کتاب مهارت‌های دعوت فرزندان به نماز

دزدان همه اموال کاروان را غارت کردند. روی بقچه‌ای نوشته بود: (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم.) رئیس دزدان از پیرزن پرسید: «چرا روی بقچه‌ات (بِسْمِ اللَّه) نوشته‌ای؟!» گفت: «برای اینکه از گزند دزدان در امان بماند.» رئیس گفت: «بقچه‌ات محفوظ ماند. بردار و برو.» یکی از دزدها اعتراض کرد که: «این همه زحمت کشیدیم و دزدیدیم، چرا بقچه را برگرداندی؟» رئیس گفت: «ما دزد اموالیم، نه دزد باورهای مردم.» آیت‌الله بروجردی بعد از نقل این داستان به طلبه‌ها می‌فرمود: «مواظب باشید دزد عقیده مردم نباشید!»

روزی نگاه حضرت به کودکان افتاد و با گلایه از نگاه تک‌بعدی پدران آخرالزمانی فرمود: وای به حال فرزندان آخرالزمان از دست پدرانشان! پرسیدند: ای رسول خدا، از دست پدران مشرکشان؟ فرمود: نه، از پدران مؤمنی که چیزی از واجبات را به آنان نمی‌آموزند و هنگامی که فرزندان، چیزی از واجبات را فرامی‌گیرند نهی‌شان می‌کنند و برای فرزندانشان به بهره‌ای اندک از دنیا راضی می‌شوند. من از آنها بیزار و آنان از من بیزارند

دختران و پسرانی که روزی پنج‌بار نمازشان را با "الله اکبر" آغاز کرده‌اند، از بزرگی مشکلات نمی‌هراسند. آنان که در هر نماز خدا را به رحمان و رحیم بودن وصف کرده‌اند، از مهر و لطف او ناامید نمی‌شوند. آنان که در هر نماز، تنها مددکار خود را خدا دانسته‌اند، در ازدواج نیز دستِ خدا را در کنار خود می‌بینند.

آمده بود خدمت امام صادق‌علیه‌السلام تا از بی‌محبتی همسرش گلایه کند. امام یک جمله فرمود: «عَلَیک بِصَلَاةِ اللَّیل؛ نماز شب بخوان!» زن رفت و مدتی بعد شادمان برگشت: «از وقتی که اهل نماز شب شده‌ام، شوهرم هیچ‌کس را به‌اندازه من دوست ندارد.»

«اگر نیت یک‌ساله دارید، گندم بکارید؛ اگر نیت ده‌ساله دارید، درخت بکارید؛ اگر نیت صدساله دارید، انسان تربیت کنید.» برخی این سخن را به کنفسیوس، حکیم بزرگ چینی، و برخی به امیرکبیر نسبت داده‌اند. این سخن فارغ از ایرانی یا چینی بودن پذیرفتنی است؛ ولی جملهٔ آخرِ آن را باید اندکی دست‌کاری کرد و گفت: اگر نیت جاودانه دارید؛ اگر از نابودی می‌ترسید؛ اگر به دنبال بی‌نهایت هستید؛ اگر می‌خواهید خداگونه شوید، انسان تربیت کنید.

گاهی که کنی عهد و وفا با یاران زنهار وفای عهد خود واجب دان زمینه‌ها برای خیانت هر روز بیشتر از دیروز می‌شوند و حفظ خانواده روزبه‌روز سخت‌تر می‌شود. تقویت بنیان خانواده بدون افزایش تعهد امکان‌پذیر نیست. تعهد یا همان پایبندی به پیمان ازدواج، مهم‌ترین دغدغهٔ همسران است و نماز مطمئن‌ترین راه پایبندسازی همسر به تعهدهاست.

حق فرزندت آن است که بدانی او از توست و خوب و بد بودنش در این دنیا، به تو مرتبط است و بدانی که تو مسئول ادب، و راهنمایی او به پروردگارش هستی.‌ این فرمایش امام سجادعلیه‌السلام مسئولیت والدین را درباره نماز فرزندان بیشتر می‌کند. حق فرزند است که دستش را در دست خدا بگذارند و ادب در برابر خدا و خلق خدا را به او بیاموزند.

ارزش‌گذاری کودک در شش‌هفت سال نخستین ناآگاهانه و تنها بر اساس کنش‌ها و واکنش‌های اطرافیان انجام می‌شود؛ ولی در دورهٔ دوم طبقه‌بندی ارزشی با اندکی آگاهی و دقت همراه می‌گردد. البته هنوز ارزش‌گذاری او بر اساس ملاک‌های حسی صورت می‌گیرد؛ بنابراین احساس و لمس، بیش از توضیح و تبیین به کار می‌آید. د

روان‌شناسان تحول رفتار دینی فرد را به چهار مرحله تقسیم کرده‌اند: - مرحلهٔ رفتاری و تقلیدی که تا شش‌سالگی ادامه دارد: در این مرحله کودک صرفاً اعمال دینی والدین را به‌لحاظ ظاهری و فیزیکی تقلید می‌کند؛ بنابراین باید به دنبال زمینه‌سازی برای تقلید بود؛ - مرحلهٔ حسی و عاطفی که سنین شش تا یازده‌سالگی را پوشش می‌دهد: در این دوره کودک علاوه بر رفتار تقلیدی و مکانیکی احساسات، عواطف، خشوع و خضوع والدین نسبت به نماز را در خود درونی می‌کند و باید او را با نماز و عبادت مأنوس کرد؛

- مرحلهٔ عقلانی و برهانی که مصادف با دورهٔ نوجوانی است: در این مرحله باید راهبرد اقناعی را در پیش گرفت و کوشید تا نوجوان به عقلانیت دین و نماز پی ببرد؛ - مرحلهٔ عرفانی و شهودی که غالباً در دورهٔ جوانی و بزرگ‌سالی رخ می‌دهد: در این مرحله جوان در پی این است که علاوه بر استدلال، معارف دینی را با قلب خود باور کند. در صورتی که فرد سه مرحلهٔ پیشین را خوب طی کرده باشد، آمادگی شایسته‌ای برای ورود به مرحلهٔ شهودی خواهد داشت.

برای تقویت رشد فکری فرزند، باید او را عادت داد تا از کنار پدیده‌ها سرسری نگذرد. وقتی فرزند به نگاه دقیق عادت کرد، می‌تواند از عقل خود بهره ببرد. به تعبیر شهید مطهری: «عقل آن وقت برای انسان عقل است که به شکل غربال دربیاید؛ یعنی هرچه را که وارد می‌شود سبک سنگین کند، غربال کند، آنهایی را که به درد نمی‌خورد دور بریزد و به‌دردخورها را نگاه دارد.»