کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده امامی

کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده‌امامی اثری پژوهشی است که به همت پژوهشکده حقوق و قانون ایران تهیه و تنظیم شده و نشر داد و دانش آن را منتشر کرده است. این کتاب با مدیریت اجرایی محمدجواد درویش‌زاده و ویراستاری علمی امیرمحمد سلیمانی، به بررسی جایگاه و نقش عقل در فرآیند استنباط احکام شرعی در فقه امامیه می‌پردازد. ساختار کتاب بر پایه گزارش یکی از کرسی‌های علمی پژوهشکده حقوق و قانون ایران شکل گرفته و شامل ارائه، نقد و مناظره میان اساتید و پژوهشگران حوزه فقه و اصول است. اثر حاضر با رویکردی تحلیلی و انتقادی، تلاش کرده است تا ضمن مرور دیدگاه‌های مختلف، چالش‌های مفهومی و کاربردی عقل را در فقه شیعه دوازده‌امامی واکاوی کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده امامی

کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده‌امامی با محوریت پژوهشکده حقوق و قانون ایران، به بررسی یکی از بنیادی‌ترین مسائل علم اصول فقه می‌پردازد: عقل چیست و چرا و چگونه می‌توان به آن در استنباط احکام شرعی رجوع کرد؟ این کتاب با گردآوری دیدگاه‌های ارائه‌کننده (دکتر محمد وزین کریمیان) و نقدهای دو استاد دیگر، فضای گفت‌وگو و تضارب آرا را بازتاب داده است. ساختار کتاب شامل مقدمه، ارائه اصلی، نقدهای ناقدان، پرسش و پاسخ حضار و جمع‌بندی نهایی است. در این روند، موضوعاتی مانند جایگاه عقل در کنار کتاب، سنت و اجماع، تفاوت عقل نظری و عملی، نقش عقل در کشف موضوعات جدید و چالش‌های تعریف عقل در فقه امامیه مورد بحث قرار گرفته‌اند. نویسندگان با بهره‌گیری از رویکرد سیستمی و تحلیل تاریخی، تلاش کرده‌اند تصویری روشن از تعامل عقل با منابع نقلی و نقش آن در اجتهاد معاصر ارائه دهند. این کتاب نه‌تنها به مباحث نظری بسنده نکرده، بلکه به کاربردهای عملی عقل در مواجهه با مسائل نوپدید نیز توجه داشته است.

خلاصه کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده امامی

کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده‌امامی دغدغه‌ی اصلی خود را بر محور سه پرسش کلیدی بنا کرده است: عقل چیست، چرا باید به آن رجوع کرد و چگونه می‌توان از آن در استنباط احکام شرعی بهره گرفت؟ نویسندگان با مرور سیر تاریخی و تحولات فکری، نشان داده‌اند که عقل همواره به‌عنوان یکی از منابع چهارگانه استنباط (در کنار کتاب، سنت و اجماع) مطرح بوده، اما جایگاه و حدود آن همواره محل بحث و اختلاف بوده است. در بخش‌های مختلف کتاب، دیدگاه‌های متنوعی درباره ماهیت عقل، تفاوت عقل نظری و عملی، و نقش آن در فرآیند اجتهاد مطرح شده است. ارائه‌کننده با اشاره به ظهور منطق‌های جدید مانند منطق فازی و رویکردهای سیستمی، بر ضرورت بازنگری در کارکرد عقل تأکید کرده است. او معتقد است که عقل نه‌تنها در کشف موضوعات جدید و تحلیل مسائل مستحدثه نقش دارد، بلکه می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای پالایش و نقد ادله نقلی نیز به کار رود. ناقدان اما بر این باورند که عقل در فقه امامیه بیشتر نقش ابزاری و تبعی دارد و استقلال آن در استنباط احکام شرعی همواره با تردید و محدودیت روبه‌رو بوده است. آن‌ها بر ضرورت تفکیک میان دلیل عقل و حکم عقل، و پرهیز از خلط این دو تأکید کرده‌اند. همچنین به چالش‌های تعریف دقیق عقل و تمایز آن از مفاهیمی مانند عرف و مصلحت اشاره شده است. در جمع‌بندی، کتاب پیشنهاد می‌کند که برای حل چالش‌های موجود، باید تعریفی مورد اجماع از عقل سلیم با شاخصه‌های عینی تدوین شود، کارگروه‌های میان‌رشته‌ای برای بررسی مصادیق پیچیده تشکیل گردد و رویکردهای آموزشی حوزه با منطق‌های نوین و سیستمی بازنگری شود. در نهایت، عقل به‌عنوان پلی میان نص شرعی و واقعیت‌های متحول معرفی شده است، مشروط بر آنکه مرزهای اصولی و مکتبی حفظ شود.

چرا باید کتاب چالش چیستی عقل و چرایی کاربرد آن در فقه شیعه دوازده امامی را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی تحلیلی و انتقادی، فرصتی فراهم کرده است تا خواننده با یکی از مهم‌ترین چالش‌های فقه امامیه یعنی جایگاه عقل در استنباط احکام شرعی آشنا شود. ویژگی شاخص این اثر، جمع‌آوری دیدگاه‌های متنوع و تضارب آرا میان اساتید حوزه و دانشگاه است که باعث می‌شود موضوع از زوایای مختلف بررسی شود. همچنین، کتاب با پرداختن به مسائل روز و کاربرد عقل در مواجهه با موضوعات نوپدید، نشان داده است که بحث عقل در فقه صرفاً یک موضوع تاریخی یا نظری نیست، بلکه در اجتهاد معاصر و پاسخ به نیازهای جامعه نقش مهمی دارد. برای علاقه‌مندان به فلسفه فقه، حقوق اسلامی و مطالعات میان‌رشته‌ای، این کتاب می‌تواند زمینه‌ای برای تفکر انتقادی و آشنایی با رویکردهای نوین باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران و دانشجویان حوزه فقه و اصول، علاقه‌مندان به فلسفه دین، حقوق‌دانان، و کسانی که دغدغه فهم جایگاه عقل در استنباط احکام شرعی یا مواجهه با مسائل نوپدید فقهی را دارند پیشنهاد می‌شود.