کتاب آتش بس

درست همان زمان که به‌نظر می‌رسید تمام تهدیدها از بین رفته و امید بازگشت به زندگی دیگر چندان دیوانه‌وار نمی‌نمود، گویی سدی درونم شکسته باشد، دردی جدید و عظیم‌تر به جانم افتاده بود، دردی که گویی تا پیش‌از آن دردهایی فوری‌تر آن را به حاشیهٔ خودآگاهم رانده بودند: درد تبعید، دوری از خانه، تنهایی، دوستان ازدست‌رفته، جوانی سوخته، و ازدحام اجساد مردگانی که همه‌سو پراکنده بودند.

ماجراجویی‌هایمان و همراهان ازدست‌رفته‌مان یاد کردیم، چراکه رسم انسان‌بودن همین است و شادی خالص و نیالوده در تقدیر انسان نیست.

آیا «آن‌ها» از آوشویتس، از کشتار خاموش روزانه‌ای که در یک‌قدمی خانه‌هایشان در جریان بود، خبر داشتند؟ اگر داشتند، چگونه می‌توانستند راست‌راست راه بروند، به خانه برگردند، و در چشم فرزندانشان نگاه کنند، یا پا داخل کلیساها بگذارند؟ اگر خبر نداشتند، وظیفه‌شان بود، وظیفه‌ای مقدس، که بلافاصله به ما، به من، گوش کنند و همه‌چیز را بفهمند. خالکوبی روی ساعد دستم مثل زخم می‌سوخت.

هوربینِک هیچ بود، فرزند مرگ، زادهٔ آوشویتس. حدوداً سه‌ساله به‌نظر می‌رسید، هیچ‌کس چیزی درباره‌اش نمی‌دانست، حرف‌زدن بلد نبود، و نامی نداشت. آن اسم عجیب را یکی از خودمان رویش گذاشته بود، چه‌بسا یکی از زن‌ها که صداهای گاه‌وبی‌گاهی را که کودک از خود درمی‌آورد تفسیر کرده و شکل کلام به آن بخشیده بود. از کمر به پایین فلج شده بود و پاهایش مثل دو تکه چوب خشکیده نحیف و لاغر بودند؛ اما چشم‌هایش، فرونشسته در آن صورت استخوانی مثلث‌شکل، از نور حیات می‌درخشید و لبریز بود از تمنا، ادعای وجود و همت، همت رهاشدن از قفس بی‌زبانی‌اش.

احمقانه است که فکر کنیم عدالت بشری می‌تواند ریشه‌کنش کند؛ تعدی خزانه‌ای است بی‌انتها از شر و بدی که روح و جسم قربانی مغروق را خرد می‌کند، خوار و فرومایه‌شان می‌کند، در لباس رسوایی و بدنامی سروقت ستمگران بازمی‌گردد و در قالب نفرت در دل‌های بازماندگان ابدی می‌شود و به هزار شکل مختلف، برخلاف میل همگان، هجوم می‌آورد؛ در لباس عطش انتقام، وادادگی اخلاقی، انکار، درماندگی، و روگردانی.