بریده‌هایی از کتاب درباره سیاست و فرهنگ

خود ملّت هم در ساختن تاریخش دخالت دارد و مسئول خوب و بدش است. اشکال ما این است که در دوره‌های انحطاط و ضعف همیشه دنبال سپر بلا گشته‌ایم. همه‌اش دیگرانند که نگذاشتند، که در برابر ما مسئولند. آخر خود ما هم مسئول عقب‌افتادگی یا بی‌لیاقتی خودمان هستیم.

ما یا سلطان داشتیم که ظل‌الله بود، مرجع تقلید داشتیم، امام داشتیم، پیشوا داشتیم که روی حرفش حرف نباید آورد، حرفش از جانب عالم بالاست و همیشه... . یا در تصوّف مرید و مراد داشتیم. فرهنگ ما فرهنگی است که ما را هدایت می‌کند به‌طرف اطاعت از یک مرجع و مقام بالاتر.

برای ساختن یا ایجاد یک اجتماع دموکراتیک به‌ناچار اول باید دخالت دین در امر سیاست تبدیل بشود به دخالت دین در کار خودش. و به کار سیاست نپردازد. حال‌اینکه در مشروطیت برعکس تا اندازه‌ای با کمک دین و با کمک علما، مشروطیت به نتیجه رسید و کار دخالت دین در سیاست ادامه پیدا کرد. ما یا سلطان داشتیم که ظل‌الله بود، مرجع تقلید داشتیم، امام داشتیم، پیشوا داشتیم که روی حرفش حرف نباید آورد، حرفش از جانب عالم بالاست و همیشه... . یا در تصوّف مرید و مراد داشتیم. فرهنگ ما فرهنگی است که ما را هدایت می‌کند به‌طرف اطاعت از یک مرجع و مقام بالاتر.