کتاب چطور تا یک بشمریم؟

کتاب چطور تا یک بشمریم؟ نوشته‌ی کاسپر سالمون با تصویرگری مت هانت و ترجمه‌ی نیلوفر کشتیاری، اثری تصویری و تعاملی درباره‌ی مفهوم اعداد و شمارش است که نشر برکه آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه‌بر طنز، بازی و گفت‌وگو میان متن و تصویر، کودک را وارد ماجرایی می‌کند که در آن برخلاف انتظار، قرار نیست تا عددهای بزرگ شمرده شود، بلکه همه‌چیز حول یک عدد ساده می‌چرخد: عدد «یک». در هر صفحه، تصویرها پر از اشیاء، حیوان‌ها و جزئیات رنگارنگ است اما متن از کودک می‌خواهد فقط یک چیز را پیدا کند و بشمرد. همین تضاد میان «شلوغی تصویر» و «ساده‌بودن عدد» بستری برای تمرین تمرکز، دقت و گوش‌دادن فعال فراهم کرده است. در مقدمه‌ی مترجم، چطور تا یک بشمریم؟ به‌عنوان یک کتاب تعاملی زبان‌محور معرفی شده که با استفاده از طنز، هم به رشد مهارت‌های شناختی مانند تمرکز، درک زبان و مفهوم مقدار کمک می‌کند و هم به مهارت‌های اجتماعی و هیجانی مانند تعامل کودک با والد و آشنایی با احساسات مختلف. متن کتاب به‌گونه‌ای نوشته شده که کودک فقط شنونده نباشد و برای پاسخ‌دادن به سؤال‌ها و انجام «کار خواسته‌شده» ناچار شود به متن گوش بدهد، تصویر را دقیق نگاه کند و بین این دو ارتباط برقرار کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چطور تا یک بشمریم؟

کتاب چطور تا یک بشمریم؟ اثری تصویری از کاسپر سالمون است که با همراهی تصویرگر، مت هانت، و ترجمه‌ی نیلوفر کشتیاری، تجربه‌ای بازی‌محور از یادگیری شمارش را پیش روی کودک می‌گذارد. در یادداشت مترجم توضیح داده شده که این کتاب در دسته‌ی کتاب‌های تعاملی زبان‌محور قرار می‌گیرد؛ کتاب‌هایی که در آن‌ها کودک فقط شنونده‌ی منفعل نیست و باید به متن گوش بدهد، درخواست‌ها را بفهمد و کاری انجام دهد. در این اثر، این «کار» معمولاً پیدا کردن و شمردن فقط یک چیز در میان انبوهی از عناصر تصویری است. متن مقدمه به یافته‌های عصب‌روان‌شناسی و علوم اعصاب شناختی اشاره کرده است که نشان می‌دهد طنز و خنده چگونه با ترشح دوپامین و اندورفین، کاهش کورتیزول و فعال‌شدن بخش‌های مرتبط با خلاقیت و حل مسئله در مغز، یادگیری را عمیق‌تر می‌کند. مترجم در همین مقدمه توضیح داده است که کتاب‌خواندن تعاملی، به‌ویژه در سال‌های ابتدایی زندگی که بخش بزرگی از رشد مغز رخ می‌دهد، می‌تواند به تقویت زبان، تصویرسازی ذهنی، تفکر خلاق و مهارت‌های ادراکی کمک کند. در متن اصلی کتاب چطور تا یک بشمریم؟، راوی با لحنی شوخ و صمیمی کودک را به «یک کتاب بامزه‌ی شمارش اعداد» دعوت کرده است. ابتدا با مثال‌های ساده مثل شمردن سیب شروع می‌شود و بعد به‌تدریج صفحه‌ها شلوغ‌تر می‌شوند: صفحه‌هایی پر از دایناسور، کیک ژله‌ای، شورت، مرغابی، کرم، کرگدن، میمون، مار، مورچه، پروانه و زرافه. در هر صفحه، کودک با انبوهی از چیزها روبه‌رو است اما متن مدام یادآوری می‌کند که «در این کتاب ما فقط تا عدد یک می‌شمریم» و از او می‌خواهد فقط یک مورد مشخص را بشمرد؛ مثلاً فقط یک مرغابی که کفش دارد یا فقط یک کرم که لباس پوشیده است یا فقط یک زرافه در میان حیوان‌های دیگر. در بخش پایانی، راوی با شوخی درباره‌ی این‌که شاید کودک انتظار داشته شمارش عددهای بزرگ را یاد بگیرد، او را تشویق می‌کند اگر دوست دارد خودش همه‌چیز را در کتاب بشمرد، هرچند این کار «یک روز کامل» طول می‌کشد. ساختار کتاب بر پایه‌ی تکرار، گفت‌وگو و بازی با انتظارها شکل گرفته و در کنار متن، تصاویر رنگی و شلوغ، بخش مهمی از روایت را بر عهده دارند.

خلاصه کتاب چطور تا یک بشمریم؟

متن کتاب چطور تا یک بشمریم؟ با یک خوشامدگویی ساده و دعوت به «یک کتاب بامزه‌ی شمارش اعداد» آغاز می‌شود. راوی از همان ابتدا از کودک می‌خواهد هنگام خواندن، به راهنمایی‌ها خوب گوش بدهد و تأکید کرده است که اگر اشتباه هم پیش بیاید «هیچ اشکالی نداره». این فضای امن و بدون تنبیه، زمینه‌ای برای تجربه‌کردن و آزمون‌وخطا فراهم می‌کند. در گام اول، راوی از کودک درباره‌ی شکل سیب می‌پرسد و بعد از او می‌خواهد بگوید چند سیب در تصویر می‌بیند. پاسخ درست، یعنی «یک»، با تحسین و تشویق همراه می‌شود و راوی می‌گوید «تو خیلی خوب می‌تونی تا یک بشمری». به‌تدریج صفحه‌ها پیچیده‌تر می‌شوند. در یک صفحه، تصویر پر از چیزهای مختلف است: دایناسور، کیک ژله‌ای، شورت و… . متن زیر تصویر چند گزینه‌ی احتمالی برای پاسخ می‌آورد و در نهایت یادآوری می‌کند که جواب درست فقط یکی از آن‌هاست. راوی با لحنی طنزآمیز می‌گوید «تو در شمردن تا عدد یک نابغه‌ای» و تأکید می‌کند که «در این کتاب ما فقط تا عدد یک می‌شمریم». در صفحه‌ای دیگر، چند مرغابی دیده می‌شود اما فقط یکی از آن‌ها کفش دارد. متن از کودک می‌خواهد «بقیه‌ی مرغابی‌ها را نشمر» و فقط همان یکی را بشمرد. همین الگو در صفحه‌های بعدی هم تکرار می‌شود: صفحه‌ای پر از کرم که فقط یکی لباس پوشیده، صفحه‌ای پر از حیوان‌های مختلف که فقط یک زرافه میان آن‌هاست و… . در میانه‌ی کتاب، راوی چندبار با کودک شوخی می‌کند؛ مثلاً وقتی می‌پرسد بعد از «یک» نوبت چه عددی است و گزینه‌ی «دو» را مطرح می‌کند، بلافاصله می‌گوید «شوخی کردم» و دوباره یادآوری می‌کند که در این کتاب فقط تا عدد یک شمرده می‌شود. در بخش دیگری، راوی از کودک می‌پرسد آیا فقط همان کیک را شمرده است یا نه و با این کار توجه او را دوباره به قانون اصلی کتاب برمی‌گرداند. در پایان، راوی پیشنهاد می‌دهد برای اطمینان، به اول کتاب برگردند و دوباره سیب را بشمرند و بعد با لحنی شوخ می‌گوید اگر کسی واقعاً می‌خواهد تا عددهای بزرگ بشمرد، می‌تواند تمام چیزهای کتاب را یکی‌یکی بشمرد، هرچند این کار یک روز کامل طول می‌کشد. در سطرهای پایانی، راوی اعتراف می‌کند خودش در شمردن ماهی‌های عینکی اشتباه کرده و این‌طور نتیجه می‌گیرد که شاید کودک «خیلی بهتر از چیزی که من فکر می‌کنم بشمرد» و در نهایت از «جایزه»‌ای که برای او در نظر گرفته شده پرده برمی‌دارد.

چرا باید کتاب چطور تا یک بشمریم؟ را بخوانیم؟

چطور تا یک بشمریم؟ با یک ایده‌ی ظاهراً ساده، یعنی شمردن فقط عدد «یک»، به سراغ چند موضوع مهم در رشد کودک رفته است: تمرکز، گوش‌دادن، درک زبان و کنترل توجه. در هر صفحه، تصویر پر از جزئیات است اما متن از کودک می‌خواهد فقط یک چیز را پیدا کند و بشمرد. این تضاد میان «زیاد دیدن» و «فقط یکی را انتخاب کردن» تمرینی برای مهارت انتخاب، نادیده‌گرفتن محرک‌های اضافی و پایبندی به یک قانون ثابت است. متن کتاب مدام یادآوری می‌کند که «در این کتاب ما فقط تا عدد یک می‌شمریم» و با شوخی و گفت‌وگو این قانون را در ذهن کودک تثبیت کرده است. مقدمه‌ی مترجم نشان می‌دهد که این اثر فراتر از یک بازی ساده‌ی شمارش طراحی شده است. در آن مقدمه توضیح داده شده که کتاب‌های تعاملی زبان‌محور می‌توانند برای کودک «محیط غنی زبانی» بسازند؛ محیطی که در آن کودک باید متن را بفهمد، به پرسش‌ها پاسخ دهد، حدس بزند، احساسات را تشخیص دهد و درباره‌ی تصویر حرف بزند. اشاره به پژوهش‌های عصب‌روان‌شناسی و علوم اعصاب شناختی در مقدمه، جایگاه طنز و خنده را در یادگیری روشن کرده است؛ این‌که خنده با ترشح هورمون‌هایی مثل دوپامین و اندورفین، هم احساس لذت ایجاد می‌کند و هم زمینه‌ی یادگیری عمیق‌تر را فراهم می‌آورد. در متن کتاب، این طنز در قالب شوخی‌های کوچک، غافلگیری‌ها و بازی با انتظار کودک دیده می‌شود. چطور تا یک بشمریم؟ همچنین به نقش «تکرار» در یادگیری پرداخته است. مترجم در یادداشت خود پیشنهاد کرده این کتاب بارها خوانده شود تا هم برای کودک آرامش‌بخش باشد و هم پیوند عاطفی میان والد و کودک را تقویت کند و هم مهارت‌های زبانی را گسترش دهد. در متن اصلی نیز ساختار تکرارشونده‌ی «فقط یکی را بشمار» به کودک کمک می‌کند مفهوم عدد یک، تمرکز روی یک هدف و رعایت قانون را در موقعیت‌های متنوع تمرین کند. ترکیب متن شوخ، تصاویر شلوغ و رنگی و دعوت مداوم به گفت‌وگو، این اثر را به ابزاری مناسب برای کتاب‌خواندن تعاملی در خانه یا محیط‌های آموزشی تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن چطور تا یک بشمریم؟ به والدین و مراقبانی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال کتابی تعاملی برای گفت‌وگو و بازی با کودک خردسال درمورد اعداد و تمرکز هستند. این اثر به مربیان مهدکودک و پیش‌دبستانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند مفهوم شمارش، گوش‌دادن و پیروی از دستورالعمل را در قالب فعالیتی شاد و گروهی تمرین کنند. همچنین به دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌ی ادبیات کودک، روان‌شناسی رشد و آموزش خلاق مفاهیم پایه پیشنهاد می‌شود که نمونه‌ای از یک کتاب تصویری زبان‌محور مبتنی‌بر طنز را از نزدیک ببینند.