کتاب زندگی را زندگی کن

کتاب زندگی را زندگی کن (آموزش مهارت‌های زندگی به نوجوانان با رویکرد کوچینگ) نوشته‌ی ناهید اروج‌زاده اثری است که با تمرکز بر دنیای نوجوانی و چالش‌های آن نوشته شده است. انتشارات گیوا آن را منتشر کرده است و آن کتاب بخشی از «مجموعه کتب کوچینگ» است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که هدف، فقط آموزش مستقیم نیست بلکه همراهی نوجوان در مسیر خودشناسی، تصمیم‌گیری و رشد است؛ یعنی همان رویکرد کوچینگ که بر پرسش‌گری، همراهی و باور به توانمندی‌های درونی فرد استوار است. ساختار کتاب فصل‌به‌فصل پیش می‌رود و هر فصل به یکی از مهارت‌های مهم زندگی مانند خودآگاهی، همدلی، ارتباط مؤثر، روابط بین‌فردی، مدیریت احساسات و خشم، جرئتمندی، تصمیم‌گیری، حل مسئله، تفکر نقّاد، تفکر خلاق، تاب‌آوری و پایداری اختصاص یافته است. در هر فصل، ترکیبی از توضیح‌های کوتاه، مثال‌های ساده، داستان‌های کوتاه، تمرین‌های نوشتاری، بازی‌های گروهی و تمرین‌های کوچینگی آمده است تا نوجوان بتواند مفاهیم را در زندگی روزمره تجربه کند. در کنار نوجوانان، والدین، مربیان، مشاوران و کوچ‌ها نیز می‌توانند از این کتاب به‌عنوان ابزاری برای گفت‌وگو و همراهی استفاده کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب زندگی را زندگی کن

کتاب زندگی را زندگی کن با نام کامل «زندگی را زندگی کن؛ آموزش مهارت‌های زندگی به نوجوانان با رویکرد کوچینگ» نوشته‌ی ناهید اروج‌زاده، بر پایه‌ی این ایده شکل گرفته است که مهارت‌های زندگی باید آموخته شوند، تمرین شوند و در فضای امن تجربه شوند. در مقدمه، نویسنده توضیح داده است که کوچینگ را «همراهی، نه هدایت» و «پرسیدن، نه پاسخ دادن» می‌داند و بر همین اساس، متن کتاب پر از سؤال، تمرین و دعوت به تأمل است. ساختار آن کتاب دوازده فصل دارد: خودآگاهی، همدلی، ارتباط مؤثر، روابط بین‌فردی، مدیریت احساسات، هیجانات و خشم، جرئتمندی، تصمیم‌گیری، حل مسئله، تفکر نقّاد، تفکر خلاق، تاب‌آوری و پایداری. در فصل خودآگاهی، مفاهیمی مثل اعتمادبه‌نفس، عزّت‌نفس، ارزش‌ها و شناخت نقاط قوت و قابل‌بهبود مطرح شده است. در فصل همدلی، تفاوت همدلی و همدردی، فواید همدلی، موانع آن و تمرین‌هایی مثل بازی «فکرم را کامل کن» و «مصاحبه شغلی» آمده است. فصل ارتباط مؤثر به گوش‌دادن فعال، ارتباط بدون خشونت، نیازها، نظریه انتخاب ویلیام گلسر و مهارت «نه گفتن» می‌پردازد و با داستان‌ها و مثال‌های ساده، مفاهیم را برای نوجوان قابل لمس کرده است. در ادامه، کتاب زندگی را زندگی کن در فصل روابط بین‌فردی به دایره دوستی، ملاک‌های دوست خوب، خودارزیابی در دوستی، مذاکره و صندلی دوستی می‌پردازد و درباره دوستی‌های افراطی هشدار داده است. فصل مدیریت احساسات، هیجانات و خشم، از تشخیص هیجان‌ها، نوشتن روزانه، جدول ارزیابی احساسات، روش‌های مدیریت هیجان، عوامل استرس‌زا و تکنیک چراغ راهنما برای مدیریت خشم صحبت کرده است و سپس به پنج ترس بنیادین و ترس‌های دیگر در روان‌شناسی مدرن می‌رسد. فصل جرئتمندی، سه محور اصلی دارد: بیان درخواست، نه گفتن و پرسیدن سؤال، و نمونه‌جملات مشخصی برای هر کدام ارائه کرده است. فصل تصمیم‌گیری، انواع شیوه‌های تصمیم‌گیری (احساسی، آنی، واگذاری به دیگران، پشت گوش انداختن، منطقی) را با مثال توضیح داده و سه گام تصمیم‌گیری منطقی را معرفی کرده است. در فصل حل مسئله، روند شش‌مرحله‌ای حل مسئله، طوفان فکری و روش شش کلاه تفکر آموزش داده شده است. فصل تفکر نقّاد و تفکر خلاق، تمرین‌هایی برای پرسش‌گری، ارزیابی باورها، داستان‌سازی و کاردستی‌های خلاق ارائه کرده است. در پایان، فصل‌های تاب‌آوری و پایداری با مفاهیمی مانند پادشکنندگی، ذهن‌آگاهی، ریلکسیشن، شکرگزاری، مسئولیت‌پذیری و طراحی «روز پایدار» به نوجوان کمک کرده است تا نگاه بلندمدت‌تری به زندگی و رشد خود داشته باشد.

خلاصه کتاب زندگی را زندگی کن

آن کتاب بر پایه‌ی یک خط اصلی پیش می‌رود: نوجوان برای ساختن زندگی‌اش به مجموعه‌ای از مهارت‌ها نیاز دارد که می‌تواند آن‌ها را یاد بگیرد، تمرین کند و به‌تدریج در رفتار روزمره‌اش به کار ببرد. در فصل اول، خودآگاهی به‌عنوان «کلید طلایی برای شناخت و توانمندسازی خود» معرفی شده است. نویسنده اعتمادبه‌نفس را باور به توانمندی‌ها و عزّت‌نفس را احساس ارزشمندی مستقل از نظر دیگران تعریف کرده است. تمرین‌هایی مثل نوشتن نقاط قوت و قابل‌بهبود، جدول صدخانه برای تغییر تدریجی عادت‌ها، شناسایی ارزش‌های شخصی، خانوادگی و اجتماعی و داستان «کلاغ خنزر پنزری» کمک می‌کند نوجوان بفهمد چه کسی است، چه چیزهایی برایش مهم است و چرا باید خودش را همان‌طور که هست ببیند. در فصل همدلی، تفاوت همدلی و همدردی روشن شده است و فواید همدلی در روابط دوستانه، خانوادگی و آینده شغلی توضیح داده شده است. تمرین‌هایی برای گوش‌دادن فعال، پرسیدن سؤال‌های باز، مشاهده زبان بدن و بازی‌های گروهی طراحی شده است تا نوجوان بتواند احساس دیگران را بهتر درک کند. فصل ارتباط مؤثر، مفهوم ارتباط را فراتر از حرف‌زدن می‌بیند و روی گوش‌دادن، شفافیت، احترام و ارتباط بدون خشونت تمرکز کرده است. در این بخش، نیاز و خواسته از هم تفکیک شده، پنج نیاز اساسی در نظریه انتخاب گلسر معرفی شده و تمرین‌هایی برای بیان احساس و نیاز، مدیریت پیام‌های منفی و مهارت «نه گفتن» آمده است. فصل روابط بین‌فردی، به دایره دوستی، ملاک‌های دوست خوب، خودارزیابی در نقش دوست، مذاکره و توافق می‌پردازد و درباره دوستی‌های افراطی هشدار می‌دهد. فصل مدیریت احساسات، هیجانات و خشم، نوجوان را به شناسایی هیجان‌ها، ثبت روزانه تجربه‌ها، تشخیص پاسخ‌های ارادی و قابل‌تغییر، استفاده از روش‌هایی مثل تنفس عمیق، شمارش معکوس، دور شدن از موقعیت و مرور اتفاق بعد از آرام‌شدن دعوت کرده است. در همین فصل، پنج ترس بنیادین (آزادی، مرگ، از دست دادن، تنهایی، قضاوت شدن) و چند ترس دیگر توضیح داده شده و تمرین‌های کوچینگی برای نوشتن، گفت‌وگو با ترس و اقدام‌های کوچک پیشنهاد شده است. در فصل جرئتمندی، سه محور اصلی مطرح شده است: درخواست‌کردن، نه گفتن و سؤال‌پرسیدن. نوجوان یاد می‌گیرد چگونه خواسته‌اش را واضح، محترمانه و همراه با بیان احساس مطرح کند، چگونه مرزهایش را با نه گفتن قاطع و محترمانه حفظ کند و چگونه سؤال‌هایش را با اعتمادبه‌نفس و احترام بپرسد. فصل تصمیم‌گیری، پنج سبک تصمیم‌گیری را با مثال نشان می‌دهد و سه گام تصمیم‌گیری منطقی (فکرکردن، بررسی پیامدها، انتخاب بهترین راه) را آموزش می‌دهد. فصل حل مسئله، روند شش‌مرحله‌ای حل مسئله، طوفان فکری و روش شش کلاه تفکر را معرفی کرده است تا نوجوان بتواند مسئله‌ها را از زاویه‌های مختلف ببیند و راه‌حل‌های متنوعی پیدا کند. در فصل تفکر نقّاد، فواید پرسش‌گری، ارزیابی اطلاعات، پرهیز از تعصب و شایعه‌سازی مطرح شده و تمرین‌هایی برای بررسی باورها، طرح سؤال قبل از پذیرش دعوت یا خرید و تجربه نقش فروشنده و خریدار آمده است. فصل تفکر خلاق، با کاردستی‌ها، نقاشی‌ها و داستان‌های نیمه‌تمام، نوجوان را به دیدن راه‌های تازه و استفاده از «عینک مثبت‌بینی» تشویق کرده است. در فصل تاب‌آوری، مفهوم تاب‌آوری، موانع آن، نقش معنا، شکرگزاری، تجدید قوا، ذهن‌آگاهی و پادشکنندگی توضیح داده شده و تمرین‌هایی برای تنفس عمیق، ریلکسیشن، مدیریت ذهن و خوردن آگاهانه ارائه شده است. فصل پایانی یعنی پایداری، پایداری را به‌عنوان توانایی حفظ تعادل و مسئولیت‌پذیری در زندگی فردی، اجتماعی و محیطی تعریف کرده است و با مثال‌هایی از مدرسه، خانواده، محیط زیست و سلامت روان، نوجوان را به طراحی یک «روز پایدار» و نگاه بلندمدت به انتخاب‌هایش دعوت کرده است.

چرا باید کتاب زندگی را زندگی کن را بخوانیم؟

آن کتاب مجموعه‌ای از مفاهیم پراکنده نیست، بلکه یک مسیر نسبتاً کامل از خودشناسی تا مسئولیت‌پذیری را برای نوجوان ترسیم کرده است. از خودآگاهی، همدلی و ارتباط مؤثر شروع می‌شود، به روابط بین‌فردی، مدیریت احساسات و خشم، جرئتمندی و تصمیم‌گیری می‌رسد و سپس حل مسئله، تفکر نقّاد و خلاق، تاب‌آوری و پایداری را در ادامه همان مسیر قرار می‌دهد. این پیوستگی باعث شده است که هر فصل بر فصل‌های قبلی سوار شود و نوجوان بتواند بین مهارت‌ها ارتباط برقرار کند؛ مثلاً ببیند که جرئتمندی بدون خودآگاهی و ارتباط مؤثر ناقص است یا تاب‌آوری بدون پایداری و معنا دوام نمی‌آورد. ویژگی دیگر زندگی را زندگی کن، ترکیب توضیح‌های کوتاه با تمرین، بازی، داستان و سؤال است. متن فقط به تعریف مفاهیم اکتفا نکرده است، بلکه برای هر مهارت، تمرین‌های مشخصی مثل جدول ارزش‌ها، صندلی سحرآمیز، بازی‌های همدلی، تمرین‌های نوشتن احساسات، تکنیک چراغ راهنما برای خشم، طوفان فکری، شش کلاه تفکر، کاردستی‌های خلاق و تمرین‌های ذهن‌آگاهی پیشنهاد کرده است. این ساختار، آن کتاب را به ابزاری قابل استفاده در کلاس، کارگاه، جلسات مشاوره یا حتی مطالعه فردی تبدیل کرده است. حضور نام‌ها و ایده‌هایی مانند ویلیام گلسر، مارشال روزنبرگ، مارتین سلیگمن، ویکتور فرانکل و نسیم نیکولاس طالب در متن، نشان می‌دهد که نویسنده تلاش کرده است مفاهیم روز روان‌شناسی و کوچینگ را به زبان ساده و در قالب تمرین‌های قابل اجرا برای نوجوان ترجمه کند. برای کسانی که به‌دنبال متنی هستند که هم به احساسات و تجربه‌های نوجوان احترام بگذارد و هم او را به تفکر، انتخاب و مسئولیت‌پذیری دعوت کند، این کتاب می‌تواند گزینه‌ای کاربردی باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه آن کتاب به نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره خود، روابط، احساسات، خشم، دوستی، انتخاب رشته، تصمیم‌گیری و آینده هستند و می‌خواهند مهارت‌های زندگی را به‌صورت قدم‌به‌قدم تمرین کنند. همچنین به والدینی پیشنهاد می‌شود که به‌دنبال ابزاری برای گفت‌وگو با فرزند نوجوان خود درباره احساسات، مرزها، دوستی، تصمیم‌گیری و تاب‌آوری هستند. مربیان، مشاوران مدرسه و کوچ‌هایی که با گروه‌های نوجوان کار می‌کنند نیز می‌توانند از ساختار فصل‌ها، تمرین‌ها، بازی‌ها و داستان‌های کتاب برای طراحی جلسات آموزشی و کارگاهی استفاده کنند.

بخشی از کتاب زندگی را زندگی کن

«خودآگاهی (کلید طلایی برای شناخت و توانمندسازی خود) خودآگاهی شامل دو بخش است: 1. اعتماد به نفس (خود باوری): یعنی باور داشتن به توانمندی‌های خودت؛ نه این که فکر کنی کامل یا بی نقصی، بلکه بدانی، می‌توانی از پس چالش‌ها بر بیایی. برای تقویت اعتماد به نفس بهتر است، نقاط قوت و نقاط قابل بهبود خود را بشناسی. ۲. عزّت نفس (ارزشمندی): یعنی احساس ارزشمندی و احترام به خود؛ این که خودت را شایسته عشق، احترام و موفّقیّت بدانی، فارغ از عملکرد یا نظر دیگران. برای تقویت عزّت نفس بهتر است ارزش‌های خود را شناسایی کنی. چرا خودآگاهی مهم است؟ خودآگاهی یعنی اینکه خودت را بشناسی؛ بفهمی چه احساسی داری، چرا این احساس را داری، چه چیزهایی برایت مهم‌اند، و چه رفتاری از تو سر می‌زند. وقتی خودت را بشناسی، می‌توانی تصمیم‌های بهتری بگیری، روابط سالم‌تری بسازی و در مسیر رشد شخصی قدم برداری. خودآگاهی مثل چراغ قوه‌ای است که در تاریکی ذهنت روشن می‌شود و کمک می‌کند خودت را ببینی، نه آن چیزی که دیگران می‌خواهند باشی. تمرین‌هایی برای شناخت بهتر خود تمرین برای تقویت اعتماد به نفس نقاط قوت و نقاط قابل بهبود (ضعف) خود را در جدول وارد کن. سپس جلوی هر ویژگی قابل بهبود یک جدول صد خانه بکش و سعی کن هر روز فقط یک درصد به بهبود، نزدیک‌تر شوی و در جدول علامت بزن. به طور مثال ویژگی قابل بهبود (ورزش نکردن) روز اول: ۵ دقیقه پیاده روی این برنامه تا یک هفته ادامه دارد. روز دوم: ۱۰ دقیقه پیاده روی و به همین شکل ادامه می‌دهی. تمرین برای تقویت عزّت نفس برای درک درست مقصود زندگی، بهتر است آن چه که باعث شوق و انگیزه تو می‌شود را شناسایی کنی. شناسایی ارزش ها ارزش‌های خودت، خانواده و جامعه را بنویس. ارزش‌هایی را که مانع رشد تو می‌شوند و هرگز با آن‌ها احساس همدلی نکرده‌ای، کنار بگذار و ارزش‌هایی را که با اهداف جدیدت هم راستا هستند، جایگزین کن.»