کتاب مرجع زبان فرمول نویسی M در پاور کوئری

کتاب مرجع زبان فرمول‌نویسی M در پاور کوئری نوشته‌ی روزبه امیرعصامی اثری است تخصصی درباره‌ی زبان M، زبانی که پشت‌صحنه‌ی ابزار پاور کوئری در اکسل و پاور بی‌آی قرار دارد و فرایند فراخوانی، پاک‌سازی و تبدیل داده‌ها را کنترل می‌کند. موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر از سطح معرفی پاور کوئری و مفهوم کوئری‌ها شروع کرده است و به‌تدریج ساختار زبان M، نحوه‌ی نوشتن فرمول‌ها، تعریف متغیرها، استفاده از توابع، اپراتورها، مدیریت خطا و کار با انواع داده مثل متن، عدد، تاریخ، زمان، لیست، رکورد و جدول را توضیح داده است. در ادامه نیز فهرست گسترده‌ای از توابع زبان M در حوزه‌های مختلف مانند متن، اعداد، تاریخ و زمان، تبدیل نوع داده، کار با جداول و دسترسی به داده‌ها همراه با مثال‌های متعدد آورده شده است. تمرکز اصلی کتاب بر فهم ترکیب (Syntax) زبان، مدل ارزیابی، شیوه‌ی نوشتن کوئری‌های مرحله‌به‌مرحله و خواندن و ویرایش کدهای تولیدشده توسط رابط گرافیکی پاور کوئری است تا کاربر بتواند از امکاناتی فراتر از محیط تصویری استفاده کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مرجع زبان فرمول نویسی M در پاور کوئری

کتاب مرجع زبان فرمول‌نویسی M در پاور کوئری اثری است که به‌صورت گام‌به‌گام زبان پشت‌صحنه‌ی پاور کوئری را معرفی کرده است. روزبه امیرعصامی در فصل‌های آغازین کتاب ابتدا خود پاور کوئری را معرفی کرده است؛ این‌که چه نقشی در فراخوانی، استخراج و شکل‌دهی داده‌ها پیش از ورود به اکسل یا مدل‌های داده پاور پیوت دارد و چگونه در ریبون اکسل و محیط پاور بی‌آی در دسترس است. سپس زبان M به‌عنوان نام غیررسمی زبان فرمول‌نویسی پاور کوئری معرفی شده است و به نکاتی مثل عملکردی‌بودن زبان، حساسیت به حروف بزرگ و کوچک، ساختار دو قسمتی فرمول‌ها (بخش let و in)، نحوه‌ی تعریف متغیرها، پایان‌دادن خطوط با ویرگول و نقش آخرین متغیر در بخش in پرداخته شده است. در همین بخش‌ها مثال‌های ساده‌ای از تعریف متغیر عددی، متنی و تاریخ، نحوه‌ی اجرای کوئری خالی در محیط Advanced Editor و مشاهده‌ی مراحل در پنل Applied Steps ارائه شده است. در ادامه‌ی کتاب مرجع زبان فرمول‌نویسی M در پاور کوئری فصل‌های مفصلی به «عبارات و مقادیر» و سپس «توابع زبان M» اختصاص یافته است. در فصل عبارات و مقادیر، انواع داده‌ی پایه مثل عدد، منطقی، متن، تهی، لیست، رکورد، جدول و تابع معرفی شده است و تفاوت «عبارت» و «مقدار» توضیح داده شده است. نویسنده با مثال‌های متعدد نشان داده است که چگونه می‌توان با لیست‌ها و رکوردها کار کرد، از عملگرهای جستجو برای دسترسی به فیلدها و عناصر استفاده کرد، مدل ارزیابی تنبل در لیست‌ها و رکوردها را فهمید و از ساختار let برای سازمان‌دهی محاسبات بهره گرفت. سپس مبحث اپراتورها (عملگرهای عددی، منطقی و متنی)، فراداده (Metadata) و نحوه‌ی الصاق رکورد فراداده به مقادیر، مدیریت خطا با عبارت try و ساخت رکوردهای خطا، و نیز شیوه‌ی نوشتن کامنت‌های تک‌خطی و چندخطی در کد M مطرح شده است. فصل توابع زبان M نیز به تعریف تابع، پارامترهای صریح و ضمنی، نوع بازگشتی، توابع بازگشتی، استفاده از کلیدواژه each و ترکیب آن با عملگر جستجو در جداول می‌پردازد و بعد از آن رفرنس گسترده‌ای از توابع متنی، عددی، تاریخ و زمان، تبدیل نوع، کار با باینری، تولید UUID، تبدیل به JSON و ده‌ها تابع دیگر همراه با مثال‌های کاربردی آورده شده است.

خلاصه کتاب مرجع زبان فرمول نویسی M در پاور کوئری

در این کتاب زبان M به‌عنوان هسته‌ی منطقی پاور کوئری معرفی شده است و نویسنده تلاش کرده است خواننده را از سطح شناخت محیط گرافیکی به سطح درک و تسلط بر کدنویسی برساند. ابتدا پاور کوئری به‌عنوان ابزاری برای فراخوانی، استخراج و شکل‌دهی داده‌ها پیش از ورود به اکسل یا مدل‌های داده توضیح داده شده است و سپس نشان داده شده که تمام عملیات رابط کاربری درواقع بر پایه‌ی کدهای M انجام می‌شود. از همین‌جا ایده‌ی اصلی کتاب شکل می‌گیرد: اگر کاربر زبان M را بشناسد می‌تواند فراتر از محدودیت‌های دکمه‌ها و منوها عمل کند. در بخش‌های مربوط به ترکیب زبان، ساختار let … in به‌عنوان ستون فقرات هر کوئری معرفی شده است. خواننده می‌بیند که چگونه هر متغیر در let یک «مرحله» در پنل Applied Steps می‌شود و آخرین متغیر در in خروجی نهایی را تعیین می‌کند. مثال‌هایی از تعریف متغیرهای عددی، متنی، تاریخ و زمان، استفاده از کاراکتر پایان خط، نام‌گذاری متغیرها با فاصله یا کاراکترهای خاص و استفاده از کاراکتر گریز برای نام‌های پیچیده ارائه شده است. سپس مفهوم «کدنویسی مرحله‌به‌مرحله» در پاور کوئری توضیح داده شده است؛ این‌که هر تغییر روی داده‌ها یک مرحله‌ی جدید می‌سازد و می‌توان با ویرایش کد M این مراحل را دقیق‌تر کنترل کرد. در فصل عبارات و مقادیر، نویسنده تفاوت ظریف اما مهم «عبارت» و «مقدار» را روشن کرده است و انواع مقادیر در M را با مثال‌های تحت‌اللفظی نشان داده است: مقدار اولیه (عدد، متن، منطقی، تهی)، لیست‌ها با براکت‌های مربعی، رکوردها با جفت‌های نام/مقدار، جداول ساخته‌شده از لیست‌ها و رکوردها و توابع به‌عنوان مقادیر قابل‌فراخوانی. سپس مدل ارزیابی زبان با مقایسه با فرمول‌های اکسل توضیح داده شده است؛ این‌که چگونه وابستگی‌ها ترتیب محاسبه را تعیین می‌کنند و چرا لیست‌ها و رکوردها به‌صورت تنبل ارزیابی می‌شوند. مثال‌هایی از رکوردهای تودرتو، استفاده از عملگرهای جستجو برای دسترسی به فیلدها، و ترکیب let با این ساختارها برای ساخت محاسبات پیچیده آورده شده است. بخش اپراتورها فهرستی از عملگرهای عددی، منطقی و متنی را همراه با مثال‌هایی که نشان می‌دهد معنای عملگر بسته به نوع عملوند تغییر می‌کند ارائه کرده است؛ برای نمونه استفاده از + برای جمع عددی و الحاق متنی، یا عملگر ترکیبی برای کار با لیست‌ها. سپس مبحث فراداده مطرح شده است؛ این‌که چگونه می‌توان رکوردی از اطلاعات اضافی را به هر مقدار الصاق کرد بدون این‌که مقدار اصلی تغییر کند و چگونه با تابع Value.Metadata به این اطلاعات دسترسی پیدا کرد. در بخش خطاها، کتاب نشان داده است که خطاها چگونه در اثر استفاده‌ی نادرست از توابع یا شرایط نامعتبر ایجاد می‌شوند و چگونه می‌توان با عبارت try … otherwise آن‌ها را مدیریت کرد، پیام خطا را خواند و به‌جای آن مقدار پیش‌فرض یا رکورد خطا برگرداند. مثال‌هایی از تبدیل نوع، دسترسی به فیلدهای ناموجود و تقسیم بر صفر و نحوه‌ی کنترل هرکدام ارائه شده است. فصل توابع زبان M به تعریف تابع، پارامترهای صریح و ضمنی، نوع بازگشتی، و استفاده از each برای ساخت توابع کوتاه می‌پردازد. نمونه‌هایی از توابع بازگشتی (مثل محاسبه‌ی فاکتوریل) و نیز استفاده از توابع به‌عنوان مقادیر که می‌توان آن‌ها را در متغیرها ذخیره کرد یا به توابع دیگر پاس داد آورده شده است. سپس رفرنس گسترده‌ای از توابع متنی (طول رشته، تبدیل حروف، استخراج زیررشته، جایگزینی، حذف، جستجو، کار با الگوها و عبارات منظم)، توابع عددی و تبدیل نوع، توابع تاریخ و زمان (تبدیل بین انواع، ساخت تاریخ و زمان، کار با منطقه‌ی زمانی و مدت‌زمان)، توابع مرتبط با UUID، تبدیل به و از JSON و باینری و توابع دسترسی به داده‌ها معرفی شده است. در هر بخش مثال‌های عملی نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از این توابع در سناریوهای واقعی پاک‌سازی و آماده‌سازی داده استفاده کرد.

چرا باید کتاب مرجع زبان فرمول نویسی M در پاور کوئری را بخوانیم؟

این کتاب برای کسانی که با پاور کوئری کار می‌کنند و می‌خواهند از سطح استفاده‌ی صرف از رابط گرافیکی به سطح تسلط بر کدنویسی برسند یک منبع متمرکز درباره‌ی زبان M فراهم کرده است. متن کتاب از معرفی مفاهیم پایه مثل ساختار let … in، انواع داده، لیست و رکورد شروع شده است و به‌تدریج به مباحث پیشرفته‌تر مثل توابع بازگشتی، فراداده، مدل ارزیابی تنبل و مدیریت خطا رسیده است؛ بنابراین خواننده می‌تواند مسیر یادگیری خود را از مقدماتی تا پیشرفته در یک چارچوب منسجم دنبال کند. ویژگی دیگر این اثر پوشش گسترده‌ی توابع زبان M است. در بخش رفرنس توابع، دسته‌های مختلفی مثل توابع متنی، عددی، تاریخ و زمان، تبدیل نوع، کار با باینری و JSON و توابع مرتبط با UUID معرفی شده است و برای هرکدام مثال‌هایی از نحوه‌ی استفاده در سناریوهای واقعی داده شده است. این ساختار باعث می‌شود کتاب هم برای مطالعه‌ی پیوسته مناسب باشد و هم در عمل به‌عنوان مرجع مراجعه‌ی سریع هنگام نوشتن یا ویرایش کوئری‌ها به‌کار بیاید. تمرکز کتاب بر توضیح تفاوت «عبارت» و «مقدار»، مدل ارزیابی، نحوه‌ی کار عملگرها با انواع مختلف داده و شیوه‌ی مدیریت خطا کمک می‌کند خواننده فقط حفظ‌کننده‌ی توابع نباشد بلکه منطق زیرساختی زبان M را بفهمد. این فهم عمیق‌تر در کارهای روزمره‌ی تحلیل داده، ساخت گزارش، پاک‌سازی داده‌های خام و خودکارسازی فرایندها در اکسل و پاور بی‌آی کاربرد مستقیم دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که با اکسل، پاور کوئری یا پاور بی‌آی کار می‌کنند و می‌خواهند فراتر از امکانات ظاهری به کدنویسی در زبان M مسلط شوند. همچنین به تحلیل‌گران داده، متخصصان هوش تجاری، برنامه‌نویسانی که با داده‌های جدولی سروکار دارند و دانشجویان رشته‌های مرتبط با علوم داده و سیستم‌های اطلاعاتی که نیاز به درک دقیق‌تری از فرایندهای استخراج و تبدیل داده دارند پیشنهاد می‌شود.