کتاب و این گونه هواپیما به ایران آمد

کتاب و این‌گونه هواپیما به ایران آمد (تاریخ پرواز؛ هواپیماهای باری، نظامی و مسافربری) نوشته‌ی محمدرضا بابائی و به ویراستاری طاهره آشتیانی، روایتی پیوسته از رؤیای دیرین پرواز تا ورود نخستین هواپیماها به آسمان ایران است. نشر آرمان رشد آن را منتشر کرده است. نویسنده که سال‌ها افسر فنی در رادار هواشناسی و مرکز مطالعات راهبردی نیروی هوایی ارتش بوده، با تکیه‌بر تجربه‌ی میدانی و علاقه‌مندی به مدیریت دانش، کوشیده است مسیر طولانی «از غارنشینان فضانورد» و افسانه‌های پرواز تا اختراع هواپیما، گسترش آن در جهان و سرانجام حضورش در ایران را بازسازی کند. این کتاب در سه فصل تنظیم شده است: پرواز از رؤیا تا واقعیت، گسترش جهانی هواپیما در حوزه‌ی نظامی و گسترش هواپیما در حوزه‌ی غیرنظامی با تأکید بر ایران. در فصل‌ها، هم سیر جهانی اختراع و تکامل بالن، گلایدر، کشتی هوایی و هواپیما دنبال شده و هم ردّ هواپیما در رویدادهای تاریخی ایران، از بوشهر و مسجدسلیمان تا قلعه‌مرغی، همدان، قصرشیرین و انزلی پیگیری شده است. متن کتاب با عکس‌ها، نقشه‌ها، جدول‌ها و نقل‌قول‌هایی از خاطرات نظامیان و سفرنامه‌ها همراه است و تلاش کرده تصویری عینی از نخستین مواجهه‌ی ایرانیان با «ماشین پرنده» ارائه دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب و این گونه هواپیما به ایران آمد

کتاب و این‌گونه هواپیما به ایران آمد با تمرکز بر سیر تاریخی پرواز، از نگاه محمدرضا بابائی، ابتدا به ریشه‌های ذهنی و فرهنگی رؤیای پرواز می‌پردازد. در فصل یکم با عنوان پرواز از رؤیا تا واقعیت، نویسنده از «آسمان آبی» و تجربه‌ی انسان اولیه در تماشای پرندگان و آسمان آغاز کرده است؛ سپس به غارنگاره‌ها و نقش موجودات بال‌دار و اشیای پرنده در هنر ماقبل تاریخ، افسانه‌ها و اسطوره‌ها می‌رسد. در ادامه، دست‌سازه‌های بال‌دار، نماد بال در فرهنگ‌ها و پیوند آن با میل انسان به ارتباط با نیروهای برتر توضیح داده شده است. بعد مسیر به‌سوی تجربه‌های عملی پرواز عوض می‌شود: از عباس بن فرناس و جوهری نیشابوری تا لئوناردو داوینچی، حسن و احمد چلبی، و بعد به اختراع بالن، گلایدر، کشتی هوایی و در نهایت هواپیمای برادران رایت می‌رسد. در این میان، نقش دانشمندان فیزیک مانند توریچلی، آزمایش‌های مربوط به فشار هوا، وزن گازها و شکل‌گیری مکانیک گازها نیز شرح داده شده است. کتاب در این فصل، هم به جنبه‌ی نمادین پرواز در فرهنگ‌ها پرداخته است و هم به جنبه‌ی فنی و آزمایشگاهی آن. کتاب و این‌گونه هواپیما به ایران آمد در فصل دوم و سوم، تمرکز را از رؤیا و آزمایش به کاربردهای نظامی و غیرنظامی هواپیما منتقل کرده است. در فصل دوم با عنوان گسترش جهانی هواپیما در حوزه‌ی نظامی، نویسنده از رابطه‌ی برادران رایت و ارتش آمریکا، شکل‌گیری نخستین فرودگاه رسمی در کالج پارک مریلند، و ورود هواپیما به ساختار ارتش‌ها سخن گفته است. سپس نقش هواپیما در جنگ ایتالیا و عثمانی، جنگ جهانی اول، شناسایی هوایی، بمباران، و شکل‌گیری مفهوم «تک‌خال» در نبردهای هوایی توضیح داده شده است. بخش مهمی از این فصل به حضور هواپیماهای انگلیسی و روسی در آسمان ایران، بمباران مناطق غربی و جنوبی، عملیات در بوشهر، قصرشیرین، کرمانشاه، همدان، قزوین و ترکمن‌صحرا اختصاص دارد و از خاطرات ژنرال دنسترویل و اسناد وزارت خارجه نیز بهره گرفته است. فصل سوم با عنوان گسترش جهانی هواپیما در حوزه‌ی غیرنظامی، به توسعه‌ی پروازهای مسافربری و پست هوایی در اروپا و جهان و سپس ردّ ورود هواپیما به مصر، مسجدسلیمان، انزلی و تهران می‌پردازد؛ همچنین از نخستین شرکت هواپیمایی در ایران، نخستین پست هوایی میهنی و شکل‌گیری خطوط هواپیمایی داخلی یاد شده است. ساختار کتاب سه‌فصلی است و در پایان نیز فهرست منابع آمده است.

خلاصه کتاب و این گونه هواپیما به ایران آمد

کتاب و این‌گونه هواپیما به ایران آمد مسیر پرواز را از یک میل درونی و اسطوره‌ای تا یک فناوری نظامی و غیرنظامی در ایران دنبال کرده است. در مقدمه، نویسنده یادآوری کرده که ایران در ساخت هواپیما جزو پیشگامان نبوده اما تنها هشت سال پس از پرواز موفق برادران رایت، مردم مسجدسلیمان شاهد پرواز هواپیمایی برای حفاظت از لوله‌های نفت بوده‌اند و از سال ۱۳۰۰ با فرود رسمی دو هواپیمای انگلیسی در قلعه‌مرغی، هوانوردی در ایران رسمیت یافته است. هدف کتاب پاسخ به این سؤال است که نخستین هواپیماها از چه زمانی وارد آسمان ایران شدند و این روند چگونه به شکل‌گیری قدرت هوایی به‌عنوان یک سامانه‌ی دفاعی و خدماتی انجامیده است. در فصل نخست، نویسنده ابتدا به رابطه‌ی دیرینه‌ی انسان و آسمان می‌پردازد؛ از تماشای خورشید، ماه، پرندگان و تغییرات جوّی تا غارنگاره‌هایی که موجودات شبیه فضانوردان و اشیای پرنده را نشان می‌دهند. سپس به نماد بال در اسطوره‌ها، هنر هخامنشی، مجسمه‌ها و نقش‌برجسته‌های بال‌دار اشاره شده است. بعد، مسیر به‌سوی تجربه‌های عملی پرواز تغییر می‌کند: تلاش‌های عباس بن فرناس و جوهری، طرح‌های داوینچی، موشک انسانی حسن چلبی، پرواز احمد چلبی، آزمایش‌های توریچلی و کشف فشار هوا، اختراع بالن و استفاده‌ی نظامی و هواشناسی از آن، ساخت گلایدرهای جورج کیلی و اوتو لیلینتال، کارهای اکتاو چنوت و در نهایت پرواز برادران رایت در کیتی هاوک. نویسنده در پایان فصل، این تلاش‌ها را در یک جدول زمانی خلاصه کرده است. فصل دوم به گسترش هواپیما در حوزه‌ی نظامی اختصاص دارد. ابتدا رابطه‌ی برادران رایت و ارتش آمریکا، قرارداد ساخت هواپیمای دونفره، سانحه‌ی مرگ توماس سلفریج و شکل‌گیری نخستین مقررات ایمنی برای خلبانان شرح داده شده است. سپس نقش هواپیما در جنگ ایتالیا و عثمانی، نخستین پرواز شناسایی و نخستین بمباران هوایی، و بعد در جنگ جهانی اول بررسی شده است؛ جایی که هواپیما از ابزار شناسایی و تنظیم آتش توپخانه به سلاحی تهاجمی تبدیل می‌شود، مسلسل روی هواپیما نصب می‌شود و مفهوم نبرد هوایی شکل می‌گیرد. در ادامه، نویسنده به حضور هواپیماهای انگلیسی در جنوب ایران، تشکیل پلیس جنوب، بمباران مناطق غربی، عملیات بر فراز امپراتوری عثمانی و استفاده از هواپیما برای بارریزی مواد غذایی اشاره کرده است. بخش مهمی از فصل به ورود هواپیماهای روسی و انگلیسی به آسمان ایران، بمباران گمیش‌تپه و خواجه‌نفس، حضور هواپیما در قصرشیرین، کرمانشاه، همدان و قزوین و مأموریت واحد دنسترفورس اختصاص دارد. در فصل سوم، تمرکز بر گسترش غیرنظامی هواپیماست. نویسنده از توسعه و تکامل هواپیما در اروپا، عبور از کانال مانش، شکل‌گیری پست هوایی بین‌المللی و سفرهای هوایی مسافربری آغاز کرده است. سپس ورود هواپیما به مصر، مسجدسلیمان، انزلی و تهران را در یک خط زمانی دنبال می‌کند؛ از پروازهای مرتبط با حفاظت از تأسیسات نفتی تا فرود هواپیماهای انگلیسی در قلعه‌مرغی. در ادامه، شکل‌گیری نخستین شرکت هواپیمایی در ایران، نخستین پست هوایی میهنی و نخستین خطوط هواپیمایی داخلی معرفی شده است. کتاب در مجموع نشان می‌دهد که چگونه رؤیای پرواز، از افسانه و غارنگاره تا بالن و زپلین و هواپیما، در نهایت به حضور پررنگ هواپیما در آسمان ایران، هم در جنگ و هم در صلح، انجامیده است.

چرا باید کتاب و این گونه هواپیما به ایران آمد را بخوانیم؟

کتاب و این‌گونه هواپیما به ایران آمد برای کسانی که می‌خواهند بدانند هواپیما چگونه از یک رؤیای دور به بخشی از زندگی و تاریخ ایران تبدیل شده، تصویری نسبتاً یکپارچه ارائه کرده است. این اثر، هم به ریشه‌های فرهنگی و نمادین پرواز می‌پردازد و هم به جزئیات فنی و تاریخی اختراع و تکامل وسایل پرنده؛ از بالن و گلایدر تا کشتی هوایی و هواپیما. خواننده در خلال متن با نام‌ها و رویدادهایی روبه‌رو می‌شود که معمولا در روایت‌های عمومی تاریخ ایران کم‌تر دیده می‌شوند؛ مثل نقش عباس بن فرناس، اوتو لیلینتال، اکتاو چنوت، رولان گارو، و همچنین حضور هواپیماهای روسی و انگلیسی در گمیش‌تپه، خواجه‌نفس، بوشهر، قصرشیرین، همدان و قزوین. این کتاب به‌ویژه از این جهت قابل‌توجه است که ورود هواپیما به ایران را در بستر تحولات جهانی هوانوردی قرار داده است؛ یعنی نشان داده که هر پرواز بر فراز مسجدسلیمان یا قلعه‌مرغی، ادامه‌ی زنجیره‌ای از آزمایش‌ها، شکست‌ها و موفقیت‌ها در نقاط مختلف جهان بوده است. استفاده از نقشه‌ها، تصاویر تاریخی، جدول زمانی و نقل‌قول از خاطرات نظامیان و اسناد رسمی، به فهم بهتر فضا و زمان رویدادها کمک کرده است. همچنین، پیوند میان هوانوردی نظامی و غیرنظامی، و تأکید بر شکل‌گیری قدرت هوایی ایران به‌عنوان سامانه‌ای دفاعی و خدماتی، این امکان را فراهم کرده که تاریخ هواپیما در ایران فقط به‌صورت مجموعه‌ای از «اولین‌ها» دیده نشود، بلکه به‌عنوان روندی پیوسته و تأثیرگذار بر امنیت، ارتباطات و تصور ایرانیان از آسمان و سفر فهم شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان تاریخ هوانوردی و صنایع هوایی، دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های هوافضا، تاریخ نظامی و مطالعات استراتژیک پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که به تاریخ معاصر ایران، به‌ویژه نقش جنگ جهانی اول و حضور نیروهای خارجی در ایران علاقه دارند، و کسانی که کنجکاوند بدانند نخستین هواپیماها چگونه و در چه زمینه‌ای وارد آسمان ایران شدند، توصیه می‌شود.