کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان نوشته احمد کسروی و منتشرشده توسط انتشارات امیرکبیر، اثری پژوهشی درباره یکی از پرحادثه‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران است. این کتاب به بررسی رویدادهای سیاسی، اجتماعی و نظامی آذربایجان و ایران در فاصله پس از انقلاب مشروطه تا پایان قیام شیخ محمد خیابانی می‌پردازد. احمد کسروی، که خود از نزدیک شاهد و گاه مشارکت‌کننده در برخی وقایع بوده، با نگاهی انتقادی و تحلیلی، تحولات این دوره را روایت کرده است. او علاوه‌بر نقل دقیق رخدادها، دیدگاه‌ها و قضاوت‌های شخصی خود را نیز درباره شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف بیان می‌کند. تاریخ هجده ساله آذربایجان در واقع ادامه و مکمل کتاب تاریخ مشروطه ایران کسروی است و با تکیه‌بر اسناد، یادداشت‌ها، تلگراف‌ها و منابع دست‌اول، تصویری زنده و پرجزئیات از فرازونشیب‌های این برهه حساس ارائه می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان اثر احمد کسروی، روایتی مستند و تحلیلی از تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، به‌ویژه آذربایجان، در سال‌های پس از انقلاب مشروطه تا پایان قیام شیخ محمد خیابانی است. این کتاب با نگاهی موشکافانه، رخدادهای مهمی چون قیام تبریز، نقش ستارخان و باقرخان، شورش‌های گیلان و بختیاری، فتح تهران و تغییرات ساختاری در قدرت سیاسی ایران را بررسی کرده است. کسروی، که خود در بسیاری از این وقایع حضور داشته، علاوه‌بر روایت جزئیات تاریخی، به تحلیل نقش طبقات اجتماعی، روحانیت، روشنفکران و نیروهای خارجی در این تحولات پرداخته است. ساختار کتاب بر پایه گزارش‌های عینی، نقل اسناد و یادداشت‌های دست‌اول و همچنین قضاوت‌های شخصی نویسنده شکل گرفته است. تاریخ هجده ساله آذربایجان با زبانی صریح و بی‌پرده، نه‌تنها به روایت رخدادها بسنده نکرده، بلکه به نقد عملکرد شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف نیز پرداخته است. این کتاب، تصویری از جامعه ایران در دوره‌ای پرتلاطم ارائه می‌دهد که در آن، مردم برای نخستین‌بار به‌طور گسترده وارد صحنه سیاست شدند و سرنوشت کشور را رقم زدند.

خلاصه کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان، با تمرکز بر سال‌های پس از بمباران مجلس و تعطیلی موقت مشروطیت، به روایت رخدادهای مهمی می‌پردازد که سرنوشت ایران را دگرگون کرد. احمد کسروی، با تکیه‌بر تجربه زیسته و منابع دست‌اول، ابتدا به قیام تبریز و نقش ستارخان و باقرخان در مقاومت در برابر استبداد صغیر می‌پردازد. او شرح می‌دهد که چگونه مردم تبریز، با وجود سرکوب شدید، امید به آزادی را زنده نگه داشتند و الهام‌بخش شورش‌های دیگر شهرها شدند. در ادامه، کتاب به شورش‌های اسپهان و بختیاری و نقش چهره‌هایی چون صمصام‌السلطنه و سردار اسعد در حمایت از مشروطه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه اتحاد نیروهای مختلف، زمینه‌ساز فتح تهران و سقوط قدرت مطلقه شاه شد. کسروی، ضمن روایت این رخدادها، به نقش نیروهای خارجی، به‌ویژه روسیه و انگلیس، در تحولات ایران اشاره کرده و دخالت‌های آن‌ها را نقد کرده است. او همچنین به اختلافات و دودلی‌های میان آزادی‌خواهان، نقش روحانیت و روشنفکران، و تلاش برخی گروه‌ها برای بهره‌برداری از دستاوردهای انقلاب می‌پردازد. کتاب، با بررسی قیام گیلان، نقش مجاهدان قفقازی و ارمنی، و سرانجام قیام نافرجام شیخ محمد خیابانی، تصویری از فرازونشیب‌های امید و یأس در جامعه ایران ارائه می‌دهد. در سراسر کتاب، کسروی تلاش کرده است تا علاوه‌بر ثبت وقایع، به تحلیل علل و پیامدهای آن‌ها نیز بپردازد و نشان دهد که چگونه مردم، با وجود همه ناکامی‌ها و دخالت بیگانگان، نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت کشور ایفا کردند.

چرا باید کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان را بخوانیم؟

تاریخ هجده ساله آذربایجان اثری است که با رویکردی مستند و تحلیلی، جزئیات یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ ایران را بازگو می‌کند. این کتاب نه‌تنها به روایت رخدادها بسنده نکرده، بلکه با نگاه انتقادی و بی‌پرده، عملکرد شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف را بررسی کرده است. حضور نویسنده در متن وقایع، استفاده از اسناد دست‌اول و روایت‌های عینی، به اثر اعتبار و غنای ویژه‌ای بخشیده است. مطالعه این کتاب، امکان درک عمیق‌تری از ریشه‌های تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، نقش مردم، نیروهای اجتماعی و دخالت بیگانگان را فراهم می‌کند. همچنین، آشنایی با فرازونشیب‌های جنبش مشروطه و پیامدهای آن، برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و کسانی که به دنبال شناخت زمینه‌های شکل‌گیری ایران مدرن هستند، اهمیت دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان علوم انسانی، علاقه‌مندان به جنبش مشروطه، فعالان اجتماعی و کسانی که دغدغه شناخت ریشه‌های تحولات سیاسی و اجتماعی ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

«در این هنگام در اسپهان و بختیاری نیز تکاپوهایی در نهان کرده می‌شد که پس از دیری شورش خونینی را پدید آورد. پس از بمباردمان مجلس محمدعلی‌میرزا اقبال‌الدوله کاشانی را که یکی از هواخواهان پابرجای او و چنان‌که گفته‌ایم در پیشامد میدان توپخانه یکی از پیشاهنگان بود به حکمرانی اسپهان فرستاد. این مرد چون به اسپهان رسید به‌دستور زمان‌های پیشین دست ستم باز نموده به بدرفتاری آغاز نهاد و با آقا نجفی و برادرش حاج آقا نورالله که از شمار مجتهدان بزرگ بودند بدرفتاری پیش گرفته تا می‌توانست از ارج آنان کاست. از اینجا دشمنی میانه او و اینان پدید آمده بر رنجش مردم افزود. حاج آقا نورالله یکدل و یک‌زبان هواداری از مشروطه داشت ولی آقانجفی هر زمان راهی پیش می‌گرفت و این زمان به کینهٔ اقبال‌الدوله او نیز به دشمنی دربار می‌کوشید. اما بختیاری چنان‌که می‌دانیم این تیره انبوه همیشه سران بسیاری داشت و اینان با هم دشمنی و هم‌چشمی دریغ نمی‌گفتند و این است تیره به چندین دسته می‌شد. در این زمان هم دسته‌های انبوهی از ایشان همراه نصیرخان سردار جنگ در پیرامون تبریز به لشگرگاه عین‌الدوله پیوسته با آزادی‌خواهان جنگ می‌نمودند. نیز دسته‌هایی همراه امیر مفخم و سردار ظفر در تهران در پیرامون محمدعلی‌میرزا می‌زیستند. ولی حاجی نجفقلی‌خان صمصام‌السلطنه که سمت ایلخانی‌گری داشت در چهارمحال میان بختیاریان مانده از محمدعلی‌میرزا رمیدگی داشت و بر جایگاه خود بیمناک می‌زیست. از آن سوی برادر کوچک‌تر از او حاجی علیقلی‌خان سردار اسعد که میان سران بختیاری به دانش‌دوستی برگزیده و خود مرد اروپادیده و دل‌آگاهی بود و این هنگام در پاریس می‌زیست هوای مشروطه را داشت و چنان‌که خود او نوشته چون آگاهی یافت که مجلس را به‌هم زده‌اند دلگیر گردید و سپس چون شنید بختیاریان به هواداری شاه با آزادی‌خواهان تبریز جنگ می‌کنند دلگیری او بیشتر شد این است از کوشش نایستاده نامه‌هایی به برادر خویش و به دیگر خویشاوندان نوشته آنان را به هواداری مشروطه خواند. نیز کسی را از پیش خود روانه ساخت که به چهارمحال آمده صمصام‌السلطنه را دیدار کند و میانه او با سردار بهادر (پسر سردار اسعد) که رمیدگی داشتند آشتی پدید آورد و آنان را در یاوری مشروطه همدست گرداند، نیز در اسپهان حاج آقا نورالله را دیدار نموده با او هم گفت‌وگوهایی کند و همه را آمادهٔ کار سازد.»