کتاب مارکسیست ها

مارکس به آزادی بشری از هر دو جنبه در خود و برای خود اعتقاد دارد و آن را شرط به‌کارگیری عقل بشری می‌داند. بنابراین او «سانسور مطبوعات» را با بیانی مشابه اعتراضات جان استیوارت میل محکوم می‌کند: سانسور مطبوعات «منجر به دورویی یعنی بزرگ‌ترین فسادها می‌شود... حکومت تنها صدای خود را می‌شنود... و دچار این توهم می‌شود که صدای مردم به گوشش می‌رسد... از آن‌سو مردم نیز یا دچار خرافات سیاسی می‌شوند و یا در بی‌تفاوتی درمی‌غلطند و نتیجتآ از حیات کشور کاملا رویگردان می‌شوند.»

فلسفه‌های سیاسی آفریده‌هایی فکری و اخلاقی‌اند که حاوی آرمانهای عالی، شعارهای ساده، حقایق دوپهلو، تبلیغات خام و نظریه‌های پیچیده هستند. پیروان هر فلسفه سیاسی برخی واقعیات را برمی‌گزینند و بقیه را کنار می‌گذارند و بر پذیرش آرمانها و ناگزیری حوادث اصرار می‌ورزند و به جدل با این نظریه و فاش‌کردن اشتباهات آن دیگری می‌پردازند. از آنجا که در همه فلسفه‌های سیاسی عناصر گوناگونی کاملا درهم آمیخته‌اند، اولین وظیفه ما دسته‌بندی و به نظم‌درآوردن این عناصر است.

بورژوازی، به‌لحاظ تاریخی، انقلابی‌ترین نقش را ایفا کرده است. بورژوازی، هر جا که برتری را به دست آورده، به همه روابط فئودالی، پدرسالاری و روستایی پایان داده است. بورژوازی پیوندهای رنگارنگ فئودالی را که انسان را به «خداوندگاران طبیعی» اش می‌پیوست پاره کرده و هیچ پیوند دیگری را بین انسان و انسان، جز نفع شخصی عریان، جز «پرداخت نقدی» بی‌عاطفه باقی نگذاشته است. آسمانی‌ترین جذبه‌های شور مذهبی، هیجان شوالیه‌مآبانه، عاطفه‌جویی تربیت‌نشده را در آب یخ‌زده حسابگری خودخواهانه غرق کرده است. ارزش شخصی را در ارزش مبادله تحلیل برده است و به جای آزادیهای غیر قابل الغای اعطاءشده بیشمار تنها یک آزادی مغایر با وجدان ــ آزادی تجارت ــ را گذاشته است. به یک کلام به جای استثماری که در نقاب پندارهای مذهبی و سیاسی پوشیده بود، استثمار عریان، بیشرمانه، مستقیم، و درنده‌خویی را جانشین کرده است.

به عنوان ایدئولوژی، مارکسیسم و لیبرالیسم هر دو عامیانه و مبتذل گشته‌اند؛ و هر کدام مطالب پیش‌پاافتاده و تکراری برای دفاع از یک دولت قدرتمند و محکوم‌کردن بلوک دیگر با تمام اعمالش تدارک می‌بینند. به عنوان بیانی از آرمانها، هر دو حامل اومانیسم غیرمذهبی تمدن غربی هستند. این آرمانها تنها آرمانهای موجودی هستند که هم بخشی از یک فلسفه سیاسی جامع را تشکیل می‌دهند و هم از سوی رهبران و توده‌های قدرتمندترین دولت‌های ملی جهان علنآ ابراز می‌شوند.

محافظه‌کاری «چیزی بیش از این اعتقاد غریزی نیست که جامعه امروز سابقه‌ای چندین‌هزارساله دارد و در طول این سالها بشر هرآنچه را که می‌توان به آن تمسک جُست، یافته است.» به این حساب همه ما محافظه‌کاریم و چنین چیزی بی‌معناست.

به دنبال کسب موفقیت، ایدئولوژی معمولا به‌تدریج عامیانه می‌شود؛ و چنین است که لیبرالیسم عامیانه و مارکسیسم عامیانه وجود دارند. اما شاخصهای ایدئولوژیکی، به صورت عامیانه یا پیچیده، باز کارآترین و مفیدترین عنصر هر فلسفه سیاسی در شرایط گوناگون است. بسیاری از افراد تنها همین یک عنصر را می‌شناسند ــ همراه با شاخصهایی از آرمان، عامل اجرایی و تئوری که ممکن است در آن داخل کرده باشند. ایدئولوژی، به عنوان وجه عمومی یک فلسفه سیاسی، اغلب به‌سادگی تبدیل به افسانه یا فولکلور می‌شود، و حتی غالبآ آن حداقل ایدئولوژی هم پژمرده می‌شود و از بین می‌رود، آنچه باقی می‌ماند، تنها یک لفاظی پوچ و بی‌ربط است

شیوه تولید مختص بورژوازی، که از زمان مارکس شیوه تولید سرمایه‌داری نامیده می‌شود، با امتیازات محلّی و امتیازات خانوادگی و همچنین با وابستگیهای شخصی دوجانبه مربوط به نظام فئودالی ناسازگار بود. بورژوازی نظم فئودالی را درهم شکست، و بر خرابه‌های آن نظام اجتماعی بورژوازی یعنی قلمرو رقابت آزاد، آزادی حرکت، حقوق متساوی برای صاحبان کالا و تمامی دیگر نعمات بورژوایی را بنیان نهاد.

مارکسیسم وجه مشخصه‌ای دارد که قبلا ذکر کردم. در مارکسیسم آرمان و عامل اجرایی با هم درآمیخته‌اند و حتی به جای هم نشسته‌اند. مارکس به جای اعلان آرمانهای انتزاعی، به این استدلال پرداخت که این آرمانها به سبب توسعه ضروری جامعه سرمایه‌داری، که به معنای توسعه مبارزات پرولتاریایی و در اوج خود انقلاب پرولتاریایی است، در راه تحقّقند.

در کلیه اردوگاه‌های ایدئولوژیکی، از نظر سیاسی مفیدترین و در عین‌حال مخدوش‌کننده‌ترین وجه دستوری، «وجه تمنایی» است: از آنچه افراد آرزو دارند طوری صحبت می‌شود که گویی حقیقتآ هم در عمل چنان است.

رشد بی‌پروای صنایع بر اساس سرمایه‌داری، فقر و مشقت توده‌های کارگر را به شرط حیاتی هستی جامعه تبدیل کرد. پرداخت نقدی بیشتر و بیشتر شد، و به قول کارلایل، یگانه رابطه موجود در جامعه گشت. سال به سال تعداد جنایات افزون‌تر شد. اگر پلیدیهای فئودالی، که در گذشته بیشرمانه در روز روشن خودنمایی می‌کرد، با وجودی که منسوخ نشد، موقتآ به پشت صحنه رانده شد،

شعار انقلابی «برادری» در موذیگریها و حسادت مبارزه رقابتی تحقق یافت. فساد جای سرکوب وحشیانه را گرفت، و پول به عنوان اهرم اصلی قدرت اجتماعی جای شمشیر را گرفت.

برای آنکه سوسیالیسم را عملی کنیم می‌باید آن را بر پایه‌ای واقعی استوار کنیم. ...

توزیع محصولات، و همراه با آن تقسیم جامعه به طبقات و رتبه‌های اجتماعی به این طریق معین می‌شود که چه چیزی تولید می‌شود، چگونه تولید می‌شود، و محصولات این تولید چگونه مبادله می‌شوند. بر اساس این مفهوم، علت غایی تمام تغییرات اجتماعی و انقلابات سیاسی را نه در مخیله انسانها و احاطه فزاینده آنها نسبت به حقیقت و عدالت ابدی، بلکه باید در تغییرات شیوه تولید و مبادله جُست

نظام اجتماعی موجود، چنانکه اکنون مورد تصدیق عموم است، آفریده طبقه حاکم فعلی، یعنی بورژوازی است

سرمایه خود «یک سد تاریخی حقیقی در برابر تولید سرمایه است».