کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان نوشته احمد کسروی نخستین‌بار در سال ۱۳۱۹ توسط انتشارات امیرکبیر روانه‌ی بازار کتاب ایران شد. این کتابْ پژوهشی درباره‌ی یکی از پرحادثه‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران است و رویدادهای سیاسی، اجتماعی و نظامی آذربایجان و ایران را در فاصله‌ی پس از انقلاب مشروطه تا پایان قیام شیخ محمد خیابانی بررسی کرده است. احمد کسروی که خود از نزدیک شاهد و گاه مشارکت‌کننده در برخی وقایع بوده، با نگاهی انتقادی و تحلیلی، تحولات این دوره را روایت کرده است. او علاوه‌بر نقل دقیق رخدادها، دیدگاه‌ها و قضاوت‌های شخصی خود را درباره‌ی شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف بیان کرده است. اثر حاضر ادامه و مکمل کتاب تاریخ مشروطه‌ی ایران است و باتکیه‌بر اسناد، یادداشت‌ها، تلگراف‌ها و منابع دست‌اول، تصویری از فرازونشیب‌های این برهه‌ی حساس ارائه می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان اثر احمد کسروی

کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان (The 18 Year History In Azarbaijan) به قلم احمد کسروی، روایتی مستند و تحلیلی از تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، به‌ویژه آذربایجان، در سال‌های پس از انقلاب مشروطه تا پایان قیام شیخ محمد خیابانی است. این کتاب با نگاهی موشکافانه، رخدادهای مهمی مانند قیام تبریز، نقش ستارخان و باقرخان، شورش‌های گیلان و بختیاری، فتح تهران و تغییرات ساختاری در قدرت سیاسی ایران را بررسی کرده است. احمد کسروی که خود در بسیاری از این وقایع حضور داشته، علاوه‌بر روایت جزئیات تاریخی به تحلیل نقش طبقات اجتماعی، روحانیت، روشنفکران و نیروهای خارجی در این تحولات پرداخته است. کتاب حاضر بر پایه‌ی گزارش‌های عینی، نقل اسناد و یادداشت‌های دست‌اول و نیز قضاوت‌های شخصی نویسنده شکل گرفته است.

کتاب حاضر با زبان صریح و بی‌پرده‌اش به روایت رخدادها بسنده نکرده و به نقد عملکرد شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف نیز پرداخته است. این کتاب تصویری از جامعه‌ی ایران در دوره‌ای پرتلاطم ارائه می‌دهد که در آن، مردم برای نخستین‌بار به‌طور گسترده وارد صحنه‌ی سیاست شدند و سرنوشت ایران‌زمین را رقم زدند. کتاب تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان یا «سرنوشت گردان و دلیران»، به‌گفته‌ی نویسنده، ادامه‌ی کتاب «تاریخ مشروطه‌ی ایران» محسوب می‌شود.

خلاصه کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

کتاب با تمرکز بر سال‌های پس از بمباران مجلس و تعطیلی موقت مشروطیت، به روایت رخدادهای مهمی می‌پردازد که سرنوشت ایران را دگرگون کرد. احمد کسروی باتکیه‌بر تجربه‌ی زیسته و منابع دست‌اول ابتدا به قیام تبریز و نقش ستارخان و باقرخان در مقاومت در برابر استبداد صغیر می‌پردازد. او شرح می‌دهد که چگونه مردم تبریز با وجود سرکوب شدید، امید به آزادی را زنده نگه داشتند و الهام‌بخش شورش‌های دیگر شهرها شدند. کتاب به شورش‌های اسپهان و بختیاری و نقش چهره‌هایی چون صمصام‌السلطنه و سردار اسعد در حمایت از مشروطه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه اتحاد نیروهای مختلف، زمینه‌ساز فتح تهران و سقوط قدرت مطلقه شاه شد. نویسنده ضمن روایت این رخدادها به نقش نیروهای خارجی، به‌ویژه روسیه و انگلیس، در تحولات ایران اشاره و دخالت‌های آن‌ها را نقد کرده است. او همچنین به اختلافات و دودلی‌های میان آزادی‌خواهان، نقش روحانیت و روشنفکران و تلاش برخی گروه‌ها برای بهره‌برداری از دستاوردهای انقلاب می‌پردازد. کتاب با بررسی قیام گیلان، نقش مجاهدان قفقازی و ارمنی و سرانجام قیام نافرجام شیخ محمد خیابانی، تصویری از فرازونشیب‌های امید و یأس در جامعه‌ی ایران ارائه می‌دهد. نویسنده کوشیده است علاوه‌بر ثبت وقایع به تحلیل علل و پیامدهای آن‌ها نیز بپردازد و نشان دهد که چگونه مردم با وجود همه‌ی ناکامی‌ها و دخالت بیگانگان، نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت ایران ایفا کردند.

چرا باید کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان را بخوانیم؟

کتاب تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان با رویکردی مستند و تحلیلی، جزئیات یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ ایران را بازگو می‌کند. این کتاب به روایت رخدادها بسنده نکرده، بلکه با نگاه انتقادی و بی‌پرده، عملکرد شخصیت‌ها و جریان‌های مختلف را بررسی کرده است. حضور نویسنده در متن وقایع، استفاده از اسناد دست‌اول و روایت‌های عینی، به اثر اعتبار و غنای ویژه‌ای بخشیده است. مطالعه‌ی این کتاب، امکان درک عمیق‌تر ریشه‌های تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، نقش مردم، نیروهای اجتماعی و دخالت بیگانگان را فراهم کرده است. همچنین آشنایی با فرازونشیب‌های جنبش مشروطه و پیامدهای آن برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و کسانی که به‌دنبال شناخت زمینه‌های شکل‌گیری ایران مدرن هستند، اهمیت دارد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به پژوهشگران تاریخ معاصر ایران، دانشجویان علوم انسانی، علاقه‌مندان به جنبش مشروطه، فعالان اجتماعی و کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های تحولات سیاسی و اجتماعی ایران را دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره احمد کسروی

سید احمد حکم‌آبادی که بعدها نام خانوادگی کسروی را برگزید، در ۸ مهر ۱۲۶۹ متولد شد. او از چهره‌های برجسته‌ی ایرانی در حوزه‌های تاریخ، زبان‌شناسی، پژوهش، حقوق و اندیشه بود و به‌عنوان استاد ملی‌گرای رشته‌ی حقوق در دانشگاه تهران و وکیل دعاوی در پایتخت فعالیت می‌کرد. احمد کسروی در عرصه‌های متنوعی ازجمله تاریخ، زبان و ادبیات، علوم دینی، روزنامه‌نگاری، وکالت، قضاوت و سیاست نقش داشت و پایه‌گذار جنبشی سیاسی - اجتماعی با هدف شکل‌دهی به یک هویت ایرانی سکولار شد؛ جنبشی که به نام پاک‌دینی در دوره‌ای از حکومت پهلوی شناخته شد. او تلاش می‌کرد با واپس‌ماندگی فکری و علمی مقابله کند و روشنگری در تمامی ابعاد زندگی را ترویج دهد و از آنچه شرایط زندگی، خرافه‌پرستی و رسوم اجتماعی مردم ایران می‌دانست، انتقاد می‌کرد. آثار احمد کسروی بیش از ۷۰ جلد کتاب به زبان‌های فارسی و عربی را در بر می‌گیرد. از مهم‌ترین تألیفات او می‌توان به دو اثر شاخص، «تاریخ مشروطه‌ی ایران» و «تاریخ هجده‌ساله‌ی آذربایجان» اشاره کرد که از منابع اصلی پژوهشگران درباره‌ی جنبش مشروطیت ایران به شمار می‌رود. همچنین کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» از دیگر آثار مهم اوست. احمد کسروی در ۲۰ اسفند ۱۳۲۴، در ۵۵سالگی، در اتاق بازپرسی ساختمان کاخ دادگستری تهران به‌وسیله‌ی اعضای گروه فدائیان اسلام با ضرب گلوله و ۲۷ ضربه‌ی چاقو ترور شد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

تاریخ هجده ساله آذربایجان به قلم احمد کسروی توسط نشر سمیر‏‫ (۱۳۹۴) و نیز به‌همت نشر دانش بهمن‏‫ (۱۳۹۷) منتشر شده است.‬

بخشی از کتاب تاریخ هجده ساله آذربایجان

«کنون به تهران باز می‌گردیم: چنان‌که گفتیم در آخرهای دی ماه (۱۲۹۱) کابینهٔ حاجی نجفقلی‌خان افتاده و کابینهٔ علاءالسلطنه، بی‌آنکه کسی از بختیاریان در آن باشد، به روی کار آمد. این کابینه با دشواری‌های کمتری روبه‌رو نگردید و در گام نخست دو گرفتاری بزرگی را در برابر خود دید: یکی داستان امتیاز راه‌آهن جلفا و تبریز که گفتیم روسیان می‌خواستند و گفت‌وگویش از پیش آغازیده بود. دیگری داستان ناایمنی راه‌های جنوب و کشته شدن کاپیتن اکفورد در شکار که انگلیسیان همان را عنوان کرده سختگیری‌ها می‌نمودند و در پارلمان خود در این زمینه گفت‌وگو به میان می‌آوردند و یکی از نمایندگان پیشنهاد می‌کرد که برای سرکوب راهزنان دسته‌ای از هند فرستاده شود و دیگری پیشنهاد می‌نمود دستهٔ ژاندارمی به سرکردگی انگلیسیان پدید آورده شود و روزنامهٔ تیمس در این زمینه‌ها گفتارهای پیاپی می‌نوشت شگفت آنکه لرد لامینگتون نمایندهٔ پارلمان و سر کمیته ایران که یکی از هواداران ایران شناخته شده و چنان‌که نوشته‌ایم مجلس دوم در نشست تاریخی خود در روز ۲۴ آبان ماه ۱۲۸۸ در میان ارج‌شناسی از بنیادگذاران آزادی ایران از او و از همدستان او مستر لنچ و پروفسور براون ارج‌شناسی نمود پس از پیشامد التماتوم او به ایران آمده و گردشی کرده و این زمان تازه به لندن بازگشته بود و در زمانی که امید هواخواهی و یاوری از او می‌رفت ناگهان اندیشهٔ دیگر کرده و او نیز از آشفتگی راه‌های جنوب سخن رانده و چنین می‌گفت سرکردگان سوئد به اندازهٔ انگلیسیان به ایران آشنایی نمی‌دارند و ایل‌ها را که مایهٔ آشوب می‌باشند نمی‌شناسند و پیشنهاد می‌کرد که به جای آنان از سرکردگان انگلیس گمارده شود.»