کتاب قمار توسعه

کتاب قمار توسعه (Gambling on development) نوشته استفان درکن و ترجمه شهریار آیرملو تبریزی در سال ۱۴۰۴ توسط نشر دکسا (موسسه فرهنگی و هنری دیدگاه کاوش و سازندگی دکسا) منتشر شده است. این کتاب دلایل موفقیت یا شکست کشورهای مختلف در مسیر توسعه را بررسی کرده و کوشیده است با نگاهی تحلیلی و مقایسه‌ای، تجربه‌های متنوع کشورهای آسیایی و آفریقایی را در زمینه‌ی رشد اقتصادی و اجتماعی واکاوی کند. نویسنده باتکیه‌بر تجربیات شخصی و پژوهش‌های میدانی، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، به این پرسش پرداخته است که چرا برخی کشورها توانسته‌اند از فقر و رکود عبور کنند و برخی دیگر همچنان در تله‌ی توسعه‌نیافتگی گرفتار مانده‌اند. کتاب حاضر با رویکردی انتقادی به نظریه‌های رایج توسعه، نقش نخبگان و سیاست‌گذاری و توافقات سیاسی و اقتصادی را در موفقیت یا ناکامی کشورها برجسته کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قمار توسعه اثر استفان درکن

کتاب قمار توسعه (چرا برخی کشورها برنده می‌شوند و دیگران می‌بازند؟) به قلم استفان درکن، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی مسیرهای متفاوت توسعه در کشورهای جهان است. این کتاب با تمرکز بر تجربه‌های کشورهای آسیایی و آفریقایی، به بررسی عوامل کلیدی موفقیت یا شکست در توسعه پرداخته است. نویسنده با بهره‌گیری از تجربیات شخصی خود به‌عنوان استاد دانشگاه و مشاور دولت بریتانیا و نیز سفرها و پژوهش‌های میدانی در کشورهای مختلف، تصویری از واقعیت‌های توسعه ارائه داده است. کتاب حاضر سه بخش دارد. بخش نخست دیدگاه‌های متفکران برجسته‌ی توسعه را مرور و نظریه‌های رایج را نقد کرده است.

بخش دوم با روایت نمونه‌های عینی از کشورهایی مانند چین، هند، اندونزی، بنگلادش، اتیوپی و غنا، مفهوم «توافق توسعه» میان نخبگان را بررسی می‌کند و بخش سوم به جمع‌بندی آموخته‌ها و ارائه‌ی پیشنهادهایی برای تقویت مسیر توسعه در کشورهای مختلف اختصاص دارد. کتاب قمار توسعه با رویکردی مقایسه‌ای و انتقادی، نقش سیاست و اقتصاد و نهادها و توافقات نخبگان را در شکل‌گیری یا شکست فرایند توسعه برجسته کرده است. کتاب قمار توسعه که با نظارت محسن رنانی منتشر شده، در زبان انگلیسی Gambling on development : why some countries win and others lose نام دارد.

خلاصه کتاب قمار توسعه

کتاب با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چرا برخی کشورها با وجود شرایط اولیه‌ی مشابه، به موفقیت‌های چشمگیر در توسعه دست یافته و برخی دیگر همچنان در فقر و رکود باقی مانده‌اند. نویسنده با مرور تجربه‌ی چین و کشورهای آسیای شرقی به این نتیجه می‌رسد که هیچ دستورالعمل واحد و جهان‌شمولی برای توسعه وجود ندارد و هر کشور باید مسیر خاص خود را باتوجه‌به شرایط بومی و تاریخی طی کند. او تأکید می‌کند که عامل کلیدی در موفقیت توسعه، شکل‌گیری «توافق توسعه» میان نخبگان سیاسی و اقتصادی است؛ توافقی که مستلزم کنارگذاشتن منافع کوتاه‌مدت برای دستیابی به اهداف بلندمدت توسعه است. این نویسنده با نقد نظریه‌های رایج توسعه، از دیدگاه‌هایی مانند نقش منابع طبیعی، شکست بازار، شکست دولت و اهمیت نهادها سخن گفته و نشان داده است که هیچ‌کدام به‌تنهایی نمی‌توانند تفاوت‌های عمیق میان کشورها را توضیح دهند. او با بررسی نمونه‌های عینی از کشورهای موفق و ناموفق به این نتیجه رسیده است که تعهد و اجماع نخبگان بر سر توسعه، شرط لازم برای عبور از تله‌های فقر و رکود است. کتاب همچنین به نقش سیاست‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری در آموزش و بهداشت، اصلاحات نهادی و اهمیت یادگیری از اشتباهات اشاره و در نهایت با ارائه‌ی پیشنهادهایی برای تقویت توافقات توسعه و نقش همکاری‌های بین‌المللی، بر ضرورت خطرپذیری و جسارت نخبگان برای حرکت به‌سوی توسعه‌ی پایدار تأکید کرده است.

چرا باید کتاب قمار توسعه را بخوانیم؟

کتاب قمار توسعه با رویکردی تحلیلی و انتقادی، تصویری واقع‌گرایانه از پیچیدگی‌های مسیر توسعه در کشورهای مختلف ارائه داده است. این کتاب با کنارگذاشتن نسخه‌های کلیشه‌ای و دستورالعمل‌های یکسان، اهمیت شرایط بومی، نقش نخبگان و ضرورت اجماع سیاسی و اقتصادی را در موفقیت یا شکست توسعه برجسته کرده است. خواننده با مطالعه‌ی این اثر با نمونه‌های متنوعی از تجربه‌های موفق و ناموفق توسعه آشنا می‌شود و می‌تواند درک عمیق‌تری از چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی کشورهای در حال توسعه به دست آورد. اثر حاضر همچنین با نقد نظریه‌های رایج و ارائه‌ی روایت‌های میدانی، به پرسش‌هایی بنیادین درباره‌ی عدالت، سیاست‌گذاری و نقش دولت و بازار در توسعه پاسخ داده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌ی اقتصاد، علوم سیاسی و مطالعات توسعه، سیاست‌گذاران، فعالان اجتماعی و علاقه‌مندان به مسائل توسعه و عدالت اجتماعی پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر به کسانی که دغدغه‌ی فهم ریشه‌های عقب‌ماندگی یا پیشرفت کشورها را دارند و به‌دنبال تحلیل‌های عمیق‌تر از نسخه‌های رایج هستند، توصیه می‌شود.

درباره استفان درکن

استفان درکن (Stefan Dercon) اقتصاددان برجسته‌ی بلژیکی - بریتانیایی و استاد سیاست‌گذاری اقتصادی در مدرسه‌ی حکمرانی بلاتواتنیک و دانشکده‌ی اقتصاد دانشگاه آکسفورد بوده است. او به‌دلیل خدمات ارزنده در زمینه‌ی اقتصاد و توسعه‌ی بین‌الملل، در سال ۲۰۱۸ میلادی، از سوی ملکه‌ی بریتانیا به مقام افتخاریِ همسفرِ نشانِ سنت مایکل و سنت جورج (CMG) نائل آمد. این نویسنده که تحصیلات خود را در دانشگاه کاتولیک لون بلژیک آغاز کرده بود، مدارج عالی ام‌فیل و دی‌فیل خود را از دانشگاه آکسفورد دریافت و دوران آکادمیک پرباری را در مؤسسات معتبر سپری کرد؛ تااین‌که در سال ۲۰۰۰ به آکسفورد بازگشت. او در کنار تدریس، مدیریت مرکز مطالعه‌ی اقتصادهای آفریقایی (CSAE) را بر عهده داشته است که یکی از کانون‌های پیشرو در پژوهش‌های مربوط به توسعه‌ی قاره‌ی آفریقا محسوب می‌شود.

این نویسنده علاوه‌بر جایگاه علمی، به‌عنوان چهره‌ای تأثیرگذار در حوزه‌ی سیاست‌گذاری عمومی، بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷ سِمت اقتصاددان ارشد وزارت توسعه‌ی بین‌الملل بریتانیا (DfID) را بر عهده داشت و از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ نیز به‌عنوان مشاور سیاست‌های توسعه به وزرای خارجه‌ی بریتانیا در وزارت امور خارجه، کشورهای مشترک‌المنافع و توسعه (FCDO) مشاوره می‌داد. تمرکز اصلی پژوهش‌های استفان درکن بر چرایی تداوم فقر در برخی کشورها و راهکارهای دستیابی به توسعه‌ی اقتصادی با نگاهی ویژه به شکست‌های بازار، عملکردهای دولتی و تأثیر شوک‌های محیطی بوده است. او در کتاب تحسین‌شده‌ی خود با عنوان قمار توسعه (Gambling on development) (۲۰۲۲)، مفهوم معامله‌ی توسعه را مطرح و استدلال می‌کند که پیشرفت واقعی زمانی رخ می‌دهد که نخبگان یک کشور به رشد و توسعه متعهد شوند. همچنین در کتاب دیگرش با نام «فجایع کسل‌کننده؟» به اهمیت برنامه‌ریزی علمی و ابزارهای مالی مانند بیمه برای مقابله با بلایای طبیعی تأکید ورزیده است.

استفان درکن که عضویت در نهادهای معتبری چون J-PAL و IZA را در کارنامه دارد، با ترکیب تحلیل‌های خرد اقتصادی و تجربه‌های دست‌اول سیاسی، به‌دنبال ترویج سیاست‌های مبتنی‌بر شواهد بوده است تا از این طریق به چالش‌های پیچیده‌ای نظیر فقر کودکان، مهاجرت اجتماعی، صنعتی‌سازی در آفریقا و پیامدهای تغییرات اقلیمی پاسخ دهد. او با نگاهی واقع‌بینانه به تعامل سیاست و اقتصاد در قرن ۲۱، می‌کوشد دریابد که چرا کشورهایی مانند اتیوپی و بنگلادش مسیر رشد را پیموده‌اند؛ درحالی‌که کشورهایی نظیر نیجریه و کنگو در تله‌ی فقر گرفتار بوده‌اند.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ملکه‌ی بریتانیا در سال ۲۰۱۸ میلادی به پاس خدمات استفان درکن در حوزه‌ی اقتصاد و توسعه‌ی بین‌الملل، نشان افتخاری همسفرِ نشانِ سنت مایکل و سنت جورج (CMG) را به او اعطا کرد. ازآنجاکه این نویسنده تابعیت بریتانیا را در سال ۲۰۲۱ کسب کرد، عنوان افتخاری او به یک نشان رسمی و دائمی تبدیل شد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

- دیوید میلیبند (رئیس و مدیرعامل کمیته‌ی بین‌المللی نجات و وزیر امور خارجه‌ی سابق بریتانیا): قمار توسعه کتابی چالش‌برانگیز، آگاهانه و سرشار از بینش است. استفان درکن تخصص، فروتنی و انسانیت را در کنار هم قرار داده است تا به این پرسش پاسخ دهد که چه چیزی کشورها را فقیر نگه می‌دارد و چه چیزی می‌تواند به شکوفایی آن‌ها کمک کند.

- روری استوارت (وزیر سابق توسعه‌ی بین‌الملل بریتانیا): این کتاب که به قلم یکی از بزرگ‌ترین اقتصاددانانِ توسعه نوشته شده، مملو از بینش‌ها و مشاهداتی تأمل‌برانگیز است. تواضع، هوش سرشار و تعهد عمیق استفان درکن به توصیف آنچه واقعاً در میدان عمل رخ می‌دهد، او را متمایز کرده است.

- کریستوفر بلاتمن (نویسنده‌ی کتاب «چرا می‌جنگیم؟»): این کتاب، روایتی به‌شدت سیاسی از توسعه‌ی اقتصادی است؛ روایتی که تنها می‌توانست توسط کسی با ترکیب نادری از دانش آکادمیک و دولت‌مردیِ استفان درکن نوشته شود.

- یوئن یوئن آنگ (نویسنده‌ی کتاب‌های «چین چگونه از تله‌ی فقر گریخت؟» و «عصر طلایی چین»): پیام استفان درکن هوشیارکننده است. این کتاب باید به اثری کلاسیک در حوزه‌ی توسعه‌ی بین‌الملل تبدیل شود و خواهد شد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

کتاب حاضر با عنوان قمار توسعه: چرا فقط برخی کشورها پیشرفت می کنند؟ با ترجمه‌ی محمدامین احمدی و مقدمه‌ای به قلم روح‌الامین سعیدی توسط نشر دانشگاه امام صادق (ع) و در سال ‏‫۱۴۰۴ روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است.

بخشی از کتاب قمار توسعه

«وزیر توسعهٔ بین‌الملل بریتانیا در سخنرانی خود در سال ۲۰۱۷ گفت: «ما فقط پول خود را صرف آن چیزی می‌کنیم که کارساز باشد». این وعدهٔ جسورانه برای منحرف‌کردن انتقادات مداومی بود که از درون حزب خود مبنی بر اینکه کمک‌های بریتانیا به میزان نامناسبی هزینه شده است، برمی‌خاست. این‌طور نبود که پیش از سخنرانی او، کسی در وزارت توسعهٔ بین‌المللی آگاهانه سعی کند برای برنامه‌هایی هزینه کند که کارساز نبودند. به عبارت دیگر، این سخنی با مقامات ارشد این وزارتخانه بود که از شواهد دقیق‌تر برای شناسایی «آنچه در توسعه کار می‌کند» استفاده شود. به‌عنوان یک گردانندهٔ سیاسی باهوش، او در تلاش بود بیشتر از برنامه‌هایی پشتیبانی کند که خطر شکست برای مالیات‌دهندگان نداشته باشد. این یک بیانیهٔ قابل توجه برای هر هزینهٔ عمومی است چه رسد به هزینه‌هایی که بریتانیا در خارج از کشور در زمینه‌های توضیح‌داده‌شده در این کتاب، انجام می‌دهد. به‌هرحال، تعهد بر مخاطرات توسعه سخت است.»