنبه‌ی حرفه‌ای و اقتصادی کار او می‌پردازد: شریک‌شدن در گروه، ساخت تئاتر گلوب با چوب‌های تئاتر قدیمی، اجرای نمایش‌هایی مانند ژولیوس سزار، درگیرشدن ناخواسته‌ی گروه در شورش اسکس و تغییر نام گروه به «مردان پادشاه» پس از به تخت‌نشستن جیمز اول. در فصل «برگشت به خانه» کتاب سال‌های پایانی را روایت می‌کند: مرگ همنت، خرید خانه‌ی بزرگ نیوپلیس در استرتفورد، گرفتن نشان خانوادگی، سرمایه‌گذاری روی زمین، نوشتن طوفان به‌عنوان آخرین نمایش‌نامه‌ی مستقل و در نهایت مرگ شکسپیر در پنجاه‌ودو سالگی. در پایان، دو سیر زمانیِ «سیر تاریخی زندگی شکسپیر» و «سیر تاریخی جهان» کنار هم قرار گرفته‌اند تا نشان دهند رویدادهایی مانند کشف‌های جغرافیایی، شکست ناوگان اسپانیا، توطئه‌ی باروت و ورود برده‌ها به ویرجینیا هم‌زمان با زندگی او رخ داده‌اند.

چرا باید کتاب شکسپیر را بخوانیم؟

کتاب شکسپیر چند ویژگی دارد که آن را برای آشنایی اولیه با ویلیام شکسپیر و زمانه‌ی او قابل‌توجه می‌کند. نخست این‌که متن، زندگی شکسپیر را فقط به‌صورت فهرست تاریخ‌ها و آثار مرور نکرده است؛ بلکه آن را در قالب فصل‌هایی داستان‌گونه و کوتاه پیش برده است که هرکدام روی یک برش مشخص تمرکز دارند: کودکی در استرتفورد، مدرسه و لاتین، ازدواج و قحطی، سال‌های گمشده، ورود به لندن، ساخت تئاتر گلوب، رابطه با ملکه الیزابت و جیمز اول، طاعون، و بازگشت به خانه. این ساختار باعث می‌شود خواننده بتواند مسیر زندگی او را به‌صورت یک خط پیوسته و قابل‌تصور دنبال کند. دوم این‌که کتاب شکسپیر فقط به خودِ نویسنده نپرداخته است و فضای تاریخی و اجتماعی اطراف او را هم نشان داده است؛ از طاعون خیارکی و قحطی و سقوط صنعت پشم گرفته تا جنگ ناوگان اسپانیا، توطئه‌ی باروت، شکل‌گیری تئاترهای دائمی در لندن و نقش ملکه الیزابت در مشروعیت‌بخشیدن به تئاتر. این پیوند میان زندگی فردی و رویدادهای بزرگ، کمک می‌کند خواننده بفهمد چرا موضوعاتی مثل قدرت، جنگ، بیماری، عدالت، حسادت و جاه‌طلبی در نمایش‌نامه‌های شکسپیر این‌قدر پررنگ‌اند. سوم این‌که کتاب، آثار مهم شکسپیر را به‌اختصار معرفی کرده است و در عین حال روی ایده‌های اصلی آن‌ها مکث کرده است؛ مثلاً در ریچارد سوم بر ترکیب شرارت و انسانیت، در تاجر ونیزی بر تصویر شایلاک و مسئله‌ی پیش‌داوری، در رام کردن زن سرکش بر نگاه به زنان و قدرت، در هملت بر پرسش «بودن یا نبودن» و تردید، در اتللو بر حسادت و پیش‌داوری نژادی، در شاه لیر بر نابینایی نسبت به حقیقت و پیامدهای آن و در مکبث بر طمع قدرت و احساس گناه. این توضیح‌های کوتاه کمک می‌کند خواننده بدون ورود به متن اصلی نمایش‌نامه‌ها، با دغدغه‌های فکری پشت آن‌ها آشنا شود. در نهایت، کتاب شکسپیر با افزودن دو خط زمانیِ مجزا در پایان، امکان می‌دهد که زندگی او در کنار تاریخ جهان دیده شود؛ این کار برای کسانی که می‌خواهند جایگاه شکسپیر را در بستر وسیع‌تری از تاریخ فرهنگ و سیاست درک کنند مفید است. ترکیب متن ساده، فصل‌های کوتاه، تصویرگری و تمرکز بر نقاط عطف زندگی، این اثر را به مدخلی مناسب برای ورود به دنیای شکسپیر تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب شکسپیر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال آشنایی اولیه و منظم با زندگی ویلیام شکسپیر و فضای تاریخی انگلستان دوران الیزابت و جیمز اول هستند. این کتاب به نوجوانان علاقه‌مند به ادبیات، تئاتر و تاریخ، دانش‌آموزانی که نام شکسپیر را شنیده‌اند اما تصویر روشنی از زندگی و زمانه‌ی او ندارند، و همچنین معلمانی که می‌خواهند برای معرفی شکسپیر متنی کوتاه، بخش‌بندی‌شده و همراه با نمونه‌هایی از آثار او در اختیار داشته باشند پیشنهاد می‌شود. برای خوانندگانی که می‌خواهند پیش از رفتن سراغ متن اصلی نمایش‌نامه‌ها، با کلیت زندگی و مهم‌ترین آثار شکسپیر آشنا شوند نیز این کتاب مناسب است.