کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت

کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت اثری است که به کوشش پژوهشکده حقوق و قانون ایران تهیه و تنظیم شده و نشر داد و دانش آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی و تحلیل کتاب سراب عدالت نوشته‌ی بزرگمهر بشیریه می‌پردازد و در قالب گزارشی از یک کرسی علمی مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها، نقدها و پاسخ‌ها را گردآوری کرده است. مدیر اجرایی این پروژه محمدجواد درویش‌زاده و ویراستار علمی آن لیلا بلالی هستند. کتاب شامل مقدمه، چکیده، مطالب ارائه‌کننده، نقدهای دو استاد حقوق و جمع‌بندی مدیر جلسه است. این اثر با هدف تبیین و نقد نظریه‌ی عدالت جان رالز و بررسی کاربست آن در حوزه‌ی حقوق کیفری تدوین شده و تلاش کرده است با رویکردی تحلیلی و انتقادی ابعاد مختلف نظریه‌ی عدالت به مثابه انصاف را واکاوی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت

کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت با محوریت تحلیل و نقد کتاب سراب عدالت بزرگمهر بشیریه به یکی از مهم‌ترین نظریه‌های عدالت در فلسفه‌ی سیاسی معاصر یعنی نظریه‌ی جان رالز می‌پردازد. این کتاب در قالب یک نشست علمی و با حضور اساتید برجسته‌ی حقوق و فلسفه‌ی سیاسی به بررسی ابعاد مختلف نظریه‌ی عدالت به مثابه‌ی انصاف و امکان پیوند آن با حقوق کیفری می‌پردازد. کتاب شامل سخنان مدیر جلسه، ارائه‌کننده (بشیریه)، دو ناقد (محمدرضا ساکی و مهدی هداوند) و پاسخ‌های ارائه‌کننده به نقدهاست. 

هر بخش با رویکردی متفاوت به موضوع عدالت، نقدهای شکلی و محتوایی کتاب سراب عدالت و همچنین نقاط قوت و ضعف تلاش برای پیوند فلسفه رالز با حقوق کیفری می‌پردازد. این کتاب نه‌تنها به تحلیل محتوای کتاب سراب عدالت بسنده نکرده است، بلکه با طرح سؤالات بنیادین درباره‌ی امکان تحقق عدالت، مفهوم انصاف، پلورالیسم معقول و نسبت آزادی و برابری فضای گفت‌وگویی انتقادی را فراهم آورده است. در این میان ابتکارات نویسنده مانند تقسیم‌بندی خیالی کشور خرابات و شیدائیه و تأکید بر پلورالیسم معقول نیز مورد بحث و نقد قرار گرفته است. کتاب با هدف ارتقای فرهنگ حقوقی و ترویج تفکر انتقادی در حوزه‌ی عدالت کیفری تدوین شده است.

خلاصه کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت

کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت در دو بخش اصلی سازمان یافته است؛ نخست ارائه‌ی دیدگاه‌های نویسنده کتاب سراب عدالت درباره‌ی نظریه‌ی عدالت جان رالز و تلاش برای پیوند آن با حقوق کیفری؛ دوم نقدهای دو استاد حقوق و پاسخ‌های نویسنده به این نقدها. در بخش اول بزرگمهر بشیریه توضیح می‌دهد که چرا عنوان سراب عدالت را برای کتابش انتخاب کرده و چگونه نظریه‌ی عدالت به مثابه‌ی انصاف جان رالز را به حوزه‌ی حقوق کیفری وارد کرده است. او بر دشواری تحقق عدالت واقعی و ضرورت قناعت به‌نوعی انصاف تأکید می‌کند و مفاهیمی چون جامعه به‌سامان، اشخاص آزاد و برابر، وضعیت نخستین و پرده‌ي جهل را از نظریه‌‌ی رالز استخراج و به سه محور جرم، مسئولیت کیفری و ضمانت‌اجرا پیوند می‌زند. 

بشیریه با اشاره به پلورالیسم معقول تأکید می‌کند که در جامعه‌ی متکثر جرم‌انگاری و مسئولیت کیفری باید بر مبنای قرارداد سیاسی و نه صرفاً اخلاق یا دین تعریف شود. او همچنین مجازات را رفتاری غیرمنصفانه اما ضروری برای بازگرداندن برابری در جامعه می‌داند. در بخش دوم ناقدان به نقاط ضعف و قوت کتاب سراب عدالت می‌پردازند. محمدرضا ساکی به انتخاب عنوان سراب عدالت، عدم مقایسه خوانش‌های مختلف عدالت، غلبه مباحث فلسفی بر حقوقی و برخی ابتکارات ساختاری مانند تقسیم‌بندی کشور خرابات و شیدائیه انتقاد می‌کند. 

مهدی هداوند نیز به محدودیت‌های نظریه‌ی رالز، دشواری کاربست آن در حقوق کیفری و ابهام در مفهوم انصاف اشاره دارد. هر دو ناقد بر این باورند که نظریه‌ی رالز بیشتر برای جوامع دموکراتیک و ساختارهای اساسی مناسب است و در حوزه‌‌ی حقوق کیفری با چالش‌هایی روبه‌رو می‌شود. در پایان بشیریه ضمن پذیرش برخی نقدها بر ابتکاری بودن برخی مفاهیم و تلاش برای ارائه‌ی خوانشی حقوقی از نظریه‌ی رالز تأکید می‌کند.

چرا باید کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت را بخوانیم؟

این کتاب فرصتی کم‌نظیر برای آشنایی با چالش‌های پیوند فلسفه‌ی سیاسی و حقوق کیفری فراهم می‌کند. خواننده با مطالعه‌ی این اثر نه‌تنها با نظریه‌ی عدالت به مثابه‌ی انصاف جان رالز و تلاش برای کاربست آن در حقوق کیفری آشنا می‌شود، بلکه با فضای نقد و گفت‌وگوی علمی پیرامون این نظریه نیز روبه‌رو خواهد شد. ویژگی شاخص کتاب حضور دیدگاه‌های متنوع و انتقادی است که به خواننده امکان می‌دهد با زوایای مختلف موضوع عدالت، انصاف، پلورالیسم و مسئولیت کیفری آشنا شود. طرح سؤالات بنیادین درباره‌ی امکان تحقق عدالت و نقد ابتکارات نویسنده ذهن خواننده را به تفکر وادار می‌کند. این کتاب برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر نظریه‌های عدالت و کاربرد آن‌ها در نظام حقوقی هستند، منبعی ارزشمند به‌ شمار می‌آید.

خواندن کتاب نقد و بررسی کتاب سراب عدالت را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران حقوق، فلسفه‌ی سیاسی، علوم اجتماعی و علاقه‌مندان به نظریه‌های عدالت پیشنهاد می‌شود. این کتاب به کسانی که دغدغه‌ی عدالت کیفری، نقد نظریه‌های فلسفی و بررسی نسبت میان اخلاق، سیاست و حقوق را دارند نیز توصیه می‌شود.