کتاب پنج گنج (خمسه) نظامی

چو بد کردی مباش ایمن ز آفات که واجب شد طبیعت را مکافات

پایان شب سیه سپید است

خداوندی که چون نامش بخوانی نیابی در جوابش لن ترانی

بگفت از عشق کارت سخت زار است بگفت از عاشقی خوشتر چکار است

کند با جنس خود هر جنس پرواز کبوتر با کبوتر باز با باز

خداوندی که چون نامش بخوانی نیابی در جوابش لن ترانی

گر اندیشه کنی از راه بینش به عشق است ایستاده آفرینش

همه هستند سرگردان چو پرگار پدید آرنده خود را طلبکار

به نام آنکه هستی نام ازو یافت فلک جنبش زمین آرام ازو یافت خدائی کافرینش در سجودش گواهی مطلق آمد بر وجودش تعالی الله یکی بی مثل و مانند که خوانندش خداوندان خداوند

عاشقم عاشقم به بانگ بلند

همان به کاین نصیحت یاد گیریم که پیش از مرگ یک نوبت بمیریم

اگر چه آفت عمر انتظار است چو سر با وصل دارد سهل کار است چو خوشتر زانکه بعد از انتظاری به امیدی رسد امید واری

نروید تخم کس بی‌دانه عشق کس ایمن نیست جز در خانه عشق ز سوز عشق بهتر در جهان چیست که بی او گل نخندید ابر نگریست

زلفی به هزار حلقه زنجیر جز شیفته دل شدن چه تدبیر

بگفتا گر نیابی سوی او راه بگفت از دور شاید دید در ماه

نخستین بار گفتش کز کجائی بگفت از دار ملک آشنائی بگفت آنجا به صنعت در چه کوشند بگفت انده خرند و جان فروشند بگفتا جان فروشی در ادب نیست بگفت از عشقبازان این عجب نیست بگفت از دل شدی عاشق بدینسان؟ بگفت از دل تو می‌گوئی من از جان بگفتا عشق شیرین بر تو چونست بگفت از جان شیرینم فزونست

خوشا ملکا که ملک زندگانی است بها روزا که آن روز جوانی است نه هست از زندگی خوشتر شماری نه از روز جوانی روزگاری

به نام آنکه هستی نام ازو یافت فلک جنبش زمین آرام ازو یافت خدائی کافرینش در سجودش گواهی مطلق آمد بر وجودش

اگر بی‌عشق بودی جان عالم که بودی زنده در دوران عالم کسی کز عشق خالی شد فسردست کرش صد جان بود بی‌عشق مردست

ای نام تو بهترین سرآغاز بی‌نام تو نامه کی کنم باز ای یاد تو مونس روانم جز نام تو نیست بر زبانم

دور تو از دایره بیرون ترست از دو جهان قدر تو افزون ترست

نه هرک ایزدپرست ایزد پرستد چو خود را قبله سازد خود پرستد ز خود برگشتن است ایزد پرستی ندارد روز با شب هم نشستی خدا از عابدان آن را گزیند که در راه خدا خود را نبیند نظامی جام وصل آنگه کنی نوش که بر یادش کنی خود را فراموش

جهان چبود ز جانش دوستر داشت

زند بر هر رگی فصاد صد نیش ولی دستش بلرزد بر رگ خویش

همه عالم تنست و ایران دل نیست گوینده زین قیاس خجل چونکه ایران دل زمین باشد دل ز تن به بود یقین باشد زان ولایت که مهتران دارند بهترین جای بهتران دارند دل توئی وین مثل حکایت تست که دل مملکت ولایت تست

راز گویم به خلق خوار شوم با تو گویم بزرگوار شوم

و گرنه ما کدامین خاک باشیم که از دیوار تو رنگی تراشیم خلاصی ده که روی از خود بتابیم به خدمت کردنت توفیق یابیم ز ما خود خدمتی شایسته ناید که شادروان عزت را بشاید

خداوندا در توفیق بگشای نظامی را ره تحقیق بنمای دلی ده کو یقینت را بشاید زبانی کافرینت را سراید مده ناخوب را بر خاطرم راه بدار از ناپسندم دست کوتاه

خداوندا در توفیق بگشای نظامی را ره تحقیق بنمای دلی ده کو یقینت را بشاید زبانی کافرینت را سراید

از تو نیاید بتوی هیچکار یار طلب کن که برآید ز یار