کتاب کتاب گرشاسپ

کتاب گرشاسپ حاصل گردآوری فرزاد قا‌یمی و جلال الدین گرگیج است. انتشارات سخن طومار گرشاسپ‌نامهٔ «مرشدقلی» را منتشر کرده است.

درباره کتاب کتاب گرشاسپ

کتاب گرشاسپ، طومار گرشاسپ‌نامهٔ مرشدقلی را بر پایهٔ طومار شاه طهماسبی و متن‌شناسی تحلیلی ارائه کرده است. «گرشاسپ سامان»، قهرمان ترسالی و ممتازترین پهلوان خشکی‌ستیز فرهنگ هند و ایرانی است؛ شخصیتی که شمار سالیان روایتش از کهن‌ترین منابع اساطیر ایران (ریگ‌ودای هندی و اوستای قدیم) تا دومین منظومۀ حماسی پس از شاهنامۀ فردوسی (گرشاسپ‌نامهٔ اسدی طوسی) و حماسه‌های عامیانۀ نزدیک به معاصر (طومارهای نقالی)، فزون‌تر از ۳۵۰۰ سال است؛ درازنایی از تاریخ برای یک «روایت» که شاید در جهان یگانه باشد. بنا به‌قول نویسندۀ گمنامِ تاریخ سیستان و نیز تصریح بلعمی، منبع اسدی در سرودن گرشاسپ‌‌نامه، بخشی از «شاهنامۀ بزرگ» از ابوالمؤید بلخی در قرن چهارم (عصر اوج تألیف شاهنامه‌های منثور بر پایۀ خدای‌نامه‌ها در نهضت ایران‌گرایی سامانیان) بوده و موسوم به «کتاب گرشاسپ» بوده است. کتاب گرشاسپ از میان رفته، اما نامش را برای متن حاضر که نامی نداشته، به عاریت گرفته‌اند؛ چون تا امروز تنها اثر حماسی مستقلی است که دربارۀ «گرشاسپ» به دست آمده است.

متن حاضر از جنس طومارهای نقالی و ویژۀ پهلوانی‌های گرشاسپ و بخش‌هایی از زندگی فرزندانش، نریمان و سام است. نسخۀ این روایت اگر چه قاجاری و متعلق به ۱۳۲۵ هجری قمری است، به‌تصریح کاتب آن، «مرشدقلی» (از حماسه‌خوانان مکتب نقالی طهران)، بر پایۀ یک متن صفوی موسوم به «طومار شاه‌طهماسبی»، تحریر ۱۰۱۲ هجری قمری نگاشته شده؛ یعنی منبع آن از کهن‌ترین طومارهای شناخته‌شدۀ پارسی نیز قدیم‌تر است. مقدمۀ کتاب حاضر، سیر اسطورۀ گرشاسپ از عصر باستان تا دوران میانه و نو را بررسی کرده است. این طومار زبانی ساده و گیرا دارد که در عین نزدیکی به زبان مردم، از تصاویر و توصیف‌های دلنشین تهی نیست و شیرینی خواندن روایت یگانه‌ترین پهلوان اژدهاکُش عصر باستان را بدل به تجربه‌ای دلپذیر می‌کند.

خواندن کتاب کتاب گرشاسپ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعه در باب ادبیات کهن ایران پیشنهاد می‌کنیم.