کتاب مبانی ترکیب بندی در عکاسی (مقدماتی)

کتاب مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) نوشته‌ی بهزاد یوسلیانی اثری است که به‌طور کامل بر روی فهم و تمرین ترکیب‌بندی در عکاسی متمرکز شده است. موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران آن را منتشر کرده است و متن کتاب از همان ابتدا روشن می‌کند که با اثری روبرو هستیم که ترکیب‌بندی را نه یک «قانون حفظ‌کردنی» بلکه یک مهارت دیدن و تمرین‌کردن می‌داند. نویسنده از همان مقدمه توضیح می‌دهد که عکاسی، با وجود تکیه بر تکنولوژی، در نهایت به توانایی عکاس در دیدن سطح دوبعدی و سازماندهی عناصر بصری در کادر وابسته است؛ نه به قیمت دوربین یا تعداد لایک‌ها در شبکه‌های اجتماعی. ساختار کتاب از فصل‌هایی تشکیل شده که از مبانی نگاه دوبعدی به عکس شروع می‌شود، به عناصر اولیه‌ی بصری مثل نقطه، خط، شکل، جهت، بافت و رنگمایه می‌رسد و سپس وارد مباحثی مانند روابط اجزای درون کادر، مقیاس، ریتم، حرکت، رخداد و زمان می‌شود. در پایان بسیاری از فصل‌ها تمرین‌های مشخصی برای هنرجو پیشنهاد شده است تا مفاهیم فقط در حد دانسته‌های ذهنی نماند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مبانی ترکیب بندی در عکاسی (مقدماتی)

کتاب مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) با تمرکز بر آموزش دیدن و ساختن تصویر، تلاش کرده است زبان بصری را برای هنرجوی عکاسی قابل تجربه کند. بهزاد یوسلیانی در فصل مقدمه توضیح داده است که ترکیب‌بندی در عکاسی از یک‌سو با تعداد زیادی عنصر و رابطه‌ی پیچیده سروکار دارد و از سوی دیگر در ظاهر به «جا دادن چند موضوع در کادر» تقلیل پیدا می‌کند؛ اما فاصله‌ی این دو نگاه را تمرین و آگاهی پر می‌کند. در فصل «عکس به‌مثابه شکل دوبعدی» نویسنده نشان داده است که مشکل اصلی بسیاری از عکس‌ها، نادیده‌گرفتن سطح دوبعدی است؛ جایی که جهان سه‌بعدی باید به زبان سطح ترجمه شود. او با مثال منظره‌ای شامل کوه، درخت، دشت و اعضای خانواده، قدم‌به‌قدم نشان داده است که چگونه انتخاب کادر، تقسیم قاب به مستطیل‌ها و مثلث‌ها و سپس جاگذاری عناصر، می‌تواند به یک ساختار منسجم منتهی شود. در ادامه، فصل «عناصر اولیه در ارتباط بصری» به نقطه، خط، شکل، جهت، بافت و رنگمایه می‌پردازد و هرکدام را هم در طبیعت و هم در تصویر عکاسی ردیابی می‌کند. کتاب مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) در فصل‌های بعدی وارد روابط پیچیده‌تر میان اجزای تصویر می‌شود. در بخش «روابط اجزای درون کادر» نویسنده از رنگ، اشباع، کنتراست همزمان، چرخه‌ی رنگ و رنگ‌های مکمل صحبت کرده است و نشان داده است که چگونه رنگ، علاوه‌بر بار عاطفی، در ساختن تعادل و تنش بصری نقش دارد. سپس بحث به مقیاس و نسبت‌ها می‌رسد؛ از نسبت طلایی و مثال مجسمه‌ی داوود تا کاربرد مقیاس در معماری، طراحی صنعتی و حتی حقه‌های بصری سینما. در فصل‌های بعدی، ریتم به‌عنوان تکرار آگاهانه‌ی عناصر در کادر، و حرکت به‌عنوان مفهومی که می‌توان آن را در یک فریم ثابت هم القا کرد، بررسی شده است. نویسنده با آوردن مثال‌هایی از سینما، تدوین موازی، رقص، موسیقی و تفاوت «هم‌زمانی» و «توالی»، نشان داده است که چگونه یک عکس می‌تواند حس زمان، رخداد و حرکت را در قالب یک سطح ثابت منتقل کند. در پایان بسیاری از فصل‌ها تمرین‌هایی مانند عکاسی با محوریت نقطه، خط، شکل، بافت، رنگمایه، ریتم و مقیاس پیشنهاد شده است تا هنرجو مفاهیم را در عمل تجربه کند.

خلاصه کتاب مبانی ترکیب بندی در عکاسی (مقدماتی)

نویسنده در مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) از یک گزاره‌ی کلیدی شروع کرده است: بدون تمرین عملی، این کتاب چیزی بیش از «مشتی کاغذ باطله» نیست. بر همین اساس، متن از همان ابتدا ذهن هنرجو را از جست‌وجوی «موضوع خاص» به سمت «چگونگی بیان موضوع» هدایت کرده است. در مقدمه توضیح داده شده است که تقریباً هیچ موضوع بکری روی زمین باقی نمانده و آنچه عکس را به اثر هنری نزدیک می‌کند، فردیت عکاس و نحوه‌ی ترکیب عناصر بصری است؛ نه صرفاً پیدا کردن سوژه‌ای عجیب یا اجتماعی. نویسنده با نقد سطحی‌نگری رایج در شبکه‌های اجتماعی و اتکای افراطی به ابزار، تأکید کرده است که پیچیده‌تر شدن ابزار، لزوماً به خلاقیت بیشتر منجر نمی‌شود و حتی می‌تواند آن را تضعیف کند. در فصل «عکس به‌مثابه شکل دوبعدی» کتاب نشان داده است که عکاس باید جهان سه‌بعدی را به زبان سطح دوبعدی ترجمه کند. مثال منظره‌ی طبیعی و تقسیم قاب به مستطیل‌ها و مثلث‌ها، مقدمه‌ای است برای این‌که هنرجو یاد بگیرد موضوعات را نه به‌عنوان «کوه» و «درخت» بلکه به‌عنوان شکل‌های دوبعدی ببیند. سپس در فصل «عناصر اولیه در ارتباط بصری» هر عنصر پایه‌ای جداگانه بررسی شده است: نقطه به‌عنوان کوچک‌ترین واحد بصری که با جای‌گیری‌اش در کادر می‌تواند حس تعادل، سنگینی یا حرکت ایجاد کند؛ خط به‌عنوان امتداد حرکت نقطه و ابزاری برای هدایت نگاه؛ شکل‌های اصلی (مربع، مثلث، دایره) به‌عنوان اسکلت بسیاری از فرم‌های طبیعی و مصنوع؛ جهت‌های افقی، عمودی، مایل و دورانی به‌عنوان حامل معنا؛ بافت به‌عنوان جایگزین بصری حس لامسه؛ و رنگمایه به‌عنوان نسبت تاریکی و روشنی که حتی در غیاب رنگ، ساختار تصویر را می‌سازد. در ادامه‌ی مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) بحث رنگ و روابط درون کادر مطرح شده است. نویسنده با تکیه بر مفاهیمی مانند رنگ‌های اصلی و ثانویه، اشباع، چرخه‌ی رنگ، رنگ‌های مکمل و کنتراست همزمان، نشان داده است که رنگ چگونه می‌تواند هم حامل معناهای نمادین (مثل خطر، گرما، آرامش) باشد و هم در ساختن تعادل و عمق بصری نقش داشته باشد. سپس مقیاس و نسبت‌ها بررسی شده است؛ از مثال‌های ساده‌ی مربع در دو زمینه‌ی متفاوت تا نسبت طلایی و سیستم‌های مقیاس مبتنی بر اندازه‌ی بدن انسان. کتاب توضیح داده است که عکاس می‌تواند با بازی‌کردن با مقیاس، از گزارش صرف فاصله بگیرد و به بیانی ذهنی‌تر نزدیک شود. در فصل‌های پایانی، ریتم و حرکت به‌عنوان دو عنصر مهم در ساختار تصویر مطرح شده است. ریتم به‌صورت تکرار عناصر در قالب الگوهای یکسان، کاهنده، افزاینده یا متنوع تعریف شده است و مثال‌هایی از چیدمان‌های روزمره تا ساختارهای بصری پیچیده برای آن آورده شده است. بحث حرکت و رخداد نیز از سطح «سوژه‌ی متحرک» فراتر رفته و به این پرسش پرداخته است که چگونه می‌توان در یک فریم ثابت، حس زمان، توالی و رخداد را القا کرد. نویسنده با مقایسه‌ی نقاشی، موسیقی، رقص و سینما، تفاوت «هم‌زمانی» در تصویر ثابت و «توالی» در مدیوم‌های زمان‌مند را توضیح داده است و نشان داده است که درک یک عکس قوی هم نیازمند دیدن آن به‌عنوان یک کلیت هم‌زمان است. در سراسر کتاب، تمرین‌هایی مانند عکاسی با محوریت نقطه، خط، شکل، بافت، رنگمایه، ریتم و مقیاس، و نیز کلاژ و برش عکس‌ها، هنرجو را به تجربه‌ی مستقیم این مفاهیم دعوت کرده است.

چرا باید کتاب مبانی ترکیب بندی در عکاسی (مقدماتی) را بخوانیم؟

مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) به‌جای تمرکز بر تنظیمات فنی دوربین، بر چیزی کار کرده است که در نهایت تفاوت عکس‌ها را رقم می‌زند: شیوه‌ی دیدن و سازماندهی عناصر در کادر. این کتاب کمک می‌کند هنرجو از نگاه موضوع‌محور روزمره فاصله بگیرد و جهان را به‌صورت نقطه، خط، شکل، بافت، رنگ و رنگمایه ببیند. توضیح مفصل درباره‌ی سطح دوبعدی، باعث می‌شود تفاوت میان «دیدن صحنه با چشم» و «دیدن آن در قاب عکس» روشن شود؛ موضوعی که ریشه‌ی بسیاری از ناامیدی‌ها در عکاسی است. یکی از ویژگی‌های شاخص این کتاب، همراه‌کردن هر مبحث با تمرین‌های مشخص است؛ از عکاسی با محوریت نقطه و خط تا ساختن کلاژهای سیاه‌وسفید براساس رنگمایه، یا جمع‌آوری مجموعه‌ای از بافت‌ها. این تمرین‌ها هنرجو را وادار می‌کند مفاهیم را در عمل تجربه کند و به‌تدریج یک «دید بصری» شخصی بسازد. بخش‌های مربوط به رنگ، کنتراست همزمان، مقیاس و نسبت طلایی، نگاه عکاس را به رابطه‌ی میان اجزای تصویر حساس‌تر می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با تغییر اندازه، رنگ یا جای‌گذاری عناصر، معنای تصویر را عوض کرد. بحث‌های پایانی درباره‌ی ریتم، حرکت، رخداد و زمان نیز برای کسانی که به مرز میان عکاسی و مدیوم‌های دیگر مثل سینما و موسیقی علاقه‌مند هستند جذاب است. نویسنده با مثال‌هایی از تدوین موازی، رقص و موسیقی، نشان داده است که چگونه می‌توان در یک فریم ثابت، حس توالی و تنش زمانی ایجاد کرد. در مجموع، این کتاب برای کسانی که می‌خواهند از مرحله‌ی «عکس گرفتن» به مرحله‌ی «ساختن تصویر» برسند، یک نقشه‌ی راه مفصل و تمرین‌محور ارائه کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن مبانی ترکیب‌بندی در عکاسی (مقدماتی) به هنرجویان تازه‌کار عکاسی، دانشجویان رشته‌های عکاسی و هنرهای تجسمی، و کسانی پیشنهاد می‌شود که با موبایل یا دوربین عکاسی می‌کنند اما از نتیجه‌ی بصری کار خود راضی نیستند و می‌خواهند ترکیب‌بندی را جدی‌تر یاد بگیرند. همچنین به علاقه‌مندان طراحی گرافیک، تصویرسازی و فیلم‌سازی که می‌خواهند نگاه دقیق‌تری به کادر، مقیاس، ریتم و روابط درون تصویر پیدا کنند، می‌تواند مفید باشد.