کتاب عباس کیارستمی نوشتهٔ عباس بهارلو منتقد و پژوهشگر سینما است و نشر قطره آن را منتشر کرده است. این کتاب به زندگی،‌ نحوهٔ تفکر و فیلم‌شناسی کیارستمی و همچنین فیلم‌های او می‌پردازد.

درباره کتاب عباس کیارستمی

کتاب عباس کیارستمی پیش از این در مجموعهٔ ناکام‌ماندهٔ «سینماگران ایران» در سال ۱۳۷۹ منتشر شده بود. چاپ نخست شامل فیلم‌هایی بود که کیارستمی تا آن زمان ساخته بود. در چاپ جدید که کتاب حاضر باشد، فیلم‌های دیگری که کیارستمی در سال‌های بعد ساخت اضافه‌ شدند.

بررسی تقویمی فیلم‌های کیارستمی، اساس قرار دادن تقدم و تأخر زمان ساخته شدن فیلم‌های او، شاید مناسب‌ترین روش برای تأویل و ارزیابی آن‌ها باشد. این نحوهٔ توجه به کیفیت فیلم‌های کیارستمی و نیز جمع‌بندی کلی آثارش قبل از هر چیز نشان می‌دهد که او بیش از هر فیلم‌ساز دیگری در جست‌وجوی معنای زندگی و تجلیات آن بوده است. در حقیقت او با هر فیلمی که ساخته است ستایش خود را از زندگی، چنان که هست، یا باید باشد، نشان داده و شدت بخشیده است؛ هر چند این ستایش را که همواره با نوعی سادگی گوارا و فروتنی طبیعی همراه است نمی‌توان به معنای رضایت تمام و کمال از زندگی گرفت. به عبارت دیگر، فیلم‌های او ـ در واقع سرگذشت آدم‌های آثار او ـ به سلسله‌ای از حوادث با پایان خوش ختم نمی‌شوند.

زندگی با همهٔ پیچیدگی‌ها و مضامین اسرارآمیزش برای کیارستمی مفهوم کمابیش ساده یا روشنی دارد، و درک معنای آن، اگر حقیقتاً درک این معنا میسر باشد، چندان به «مرموزاندیشی» نیاز ندارد. چنان‌چه بپذیریم جست‌وجوی معنای زندگی پایانی ندارد الزاماً دلیلی هم وجود ندارد که آن را در هاله‌ای از رمز و راز بپیچیم. شاید تعبیر ساده‌تر این باشد که بگوییم رابطهٔ کیارستمی با زندگی، و بیش از هر چیز با طبیعت، به دور از تندی و تعارض‌های جاری و متداول است، و اغلب این احساس را واخوانی می‌کند که گویی همه‌چیز از چشم پسربچه‌ای تیزبین و ذاتاً حساس و مهربان دیده یا روایت می‌شود.

خواندن کتاب عباس کیارستمی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران کیارستمی و آثار او پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب عباس کیارستمی

«کیارستمی نان و کوچه را بر اساس طرحی از برادرش تقی کیارستمی، که آن را از روی یک ماجرای واقعی نوشته بود و با فیلم‌برداری مهرداد فخیمی می‌سازد. کیارستمی که تا آن زمان حدود یک‌صدوپنجاه فیلم کوتاه تبلیغی ساخته بود، هنوز دوربین و طرز کار آن را به‌درستی نمی‌شناخت و برای هیچ فیلم‌سازی دستیاری نکرده بود. او همواره از این نظر احساس کمبود می‌کرد؛ زیرا مایل و کنجکاو بود که بداند دیگران چه‌گونه کار می‌کنند و راهی را که او انتخاب کرده درست هست یا نه؟ «از این‌که طرز کارم با سایر فیلم‌سازان فرق می‌کند شکی ندارم، چون من روش متداول کار را نمی‌دانم و بارها کسانی که با من کار می‌کنند این موضوع را به من تذکر می‌دهند و گاهی هم معترض می‌شوند و مشکلاتی ایجاد می‌کنند.»

نخستین مشکل کیارستمی سرِ صحنهٔ فیلم‌برداری نان و کوچه با فیلم‌بردارش فخیمی پیش می‌آید. موضوعی که موجب جرومنجر فخیمی و کیارستمی می‌شود زمینه‌ساز نوع نگاه کیارستمی به سینما و تعارض مخالفانش با فیلم‌های او است. در بررسی شیوهٔ فیلم‌سازی کیارستمی آن‌چه نادرست و خطا ارزیابی می‌شود سبک منحصربه‌فردی است که او، به‌تدریج، در شکل‌دادن به آن کوشیده است.

ماجرای نان و کوچه برخورد یک پسربچه با سگی است که مانع رسیدن به‌موقع او، در واقع رساندن نان به خانه‌شان می‌شود. کیارستمی برای یافتن پسرکی که قرار بود نقش اصلی را بازی کند و هم‌چنین کوچه‌پس‌کوچه‌های به‌هم‌پیوسته‌ای که پسرک و به دنبالش سگ بایستی از آن می‌گذشتند و خانه‌ای که باید به دم درِ آن می‌رسیدند روزهای متوالی به جست‌وجو می‌پردازد، تا بالاخره در حوالی «امام‌زاده صالح» شمیران کوچه و خانهٔ مورد نظرش را می‌یابد. می‌گوید که به ذهنش هم خطور نمی‌کرد که می‌شود صحنه‌ای را در یکی از کوچه‌های «گیشا» فیلم‌برداری کرد و صحنهٔ دیگری را در «تهران‌پارس» و بعد پشت میز مونتاژ («موویلا») این دو صحنه را به هم چسباند. «با مهرداد فخیمی بودم که حتماً کارکردن با منِ ناشی برایش بسیار سخت بود. آدمی که از سینما هیچ نمی‌داند با کسی که به‌هرحال نسبت به او اطلاعاتش بسیار زیاد است و حرفه‌ای است.»

او فکر می‌کرد که من تکنیک را نمی‌شناسم. البته من تکنیک سینما را از طریق تکنیک یاد نگرفته بودم؛ اما مواردی بود که به‌طور حسی می‌دانستم نظرم درست است؛ مثلاً صحنه‌ای بود که بچه وارد منزلش می‌شد، وقتی در را پشت سرش می‌بست سگ باید پشت در می‌خوابید. من عقیده داشتم که این کار باید به‌طور طبیعی و در یک پلان انجام شود. البته کار مشکلی بود، چون ما روی سگ کنترلی نداشتیم و سگ چنین کاری را انجام نمی‌داد.»

نظرات کاربران درباره کتاب عباس کیارستمی