کتاب مأموریت به تهران

کتاب مأموریت به تهران نوشتهٔ رابرت هایزر با ترجمهٔ نعمت الله عاملی را انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر کرده است. این کتاب مجموعه‌ای از روزنوشت‌ها و خاطرات ژنرال هایزر از آخرین روزهای منتهی به انقلاب سال ۵۷ ایران است.

درباره کتاب مأموریت به تهران

در آستانهٔ پیروزی انقلاب و زمانی که رژیم پهلوی آخرین روزهای عمر خود را سپری می‌کرد، کارتر رئیس‌جمهور وقت آمریکا ژنرال هایزر را به ایران فرستاد تا با حفظ انسجام ارتش و متقاعد کردن آن به حمایت و پشتیبانی از دولت بختیار، از پیروزی انقلاب اسلامی جلوگیری کند. مأموریت هایزر همواره موضوعی مناقشه‌برانگیز بوده است. دربارهٔ این مأموریت نظرها و تحلیل‌های مختلفی وجود دارد برخی معتقدند هایزر درصدد بود ارتش را متقاعد کند تا پشت سر بختیار بایستد و دولت غیرنظامی وی را حفظ کند و در صورت سقوط بختیار ارتش وارد عمل شود و با یک کودتای نظامی قدرت را در دست گیرد. برخی دیگر به‌ویژه ژنرال‌های خود شاه اعتقاد داشتند مأموریت وی برای بی‌ثباتی و حذف شاه و جایگزین کردن یک حکومت دیگر بوده است خود هایزر عنوان می‌کند که هدف وی حفظ دولت غیر‌نظامی بختیار بوده و قصد داشته تا جایی که ممکن است این دولت را حفظ کند. وی تصریح می‌کند که در صورت سقوط بختیار ارتش می‌بایست وارد عمل شود و دست کم برای مدتی قدرت را در دست گیرد. با این هدف که نهایتاً حکومتی طرفدار غرب و حافظ منافع آمریکا در ایران بر سر کار آید. ازآنجایی‌که سؤالات زیادی دربارهٔ مأموریت هایزر مطرح و مطالبی دربارهٔ عدم کفایت وی گفته شده است او در کتاب خود سعی می‌کند با تشریح دقیق حوادث آن روزها به این سؤالات و اتهامات پاسخ دهد. این کتاب در ۳ فصل کوششی است برای یافتن حداقل بخشی از حقیقت آخرین تلاش‌های آمریکا برای مداخله در انقلاب ایران و تغییر سرنوشت آن.

خواندن کتاب مأموریت به تهران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران و نیز دوستداران خاطرات و زندگی‌نامه‌ها از خواندن این کتاب سود خواهند برد.

بخشی از کتاب مأموریت به تهران

«در ۶ نوامبر شاه دولت نظامی را به ریاست ارتشبد ازهاری تشکیل داد. برای چند روز آشوب‌ها متوقف شد و اعتصاب‌کنندگان به سر کار بازگشتند و تولید نفت به چهار میلیون بشکه در روز افزایش یافت بی‌شک مردم فکر می‌کردند که شاه علی‌رغم سخنرانی‌های عذرخواهانه‌اش با اعلام دولت نظامی کنترل را در دست گرفته است. اما تا آن زمان مخالفان شاه متشکل از جبههٔ ملی طرفداران امام خمینی، حزب توده، كمونیست‌ها، فداییان، مجاهدین و دیگر گروه‌های کوچک حداکثر استفاده را از شرایط کرده و باهم ادغام شده بودند. به عقیدهٔ من که هنوز هم تغییر نکرده حمایت کامل از مخالفان هرگز بالغ بر ۱۵ تا ۲۰ درصد مردم نبوده است. آن‌ها فقط به دلیل مخالفتشان با شاه با یکدیگر متحد شده بودند وگرنه اهداف آن‌ها مغایر با یکدیگر بود. نظر من این است که جبههٔ ملی که احتمالاً قوی‌ترین حزب بود و مدت زمان طولانی‌تری از تأسیس آن می‌گذشت فکر می‌کردند می‌توانند با حامیان امام‌خمینی همراه شوند و در‌نهایت کنترل کشور را در دست گیرند. فکر می‌کنم آن‌ها تصور می‌کردند آیت‌الله خمینی به‌عنوان نماد مذهبی باز می‌گردد نه به‌عنوان یک رهبر. اتحاد موقت مخالفان سریعاً به محکی برای دولت نظامی جدید ایران تبدیل شد. مبارزه هر روز و هفته‌به‌هفته افزایش می‌یافت در ۱۸ دسامبر تظاهرات واقعاً بزرگی برگزار شد. اکنون موقعیت شاه بسیار متزلزل بود. از مدت‌ها پیش سفرای آمریکایی انگلیس به این نتیجه رسیده بودند تا زمانی که شاه در پایتخت باشد کشتار هرگز متوقف نمی‌شود. حالا خود شاه هم به این نتیجه رسیده بود و این امر سه انتخاب را پیش رویش می‌گذاشت: می‌توانست به جای دیگری در ایران برود کشور را به قصد تعطیلات ترک کند یا اینکه کناره‌گیری کند. فکر اصلی او این بود که انتخاب کدام گزینه بیشتر منجر به بازگشت او به قدرت می‌شود. در واشینگتن مشاوران با هم اختلاف داشتند. کارتر هنوز هم امیدوار بود که شاه تا اواخر دسامبر نجات یابد دیگران چندان خوش‌بین نبودند. اما باید به مسائل غیرقابل‌تصور هم فکر کرد. عامل بسیار مهم باید حفظ ثبات در روابط ایران و آمریکا باشد، هر چه می‌خواست بشود و کلید این مشکل فرماندهان نظامی ایران بودند. تا زمانی که شاه در کشور باقی می‌ماند آن‌ها می‌توانستند به او تکیه کنند اما اگر کشور را ترک می‌کرد چگونه عمل می‌کردند؟ اگر خود را به سلطنت‌طلب‌ها منتسب می‌کردند به محض اینکه حمایت شاه از بین می‌رفت هدف اصلی انتقام اپوزیسیون می‌شدند. به احتمال زیاد عده‌ای به همین خاطر پا به فرار گذاشتند و جدایی آن‌ها راه ورود را برای امام خمینی باز کرد. بقیه ممکن بود با کودتای نظامی راه مبارزه را در پیش گیرند. ازآنجایی‌که این امر مستلزم سرعت بخشیدن به کشتار وسیع بود، آیا می‌توانست به‌نفع آمریکایی ها باشد؟»