کتاب مذاکره کار بزدل‌ها نیست

عراقچی و روانچی خشکشان زده بود. فکر می‌کردند تا به حال من را شناخته‌اند و چم و خم اخلاقم دستشان آمده اما این گریه نابهنگام و این وندی کسی نبود که آن‌ها می‌شناختند. ظرف چند ماه گذشته و در طول این مذاکرات سخت اولین باری بود که می‌دیدم این دو نفر چنین سکوت کرده‌اند. حتی راب هم ساکت و بی‌صدا نشسته بود و نمی‌دانست چه واکنشی باید نشان دهد. هرگز دلم نمی‌خواست جلوی عراقچی یا هر دشمن دیگری و هر جلسه دیگری با چشمانی اشک‌بار بنشینم. حتی انتظار نداشتم برداشت شخصی از گریه من داشته باشند و آن را دستاویزی برای عقب‌نشینی از مواضعشان قرار دهند؛ اما خلوص خاصی در گریه من بود که واقعیت همان لحظه را نشان می‌داد. همه‌چیز این مذاکرات به مخاطره افتاده بود، مخالفت من با پیشنهاد ایرانی‌ها می‌گفت تک‌تک ساعاتی که صرف این نبرد هسته‌ای کرده بودیم کم مانده بر باد هوا برود، بله حقیقت داشت در واقع زندگی همه ما و تمام آنچه تا کنون به دست آورده بودیم در معرض نابودی بود.

به هر حال رهبران سیاسی و مذهبی ایران همیشه سعی کرده‌اند از ایالات‌متحده یک شیطان بسازند تا هم وجود خودشان را توجیه کنند هم از خود یک قهرمان بسازند.

سیاستمدار همه چیز را سبک سنگین می‌کند و با احتیاط کلمات و اقداماتش را انتخاب می‌کند؛ اما فرد خودکامه تکانشی و بدون برنامه‌ریزی قبلی (گاهی اوقات ساعت شش بامداد در حساب کاربری توییترش) و بدون بررسی این کار را انجام می‌دهد.

مئیر داگان، رئیس اسبق موساد در مصاحبه‌ای با مجله نیویورکر گفته بود «حمله به ایران یعنی جنگ منطقه‌ای. در آن صورت ایران بهترین بهانه را برای تداوم برنامه اتمی‌اش در اختیار خواهد داشت»؛ و به احتمال زیاد آن‌ها تأسیسات اتمی خود را به صورت پنهانی و زیر زمینی خواهند ساخت.

شاهی که اقتصاد ایران را در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ مدرنیزه کرده بود و فرهنگ اسلامی کشورش را تبدیل به فرهنگی سکولار کرده بود اما حکومتش را با مشت آهنین اداره می‌کرد.

ایجاد تغییرات واقعی همیشه تاوان خواهد داشت.

ما در مذاکرات کنترل بیشتری بر امور داریم.

مهوری اسلامی ایران سال‌هاست که بدون اظهار ندامت قدرت خود را در منطقه فرافکنی می‌کند. ایران حامی گروه لبنانی حزب‌الله است و علیه مبارزه با اسرائیل به آن‌ها کمک می‌کند و از جنگجویان شیعه در عراق حمایت می‌کند. این اواخر هم از شورشی‌های یمنی حمایت کرده و به رئیس‌جمهور بشار کمک می‌کند. فعالیت‌های ایران تا جایی پیش رفته که عربستان سعودی را هم به چالش کشیده و گمان می‌رود نه تنها به یک کشمکش سیاسی تبدیل شود بلکه به صحنه رقابت بین شیعه و سنی دو تا از شاخه‌های بزرگ اسلام بدل شود.

سیاستمدار محاسبه‌گر و گسترده اندیش است، فرد خودکامه سوداگر است و تهی از حس همدردی. سیاستمدار می‌داند که هر تصمیم بر اساس گذشته و حال و با چشم‌اندازی به آینده گرفته می‌شود؛ خودکامه فقط آنچه پیش چشمش است را می‌بیند و به آنچه هم اکنون در معرض خطر است می‌اندیشد. سیاستمدار می‌داند هر گفتگویی، هر مذاکره‌ای، هر اقدامی شبیه یک حرکت در صفحه شطرنج است و بر دیگر مهره‌ها تأثیر می‌گذارد، اما خودکامه صرفاً در پی این است که راه خروجی بیابد، درست مانند بچه‌ای که مسیر مارپیچی دستش داده‌اند و گفته‌اند راه درست رسیدن به پیتزا را پیدا کند و او هم با ماژیک به جان صفحه بیفتد.

رئیس‌جمهور امیدوار بود بتواند بین اسرائیل و سوریه و اسرائیل لبنان نیز پیمان صلح منعقد کند و به این ترتیب ایران را که منبع شرارت در خاورمیانه بود را به انزوا بکشاند.

در طول مذاکره با ایران، البته منهای روزهای سخت و دشواری که می‌گذشت، از قضا من و عراقچی نقاط مشترکی پیدا کردیم، دخترم تازه زایمان کرده بود و او چند عکس از نوه پسری اش برای من ارسال کرد. طولی نکشید که همه ما عکس نوه‌هایمان را با هم ردو بدل کردیم، من و عراقچی هر دو برای اولین بار بود که پدربزرگ و مادر بزرگ می‌شدیم. ما برای چند لحظه کوتاه هم که شده بود گفتگوی عادی با هم داشتیم، این‌که چند تا نوه داریم؟ چند سالشان است؟ و اسم این یکی چیست؟

ما باهم درباره چیزهایی صحبت می‌کردیم که بدون تهدید بودند، مجاز بودند. منهای موضوعی که به خاطر آن دور هم جمع شده بودیم، درباره اتمی بودن یا غیر اتمی بودن، موضوعات سیاسی یا فرهنگی، من و عراقچی برای اولین یک پیوند انسانی با هم برقرار کردیم. سال‌ها پس از اتمام مذاکرات عراقچی هنوز هم در سال نو پیام تبریک کریسمس برایم می‌فرستد و من هم عید نوروز _ سال نوی ایرانی را به او تبریک می‌گویم. با این‌که من به عنوان یهودی کریسمس را جشن نمی‌گیرم اما باز هم از این‌که عراقچی پیام تبریک می‌فرستد، او را تحسین می‌کنم.

هر چند اغلب اوقات دیپلماسی خر حمالی کردن است، یکی از مهم‌ترین اجزای ضروری مذاکره ایستادگی برای به ثمر رساندن کار است و باز دوباره برگشت و بارها و بارها همان کار را تکرار کرد، هر چند این دوباره‌کاری‌ها با طبیعت انسانی هم خوانی ندارد و منجر به خستگی مفرط می‌شود. مذاکره کردن نه تنها یک کار روحی و ذهنی است بلکه تقلای جسمی نیز هست. منهای توان ذهنی برای از بر کردن جزئیات فنی و اقدامات سازمانی لازم در آن واحد، مدام باید در حال سفر با هواپیما و اقامت در هتل باشی _ دیگر هتل‌های لوکس هم برای شما جذابیتی نخواهند داشت به ویژه زمانی که باید لباس‌ها را با دست بشورید و آن‌ها را در حمام پهن کنید و سه بار جلسه در روز

برای مثال هدف از توافق‌نامه ایران این بود که این کشور را از دست‌یابی به بمب هسته‌ای باز داریم. این تعریف که توسط رئیس‌جمهور اوباما تعیین شده بود، عملی شد و در برابر فشارهایی که به ما اعمال می‌شد تا از این توافق‌نامه به عنوان دستاویزی برای پایان دادن فعالیت‌های ایران در خاک سوریه و یمن و حتی همان طور که برخی می‌خواهند تغییر رژیم در ایران شود، ایستادگی کردیم. ما هرگز سعی نکردیم تمامی مشکلات موجود در خاورمیانه را حل کنیم، ما تنها سعی کردیم مانع توان بالقوه ایران در دست یابی به سلاح اتمی شویم و نگذاریم این امر به واقعیت بپیوندد.

قدرت زمانی مؤثر خواهد بود که بتواند طرف ضعیف‌تر را به نحوی توانمند کند که کار درست را انجام دهد؛ اما آن دسته از افرادی که مخالف توافق‌نامه هستند قدرت را به شکل متفاوتی می‌بینند. ظاهراً نمی‌دانند که قدرت تنها برای سلطه، تهدید و ارعاب نیست.

اگر فکر می‌کنید که یک تیم باید از اجزای درست تشکیل شده باشد و نه یک روند درست، در تله افتاده‌اید.

«رأی‌دهندگان همین چیزها رو می‌خوان. اونا کسی رو می‌خوان که شبیه خودشون باشه ... مثل خودشون مبارزه کنه، با هاشون صحبت کنه و در کنارشون بایسته».

قطع‌نامه سازمان ملل همیشه به عنوان آخرین قطعه پازل در نظر گرفته می‌شد، علت آن بود که خود اعضای شورای امنیت سازمان ملل بر سر مفاد دقیق این قطع‌نامه با هم توافق نداشتند. تأکید ایالات‌متحده به محدودیت ساخت موشک‌ها و انتقال تسلیحات محل اختلاف‌نظر دیگر اعضا بود. روسیه و چین که از حامیان دیرین انتقال آزاد و توسعه فناوری‌های موشکی بودند نمی‌خواستند چنین محدودیت‌هایی بر ایران تحمیل شود. اعضای شورای امنیت که می‌دانستند اختلافات بر سر این موارد هم چنان ادامه خواهد داشت، تصمیم گرفتند تهیه قطعنامه نهایی را تا امضای توافق هسته‌ای به تأخیر بیندازند. اگر کسی می‌خواست راجع به این موارد صحبت کند باید در انظار دیگران و زمانی که همه قصد رفتن کرده‌اند، چنین کاری می‌کرد. ما که به اهمیت موضوع پی برده بودیم به این نتیجه رسیدیم که شاید صحبت در این زمینه طرف‌های حاضر در مذاکره را مجبور به توافق کند.

تضادی که هم اکنون در مسئله رهبری با آن مواجه هستیم تضاد بین خودکامگی و دیپلماسی است. سیاستمدار همه چیز را سبک سنگین می‌کند و با احتیاط کلمات و اقداماتش را انتخاب می‌کند؛ اما فرد خودکامه تکانشی و بدون برنامه‌ریزی قبلی (گاهی اوقات ساعت شش بامداد در حساب کاربری توییترش) و بدون بررسی این کار را انجام می‌دهد.

هنگامی که من و بروس تصمیم گرفتیم ازدواج کنیم، برای دیدار آشنایی با پدر و مادرم در یک رستوران شیک در بالتیمور قرار گذاشتیم. مشغول صرف شام بودیم که بروس یک بلیط هواپیما به مقصد پاریس از جیبش در آورد. فقط یک بلیط و آن هم برای من. هنگامی که با هم آشنا شدیم، داشتیم برای رفتن به پاریس برنامه‌ریزی می‌کردم، اما در تب و تاب عاشقی این برنامه را به کل فراموش کردم. با رو کردن این بلیط در آن شب به من نشان داد که زندگی مشترک ما مانعی برای دست‌یابی به رؤیاهای شخصی من نیست. اگر چه قبلاً این را نمی‌دانستم اما با این کارش مطمئن شدم که من و بروس زندگی طولانی با هم خواهیم داشت.

شکست در دیپلماسی معمولاً نتیجه چیزی است که من به آن عدم «پختگی» می‌گویم. شکسپیر

ما دیپلمات‌ها در انکار زندگی می‌کنیم _ از نظر ما هیچ دری تا ابد بسته باقی نمی‌ماند. ما بی‌نهایت خوش‌بین هستیم، ما هم چنان سعی می‌کنیم افراد را دور هم جمع کنیم، یا از یک طرف مذاکره سراغ دیگری می‌رویم، حتی اگر دیگران فکر کنند که از این طرف به آن طرف رفتنمان هیچ عایدی نداشته باشد.

عراقچی در انگلستان و روان چی در دانشگاه کانزاس و کشور سوئیس تحصیل کرده بود. هر دو کار خود را با خدمت در وزارت امور خارجه ایران آغاز کرده بودند. تا آنجایی که من فهمیدم تفاوت بین آن‌ها این بود که عراقچی در روزهای اول انقلاب اسلامی ایران و در سال ۱۹۷۹ هنگامی که آیت‌الله خمینی شاه را سرنگون کرده بود حضور داشته و نسبت به دو نفر دیگر آرمان‌های انقلابی بیشتری در رگ‌هایش جریان داشت؛ اما روانچی به ظریف نزدیک‌تر بود و نظر او در تعیین سرنوشت توافق اهمیت بسیاری داشت.

ما زمانی بهترین نسخه واقعی خودمان خواهیم بود که دانش تخصصی لازم جهت بهره‌وری از فرصت‌های پیش رو را داشته باشیم؛ اما توجه بیش از حد برای دست‌یابی به اهداف شغلی گاهی اوقات ما را محدود خواهد کرد. هنگامی که زنان هم نوعم از من می‌پرسند، چطور شد به این کارنامه درخشان شغلی رسیدم، معمولاً از پاسخی که به آن‌ها می‌دهم شگفت زده خواهند شد، در واقع من برای پنج سال آینده‌ام هیچ برنامه خاصی ندارم. من به عنوان زن جوانی که در عصر سیاست بزرگ شده و در بحبوحه جنبش‌های مدنی نظیر جنبش‌های زنان پرورش یافته و علیه جنگ ویتنام راهپیمایی کرده، اگر در همان دوران کسی به من می‌گفت که روزی روزگاری پشت میز مذاکره خواهم نشست و با ایرانی‌ها راجع به تسلیحات اتمی صحبت خواهم کرد، خنده‌ام می‌گرفت.

گاهی اوقات بهترین کاری که می‌توان انجام داد آن است که روز را به پایان برسانیم.

«پیروزی یک‌شبه من حاصل بیست و پنج سال تلاش و زحمت است».

به اعتقاد من همان‌قدر که از شکست می‌ترسیم از موفقیت نیز می‌ترسیم، آن‌هم به دلیل انتظاراتی که موفقیت به همراه خود می‌آورد. همیشه از این می‌ترسیم که بعد از موفقیت کار ما در قیاس با موفقیت‌های بزرگمان قضاوت شود، یا این‌که ابعاد دیگر زندگی‌مان، زندگی شخصی یا دستاوردهای فردی‌مان در مقایسه با این موفقیت‌ها رنگ ببازند.

با این‌که من به عنوان یهودی کریسمس را جشن نمی‌گیرم اما باز هم از این‌که عراقچی پیام تبریک می‌فرستد، او را تحسین می‌کنم

درسی که رئیس‌جمهور از این مسئله گرفت همانی بود که پدرم در تلاش برای مختلط سازی محله‌های بالتیمور گرفته بود: شجاعت به تنهایی کافی نیست. هنگامی که تصمیم به ایجاد تغییر گرفتید، دستاوردش این است که خطرات بیشتری را به جان بخرید تا به نتیجه مطلوب دست پیدا کنید.

ما می‌خواستیم رئیس‌جمهور روحانی آن‌قدر دستش باز باشد که بتواند برای رسیدن به توافق چانه‌زنی کند. حقه‌ای که همیشه کارساز بوده و هست همین است که با استفاده از قدرت خود و بدون سلب قدرت طرف مقابل به خواسته مطلوب خود دست پیدا کنید.