کتاب اتاقی که در آن اتفاق افتاد؛ خاطرات کاخ سفید

گویی کمتر کسی این نکته را می‌فهمید، به آن اهمیت می‌داد، یا علاقه‌ای به حلش داشت. قرار هم نبود اوضاع بهتر شود

از طرف دیگر مذاکرات مداوم زلمی خلیلزاد با طالبان به پیچیدگی شرایط می‌افزود. پمپئو معتقد بود در حال اجرای دستور ترامپ مبنی بر مذاکره دربارهٔ توافق‌نامه‌ای است که حضور سربازان آمریکایی در منطقه را به صفر برساند. به اعتقاد من این سیاستی کاملاً اشتباه بود. از نظر تئوری، دولت ایالات متحده با هر گونه طرحی از این قبیل مخالف بود مگر آنکه مشروط بوده باشد، یعنی به این شروط که: (۱) هیچ فعالیت تروریستی‌ای در آن کشور رخ ندهد. (۲) از ایجاد پایگاه‌های عملیاتی داعش و القاعده ممانعت به عمل آید و (۳) شواهد و دلایل کافی برای راستی‌آزمایی (دو شرط پیشین) داشته باشیم. به گمان من چنین سیاستی درست همانند نظرات پنتاگون در مورد کنترل تسلیحات، بسیار ساده‌انگارانه بود: ما با فلان گروه خبیث معاملاتی ترتیب می‌دهیم و آن‌ها هم به آن پایبند خواهند بود. چقدر رؤیایی!

وقتی رذیلت غلبه می‌کند و زمام به دست مردان ناپرهیزکار می‌افتد، منصبی شرف دارد که در کار دولت نباشد.»

پوتین در مورد سوریه تأکید کرد که روس‌ها نیاز به حضور ایرانی‌ها ندارند و کار درست برای هر دوی ما این است که آن‌ها را تشویق به خروج کنیم. او گفت در مورد این موضوع با نتانیاهو بحث کرده است. من گفتم آمریکا با خروج از قرارداد هسته‌ایِ ایران در حال برگرداندن تحریم‌ها بر ایران است (که انتظار داشتیم درد زیادی بکشند) و استفاده از گزینهٔ رفع تحریم‌ها صرفاً برای خارج کردن ایران از سوریه میسر نیست. پوتین گفت منطق ما را درک می‌کند، و دیدِ ما را تصدیق کرد که مردم ایران از این رژیم خسته شده‌اند. البته او هشدار داد که اگر ما به آن‌ها اعلام جنگ اقتصادی بکنیم، حمایتشان از رژیم یکپارچه‌تر می‌شود. من توضیح دادم که چرا نگاه ما به قضیه فرق دارد و چرا تحریم‌های قوی می‌توانند حمایت از رژیم را (که همین حالا هم تحت فشار شدیدی است) کاهش دهند. پوتین تصدیق کرد که هر کدام ما تئوری‌های خودمان را در مورد رفتار با ایران داشته‌ایم و گفت خواهیم دید که کدام‌یک ثمربخش خواهد شد

اسکوکرافت مختصر و مفید گفت: «دنیا آشفته شده و فقط ماییم که می‌توانیم سر و سامانش بدهیم.»

چون از میل وافر ترامپ به معامله سر هر چیزی مطلع بودم، حرف مشهور آیزنهاور را نقل کردم که «اگر نمی‌توانی مسئله‌ای را حل کنی، بزرگ‌ترش کن»، و گفتم به نظرم مکرون دارد همین کار را می‌کند.

آبه یک بازخوانیِ شخصی از سفرش به ترامپ ارائه داد. این‌طور که می‌گفت، نه روحانی و نه (آیت‌الله) خامنه‌ای مایل نبودند تا زمانی که تحریم‌ها به قوّت خود باقی است وارد گفت‌وگو با ایالات متحده شوند. حداقل آبه از این گلایه کرد که ایران بلافاصله دیدار را علنی کرده است، ولی به نظرش روحانی واقعاً خواهان گفت‌وگو با ایالات متحده بود، و با طول و تفصیل تعریف کرد که بعد از ملاقات با (آیت‌الله) خامنه‌ای، روحانی در راهرو دنبال او دوید که بگوید برداشتنِ تحریم‌ها می‌تواند راه این گفت‌وگوها را باز کند.

در معضل استراتژیک خاورمیانه همین حضور روزافزون قوای بیگانه حقیقتاً مشکل‌آفرین‌تر بود و باید دنبال حل مشکل می‌رفتیم

راه درست اِعمال تحریم‌ها این است که آن‌ها را باید بسیار سریع و غیرمنتظره اِعمال کنیم؛ و همچنین باید گسترده و فراگیر باشند، نه تدریجی و کم‌کم؛ و باید بسیار سختگیرانه اجرایشان کنیم و حتی در صورت لزوم باید از نیروی نظامی برای ممانعت از تجارت قاچاق بهره ببریم. این همان فرمولی بود که دولت بوشِ پدر سریعاً پس از حملهٔ صدام حسین به کویت در اوت ۱۹۹۰ استفاده کرد و بسیار مؤثر واقع شد.

من گفتم آمریکا با خروج از قرارداد هسته‌ایِ ایران در حال برگرداندن تحریم‌ها بر ایران است (که انتظار داشتیم درد زیادی بکشند) و استفاده از گزینهٔ رفع تحریم‌ها صرفاً برای خارج کردن ایران از سوریه میسر نیست. پوتین گفت منطق ما را درک می‌کند، و دیدِ ما را تصدیق کرد که مردم ایران از این رژیم خسته شده‌اند. البته او هشدار داد که اگر ما به آن‌ها اعلام جنگ اقتصادی بکنیم، حمایتشان از رژیم یکپارچه‌تر می‌شود. من توضیح دادم که چرا نگاه ما به قضیه فرق دارد و چرا تحریم‌های قوی می‌توانند حمایت از رژیم را (که همین حالا هم تحت فشار شدیدی است) کاهش دهند. پوتین تصدیق کرد که هر کدام ما تئوری‌های خودمان را در مورد رفتار با ایران داشته‌ایم و گفت خواهیم دید که کدام‌یک ثمربخش خواهد شد.

با توجه به دیدگاه‌های دولت‌های عرب تولیدکنندهٔ نفت در خاورمیانه، آن‌ها میان خودشان سر یک چیز توافق داشتند: ایران، البته به دو دلیل متفاوت، هم تهدیدی علیه آن‌هاست و هم علیه اسرائیل. و سال‌ها بود که این توافقِ ضمنی برقرار بود.

ترامپ صحبت را قطع کرد که بگوید: «حتی دشمنانمان از اینکه حمله نکردیم خوششان آمد.» (نه بابا!)

ما باید نفت ونزوئلا را پس از بیرون کردنِ مادورو بگیریم،

من نمی‌توانم نظریه‌ای جامع و مانع دربارهٔ تحول دولت ترامپ ارائه بدهم، چون محال است، اما فهم رایج در واشینگتن از سیر تحول ترامپ هم خطاست.

رفتار ترامپ همیشه نامتعارف بوده اما در پانزده ماهِ ابتدای کار که پایش در جایگاه جدید محکم نشده بود و زمامش به دست به‌اصطلاح «مجمع بزرگان» بود در عمل کردن مردد بود، ولی در گذر زمان ترامپ به خودش مطمئن‌تر شد، مجمع بزرگان از صحنه خارج شد، همه‌چیز از هم گسیخت، و «بله‌قربان‌گوها» ترامپ را احاطه کردند.

او به انگیزه‌های همه شک داشت، زیر هر کاسه‌ای نیم‌کاسه می‌دید، و ناآگاهی‌اش در ادارهٔ کاخ سفید هم حیرت‌آور بود، چه رسد به حکومت عریض و طویل فدرال

ترامپ هم به نوبهٔ خودش مشکل‌ساز بود: شفاف نمی‌گفت چه می‌خواهد، پرسش‌های بی‌وقفه و متوالی مطرح می‌کرد، و کلاً تلاش برای بحث منسجم پیرامون پیامدهای انتخاب هر گزینه را ناکام می‌گذاشت.

ترامپ شیفتهٔ این دورنما شده بود که بتواند بگوید خودش جنگ کره را خاتمه داده است. به نظرم ایرادی نداشت که در یک جای کار این امتیاز را هم به کرهٔ شمالی بدهیم، ولی مطمئناً نباید آن را مفت و مجانی می‌دادیم. اما ترامپ آماده بود این امتیاز را رایگان بدهد و اصلاً برایش اهمیتی نداشت. به نظرش این فقط یک ژست بود، یک دستاورد عظیم رسانه‌ای، که به گمان او هیچ‌گونه عواقب بین‌المللی نداشت.

در روز ۱۵ اوت بحث ونزوئلا پیش آمد و ترامپ به من تأکید کرد: «کارش را تمام کن.» به این معنی که از شرّ رژیم مادورو خلاص شو. ادامه داد: «این پنجمین بار است که این را درخواست می‌کنم.» وقتی فقط من و کِلی مانده بودیم، همفکری‌هایمان را توضیح دادم، اما ترامپ اصرار داشت برای ونزوئلا گزینه‌های نظامی می‌خواهد و مکرّر هم گفت چون «این در واقع بخشی از ایالات متحده است.»

ترامپ روز سوم ماه می به پوتین زنگ زد. چرا؟ به گفتهٔ او، که البته بی‌اساس بود، پوتین «لَه‌لَه می‌زند» که با او حرف بزند. در حقیقت، ترامپ بود که «لَه‌لَه می‌زد» تا حرف بزند،

تاکتیک‌های خام سیاست‌ورزی روی ترامپ اثرگذارتر از استدلال‌های جان‌دار بود.

رسانه‌ها رفته‌رفته بو می‌بردند که خودداری از کمک نظامی به اوکراین در یک‌سو، و مشغول بودن ذهن ترامپ به دو شخصِ هیلاری کلینتون و جو بایدن در انتخابات‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۲۰ در سوی دیگر، به هم ربط دارند.

ترامپ دوباره به بی‌راهه زد و گفت: «تو یک هواپیما برای خودت داری» که مختصراً توضیح دادم چنین نیست. من در همهٔ سفرهای رسمی با هواپیماهای ارتش سفر کرده‌ام،

تأکید کردم که ترامپ به تصمیم نهایی نرسیده است ولی باید به این بیندیشیم که پس از خروج آمریکا چطور ایران را محدود کنیم و چگونه اتحاد دو سوی اقیانوس اطلس را حفظ کنیم.

با وجود یک‌طرفه و گاهی بی‌منطق و اهانت‌آمیز بودن روایت او از تعاملات سیاسی دربارهٔ ایران، به نظر می‌رسد که مطالعهٔ آنچه بولتون دربارهٔ پشت‌پرده کاخ سفید روایت کرده، می‌تواند هم مردم و افکار عمومی را از نیت درونی سیاستمداران آمریکا در زمینهٔ دیپلماسی با ایران مطلع کند و هم میزان خوش‌باوری برخی از سیاستمداران در داخل کشورمان به امکان تعامل و مذاکره با آمریکا را عیارسنجی کند.

او خروج ما از قرارداد هسته‌ایِ ایران را دست انداخت و پرسید که با خروج ایالات متحده، چه اتفاقی می‌افتد اگر ایران هم از قرارداد خارج شود؟ گفت اسرائیل به‌تنهایی نمی‌تواند حمله‌ای نظامی در برابر ایران تدارک ببیند، چرا که منابع یا توانمندی‌های کافی ندارد، مخصوصاً اگر عرب‌ها پشت ایران می‌ایستادند. که البته این حرفش مضحک بود.

«چرا در آمریکا هیچ‌وقت کودتا نمی‌شود؟ چون در آمریکا، سفارت آمریکا وجود ندارد!»

برخلاف دولت ترامپ، اسرائیلی‌ها برای در نطفه خفه کردنِ خطراتی که متوجهشان بود، این‌پا و آن‌پا نمی‌کردند.

به قول هنری کیسینجر «هرگز یک شغل حکومتی را که صندوق پستیِ اختصاصی ندارد قبول نکن.»

فکر کنم ترامپ عملاً به آن‌ها گفته بود: «او را متقاعد کنید وارد دولت شود تا بتواند در تلویزیون از ما دفاع کند.» با توجه به سیاست‌هایی که تقریباً هیچ سهمی در تدوینشان نداشتم، اصلاً و ابداً نیت چنین کاری را نداشتم.