کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم)

کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) نوشته جواد رحمانی و لیلا رحمانی، ادامه‌ی مجموعه‌ای است که به ثبت خاطره‌ها، اصطلاحات، آداب و جزئیات زندگی روزمره مردم تاکستان پرداخته است. در این جلد، با تکیه بر روایت‌های بومی، اطلاعاتی درباره‌ی معماری خانه‌ها، ابزارهای خانگی، بازی‌های محلی، باورها، خرافات و معرفی محله‌ها و فامیلی‌های رایج شهر گردآوری و ارائه شده است. نشر گیوا این مستندنگاری را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم)

کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) بر پایه‌ی روایت‌های میدانی، واژه‌های بومی و خاطرات نسل‌های قدیمی شهر شکل گرفته است. جواد رحمانی و لیلا رحمانی در این کتاب، زندگی روزمره‌ی مردم تاکستان را از دل گفت‌وگوها، اصطلاحات تاتی و شرح ابزارها و فضاهای زیستی بازسازی کرده‌اند تا تصویری نزدیک از فرهنگ محلی این منطقه ارائه دهند. 

چند فصل پی‌درپی کتاب به جنبه‌های مختلف زندگی سنتی اختصاص یافته است؛ یک فصل، معماری خانه‌های خشتی، شیوه‌ی ساخت خشت، نوع سقف‌ها، اتاق‌ها، حیاط‌ها، چاه، طویله، تنورستان، کرسی، بخاری‌ها و وسایل گرمایشی و روشنایی را با جزئیات دقیق توصیف کرده است. فصلی دیگر ده‌ها بازی گروهی دخترانه و پسرانه مانند چارتوپ، الک‌دولک، قیشه وازی، طوقه وازی، قایم باشک، خانه خانه وازی و… را همراه با قوانین، ابزار و فضای اجرا معرفی کرده است. 

بخش دیگری از کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) به اعتقادات مربوط به حیوانات، چشم‌زخم، جن، مهمان، بدن، خواب، عروسی، آب، تخم‌مرغ، آینه، باد، باروری، بچه، بیمار، پول، جارو، درب خانه و… می‌پردازد و نشان می‌دهد چگونه این باورها رفتار روزمره‌ی مردم را شکل می‌دادند. سپس نمونه‌هایی از جفنگیات، ناسزاها و نفرین‌های تاتی با توضیح کاربرد و بار عاطفی آن‌ها آورده شده است. 

جواد رحمانی و لیلا رحمانی به معرفی محله‌های قدیمی تاکستان، راه‌های ورودی شهر و فهرستی بلند از نام‌خانوادگی‌های رایج در منطقه هم می‌پردازند تا شبکه‌ی خویشاوندی و پراکندگی خانوارها در محلات مختلف روشن شود.

خلاصه کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم)

کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) با تمرکز بر زندگی سنتی مردم تاکستان، چند محور اصلی را دنبال کرده است: نخست، بازنمایی معماری و سازمان فضایی خانه‌های قدیمی؛ از خشت‌زدن و ساخت سقف تیرپوش تا تقسیم حیاط برای انسان و دام، نام‌گذاری اتاق‌ها، نقش پسین، تنورستان، طویله، چاه، کرسی، بخاری هیزمی و نفتی و ابزارهای آشپزخانه و روشنایی. 

در ادامه، مجموعه‌ای گسترده از بازی‌های محلی معرفی شده که هر کدام، نوعی تمرین جمعی برای سرعت، دقت، قدرت بدنی، هوش و همکاری به شمار می‌آیند. سپس باورها و خرافات مرتبط با سال نو، حیوانات، جن، مهمان، بدن، خواب، ازدواج، بچه‌دار شدن و… گردآوری شده تا نشان دهد چگونه تفسیر ماورایی رویدادها بر تصمیم‌ها و رفتارها اثر می‌گذاشته است. 

در پایان، محله‌ها و فامیلی‌های تاکستان فهرست شده تا نقشه‌ای از بافت اجتماعی شهر به دست آید.

چرا باید کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) را بخوانیم؟

این کتاب تصویری جزئی‌نگر از زندگی، زبان و فرهنگ مردم تاکستان ارائه کرده است؛ از معماری خانه و ابزارهای روزمره تا بازی‌ها، باورها و اصطلاحات تاتی. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند هم با شیوه‌ی زیست نسل‌های پیشین آشنا شود و هم واژگان و رسوم در حال فراموشی را در قالبی مستند دنبال کند.

خواندن کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم) به علاقه‌مندان به فرهنگ و فولکلور ایرانی، پژوهشگران مردم‌شناسی و زبان‌شناسی، دانشجویان تاریخ محلی و کسانی که ریشه‌های خانوادگی یا عاطفی در تاکستان و منطقه‌ی قزوین دارند، پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب تاریخ شفاهی تاکستان (جلد دوم)

«در گذشته، تمامی خانه‌های مسکونی تاکستان از خشت و گل ساخته می‌شدند. تا اواخر دوره قاجاریه، سقف خانه‌ها به‌صورت گنبدی (قُمبَت) طراحی می‌شد؛ سازه‌هایی که با دقت و محاسبات علمی بنا می‌گردیدند. در بالای گنبد، سوراخی تعبیه می‌شد که چند کارکرد مهم داشت: خروج دود تنور، ورود نور خورشید و تهویه هوا. در روزهای سرد، برفی یا بارانی، این شکاف با دربی تخته‌ای پوشانده می‌شد. تخته‌های این درب کمی از هم فاصله داشتند تا همچنان امکان ورود نور و هوا فراهم باشد.

دیوارهای بنا از ضخامت بالایی برخوردار بود و نقش عایق حرارتی و صوتی را ایفا می‌کردند. با گذشت زمان، سازه‌های گنبدی جای خود را به اتاق‌هایی با سقف تیرپوش دادند که ساخت آن‌ها ساده‌تر و سریع‌تر بود. برای بستن درب اتاق‌ها از چفت و قفل‌های دست‌ساز استفاده می‌شد. این قفل‌ها معمولاً از آهن ساخته می‌شدند و طراحی خاصی داشتند: یک استوانه نیم‌دایره لولا شده که در یک سر آن شکاف کوچکی وجود داشت و در سر دیگر، نیم‌دایره‌ای متحرک قرار می‌گرفت. این نیم‌دایره متحرک درون شکاف جای می‌گرفت و با چرخش کلید باز یا بسته می‌شد. کلید این قفل‌ها بلند بود و سری آن به شکل سه نیم‌دایره کوچک درون یک دایره طراحی شده بود. این طراحی خاص باعث می‌شد تنها کلید مخصوص بتواند قفل را باز کند، و همین ویژگی امنیت خانه را افزایش می‌داد.»