کتاب امر به معروف یا امر به عرف؟

کتاب امر به معروف یا امر به عرف؟ نوشته‌ مهنا جلیلیان، اثری پژوهشی و تحلیلی درباره‌ی یکی از مهم‌ترین آموزه‌های اجتماعی و اخلاقی اسلام است. این کتاب مه توسط نشر دونا منتشر شده، با رویکردی نو و باتکیه‌بر منابع اصیل دینی، تلاش کرده جایگاه و معنای امربه‌معروف و نهی از منکر را در بستر عقل، اخلاق و تحولات اجتماعی معاصر بازخوانی کند. نویسنده با بررسی مفاهیم کلیدی، ریشه‌های قرآنی و روایی و مقایسه‌ی تطبیقی با دیگر ادیان، به‌دنبال آن است که این فریضه را از قالب‌های سنتی و برداشت‌های سطحی خارج کند و آن را به‌عنوان یک اصل زنده و پویا برای جامعه‌ی امروز معرفی نماید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امر به معروف یا امر به عرف؟

کتاب امربه‌معروف یا امر به عرف؟ (بازخوانی یک فریضه در پرتو عقل، اخلاق و زمانه) نوشته‌ی مهنا جلیلیان، اثری است که به بازخوانی یکی از ارکان اخلاق اجتماعی در اسلام می‌پردازد. این کتاب در دسته‌ی آثار دینی-اجتماعی قرار می‌گیرد و با نگاهی تحلیلی و تطبیقی، موضوع امربه‌معروف و نهی از منکر را از منظر عقل، اخلاق و عرف عقلایی بررسی کرده است. ساختار کتاب شامل فصل‌هایی درباره‌ی تعریف مفاهیم کلیدی، ریشه‌شناسی واژگان، تفاوت معروف با مفاهیم مشابه، جایگاه این فریضه در قرآن و روایات، مقایسه با آموزه‌های ادیان دیگر و تحلیل نقش عقل و عرف در فهم و اجرای این اصل است. 

نویسنده، مهنا جلیلیان، تلاش کرده است تا با پرهیز از رویکردهای شعاری و تحمیلی، امربه‌معروف را به‌عنوان دعوتی مسئولانه و انسانی برای اصلاح اجتماعی و رشد اخلاقی بازتعریف کند. کتاب همچنین به چالش‌های معاصر، آسیب‌شناسی اجرای این فریضه و راهکارهای عملی برای بازتعریف آن در جامعه‌ی امروز می‌پردازد. این اثر، ضمن وفاداری به آموزه‌های دینی، بر ضرورت گفت‌وگو، عقلانیت و احترام به کرامت انسانی تأکید کرده است.

خلاصه کتاب امر به معروف یا امر به عرف؟

کتاب امربه‌معروف یا امر به عرف؟ با طرح پرسش‌هایی بنیادین درباره‌ی جایگاه و معنای امربه‌معروف و نهی از منکر آغاز می‌شود. نویسنده ابتدا به تعریف لغوی و اصطلاحی واژگان اصلی مانند امر، معروف، نهی و منکر می‌پردازد و تفاوت آن‌ها را با مفاهیمی چون خیر، حق و شرع روشن می‌کند. در ادامه، با استناد به آیات قرآن و روایات اهل‌بیت، جایگاه این فریضه را در منظومه‌ی دین و جامعه‌ی اسلامی تبیین می‌کند و نشان می‌دهد که این اصل نه‌تنها یک وظیفه‌ی فردی، بلکه سازوکاری برای سلامت و پویایی جامعه است. 

کتاب حاضر سپس به بررسی تطبیقی این آموزه در ادیان دیگر مانند یهودیت، مسیحیت، زرتشتی و مکاتب شرقی می‌پردازد و نشان می‌دهد که مسئولیت اخلاقی در قبال جامعه، دعوت به خیر و بازداشتن از بدی، مفهومی مشترک در بسیاری از سنت‌های دینی و اخلاقی جهان است. در فصل‌های بعد، نویسنده با تمرکز بر مفهوم عرف عقلایی، تلاش می‌کند مرز میان امربه‌معروف دینی و عرف اجتماعی را روشن کند. او تأکید دارد که معروف در قرآن و سنت، تنها به عادات رایج محدود نمی‌شود، بلکه باید با عقل، فطرت و اصول اخلاقی هم‌راستا باشد. 

تحلیل تفاسیر معاصر مانند المیزان و نمونه و آرای اندیشمندانی چون علامه طباطبایی و شهید صدر، نشان می‌دهد که امربه‌معروف باید در تعامل با عقل جمعی و نیازهای زمانه بازتعریف شود. کتاب به آسیب‌شناسی اجرای این فریضه در جامعه‌ی امروز نیز می‌پردازد؛ از جمله برداشت‌های افراطی، خشونت در روش‌ها و سطحی‌نگری در محتوا. نویسنده بر این باور است که امربه‌معروف اگر به ابزار اجبار یا کنترل صرف تبدیل شود، از کارکرد اصلی خود دور می‌ماند و حتی می‌تواند موجب دل‌زدگی اجتماعی شود. در مقابل، دعوت به خیر و اصلاح باید با احترام، گفت‌وگو و دلسوزی همراه باشد. در بخش‌های پایانی، راهکارهایی برای بازتعریف و اجرای مسئولانه‌ی این فریضه در عرصه‌های مختلف مانند خانواده، مدرسه، رسانه و فضای مجازی ارائه شده است. کتاب با تأکید بر نقش عقل، اخلاق و عرف عقلایی، امربه‌معروف را به‌عنوان فرصتی برای رشد جمعی و کرامت انسانی معرفی می‌کند.

چرا باید کتاب امر به معروف یا امر به عرف؟ را بخوانیم؟

کتاب امر‌به‌معروف یا امر به عرف؟ با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، به یکی از موضوعات چالش‌برانگیز جامعه‌ی ایرانی می‌پردازد و تلاش کرده است مرز میان آموزه‌های اصیل دینی و برداشت‌های عرفی یا تحمیلی را روشن کند. از ویژگی‌های شاخص این اثر، توجه به عقلانیت، اخلاق و نیازهای زمانه در فهم و اجرای امربه‌معروف است. نویسنده با بررسی منابع دینی، تطبیق با ادیان دیگر و تحلیل اجتماعی، تصویری چندلایه و واقع‌بینانه از این فریضه ارائه داده است. خواندن این کتاب می‌تواند به درک عمیق‌تری از رابطه‌ی دین، اخلاق و عرف کمک کند و راه‌هایی برای گفت‌وگو و اصلاح اجتماعی مبتنی‌بر احترام و مسئولیت‌پذیری نشان دهد؛ همچنین ‌یکتاب با ارائه نمونه‌ها و راهکارهای عملی، امکان بازاندیشی در شیوه‌های اجرای این اصل را فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب امربه‌معروف یا امر به عرف؟ به پژوهشگران حوزه‌ی دین و جامعه، علاقه‌مندان به مباحث اخلاقی و اجتماعی، فعالان فرهنگی، معلمان و مربیان و کسانی که دغدغه‌ی اصلاح اجتماعی یا تربیت جمعی دارند، پیشنهاد می‌شود؛ همچنین این اثر برای کسانی که به‌دنبال فهمی متعادل و عقلانی از آموزه‌های دینی و نقش آن‌ها در زندگی امروز هستند، مفید خواهد بود.

بخشی از کتاب امر به معروف یا امر به عرف؟

«امربه‌معروف و نهی از منکر، از ارکان بزرگ و حیاتی دین اسلام است؛ فریضه‌ای که در ژرفای خود بر پایه خیرخواهی دلسوزی و مسئولیت‌پذیری انسان در برابر دیگران بنا شده است. این اصل الهی، در حقیقت زبان مشترک ایمان و اخلاق است؛ زبانی که انسان‌ها را به هم نزدیک می‌کند و جامعه را از درون سامان می‌بخشد. با این همه گذر زمان و برداشت‌های نادرست، گاه چهره حقیقی این فریضه را دگرگون ساخته است. در برخی نگاه‌ها، آن را به‌صورت تکلیفی خشک و دستوری خشن معرفی کرده‌اند و در مواردی نیز، به ابزاری برای مداخله بی‌جا در زندگی شخصی افراد تبدیل شده است. چنین برداشت‌هایی نه‌تنها با روح دین بیگانه است، بلکه موجب دل‌زدگی و فاصله گرفتن مردم از حقیقت این آموزه متعالی می‌شود. جال آن که جوهره امربه‌معروف و نهی از منکر چیزی جز همدلی، یاری و برانگیختن روح اخلاقی جامعه نیست.»