بریده‌هایی از کتاب ازخودبیزاری

ممکن است در پس کمرویی چیزی عجیب‌تر، مخرب‌تر و تکان‌دهنده‌تر پنهان شده باشد: گونه‌ای سوءظن نسبت به خود که باعث می‌شود همیشه این احساس را داشته باشیم دیگران حق دارند دوستمان نداشته باشند، دید خوبی نسبت به ما نداشته باشند، انگیزه‌های اعمالمان را زیر سؤال ببرند و مسخره‌مان کنند. به همین دلیل کم‌کم نوعی ترس از دنیا در وجودمان ریشه می‌کند، با صدایی آهسته صحبت می‌کنیم و جرئت ظاهر شدن در گردهمایی‌ها و مناسبت‌های اجتماعی را نداریم، چون می‌ترسیم سوژه‌ای ایدئال برای ریشخند و تحقیر باشیم. رفتار محجوبانه و خجالتی ما موضعی است پیشگیرانه در برابر ضرباتی که احساس می‌کنیم دیگران می‌خواهند به ما وارد کنند. کمرویی‌مان ریشه در نوعی احساس بی‌ارزش بودن دارد.

احساس زشتی کردن از کمبود عشق ناشی می‌شود، نه کمبود زیبایی.

کودکان خردسال به طور طبیعی آسیب‌هایی را که به آن‌ها وارد شده است تبدیل به نفرت از خود می‌کنند. به جای پرسیدن این پرسش که «چرا والدم آن‌طور که باید از من مراقبت نمی‌کند؟» از خود می‌پرسند که «چه کرده‌ام که این شخص تحسین‌برانگیز را رنجانده و ناامید کرده است؟»

پذیرش خود با این باور آغاز می‌شود که انسان بودن یعنی خطا کردن، شکست خوردن، کارهای احمقانه کردن، زشتی‌های خاص خود را داشتن، اشتباه کردن، پیر شدن و درنهایت مردن و در عین حال در تمام طول مسیر زندگی آگاه بودن به این‌که مضحک بودن، حماقت کردن و بلاهت هرگز چندان از انسان دور و ناممکن نیست.

این افراد به معنای واقعی کلمه «زشت» نیستند: آن‌ها در برهه‌ای مهم و تأثیرگذار از زندگی‌شان مورد بی‌مهری و بی‌توجهی قرار گرفته‌اند، بی‌توجهی و بی‌مهری‌ای که هرگز درست درکش نکرده و برایش سوگواری نکرده‌اند. آمدنشان به دنیا بعضی از کسانی را که باید، چندان شاد نکرده و بنابراین آن‌ها بیشتر نیاز به شفقت، همدردی و تصدیق عاطفی دارند تا ابزار آرایش و پیرایش ظاهر. احساس زشتی کردن از کمبود عشق ناشی می‌شود، نه کمبود زیبایی.

باید تخیل بسیار قدرتمندی داشته باشید تا متوجه شوید در پس ظاهر مشتری فریادزن و خشمگینی که صورتش از فرط خشم کبود شده، ممکن است کودک ترسانی باشد که ابداً دلش نمی‌خواهد یک بار دیگر به او یادآوری کنند چقدر بی‌اهمیت است.

کودک برای دریافت توجه والد سالم نیازی به دستاوردهای مختلف ندارد.

زمانی که زیادی درگیر بعضی ویژگی‌های ظاهری خود می‌شویم -بینی‌ای که زیادی بزرگ است، چشم‌هایی که بیش از اندازه از هم فاصله دارند، موهایی که آن‌طور که باید و شاید براق نیستند- نکته‌ای کلی‌تر و بااهمیت‌تر دربارهٔ رابطهٔ خود با ظاهرمان را نادیده می‌گیریم: این‌که چقدر احساس زیبایی می‌کنیم ارتباطی با شکل عینی صورت و بدنمان ندارد؛ ارزیابی ما از ظاهرمان تحت تأثیر عشق یا تحقیری است که نسبت به خود احساس می‌کنیم.

بزرگسال واقعی‌ای که الگوی بی‌باکی و فضیلت باشد وجود ندارد. آنچه هست تعداد زیادی افراد بزرگسال است که می‌کوشند علی‌رغم ویژگی‌های روان‌شناختی عجیب و غریب خود، آرامششان را حفظ کنند و بیشتر اوقات ظاهری مقبول از خود به نمایش می‌گذارند اما گاهی نیز دوان‌دوان خود را به خانه می‌رسانند تا در خلوتشان زار بزنند، مأیوس شوند، وحشت کنند و فریاد بزنند.

در انتهای این طیف غم‌انگیز، افرادی قرار می‌گیرند با ظاهری کاملاً مقبول که مطمئن‌اند ظاهرشان تحمل‌ناپذیر است و گوششان به هیچ استدلال منطقی‌ای دربارهٔ ظاهرشان بدهکار نیست

حسادت درمان‌نشده. ممکن است عجیب به نظر برسد، اما والدین ممکن است به این موضوع حسادت کنند که فرزندشان می‌تواند کودکی بهتری در مقایسه با آن‌ها داشته باشد و ناخودآگاه دست به کارهایی بزنند تا اطمینان حاصل کنند چنین نخواهد شد.

زمانی که میل به خودکشی به سراغمان می‌آید، یکی از دلایلی که باید مکث کنیم و دوباره بیندیشیم این است که خشم خود را در جهت نادرستی هدایت کرده‌ایم. کسی که مستحق نابودی (یا دست‌کم سرزنش) است ما نیستیم، آن‌هایی هستند که باید از همان ابتدا به گونه‌ای رفتار می‌کردند که احساس کنیم ارزش بی‌مثالی برایشان داریم و چنین نکرده‌اند

نباید خود را با کسانی یکسان بپنداریم که علی‌رغم داشتن شباهت‌های ظاهری، مانند سن و سوابق تحصیلی، درنهایت حیات روانی خود را از نقطه‌ای بسیار متفاوت نسبت به ما آغاز کرده‌اند.

به شکلی متناقض، ممکن است هم به خاطر خودمان افسرده باشیم و هم از افسرده بودنمان غافل و ناآگاه.

انسان باید نفرتی غیرعادی از خود داشته باشد که بتواند اصرار کند همه باید به حرفش گوش کنند، کسی نباید با او مخالفت کند و همیشه باید مهم‌ترین فرد حاضر در جمع باشد.

فردی که همیشه درصدد راضی نگه داشتن دیگران است احتمالاً از والدی متولد شده که درخصوص نظرات و دیدگاه‌های متفاوت بی‌رحمی ویژه‌ای از خود نشان می‌دهد.

انسانی که مدت‌های مدید از صمیم قلب و بی‌قید و شرط مورد محبت دیگری قرار گرفته باشد، به راحتی جان خود را نمی‌گیرد.

هر گاه باید از کسانی متنفر می‌شدیم که به ما آسیب رسانده بودند، درعوض از خود بیزار شدیم.

کودکان خردسال به طور طبیعی آسیب‌هایی را که به آن‌ها وارد شده است تبدیل به نفرت از خود می‌کنند.

برای پذیرش این‌که ممکن است فرد کم‌خردی باشیم که دیگران چندان جدی‌اش نمی‌گیرند و ممکن است بی‌آن‌که اثر خاصی بر جهان به جا بگذاریم از دنیا برویم، باید خود را بسیار دوست داشته باشیم.

با خشونت و بی‌رحمی‌ای بی‌مثال با خود رفتار می‌کنیم، خشونتی که محال است آن را در حق بدترین دشمنانمان نیز روا بدانیم.

کمال‌گرایی ریشه در نفرت از خود دارد، نفرتی که جرقه‌های آن در خاطرات ماست از تأیید نشدن یا مورد توجه قرار نگرفتن توسط کسانی که باید در کودکی به گرمی قدر و اعتبارمان را به رسمیت می‌شناختند.

اگر به قدر کافی عشق به خود درونمان وجود داشته باشد، انتقاد به چشممان چیزی بیشتر از ایرادگیری‌ای بی‌اهمیت نمی‌نماید؛ تا غروب هنگام صرف شام یا حداکثر تا آخر هفته از خاطرمان رفته است. احتمالاً با کمی چاشنی شوخ‌طبعی می‌پذیریم محبوب قلب همه نیستیم، همهٔ کارهامان بی‌نقص نیست و چه بسا یکی- دو دشمن هم داشته باشیم که در روز روشن و در ملأ عام آرزوی نیستی‌مان را بکنند، و حال آن‌که با بیشتر افراد رابطه‌ای نسبتاً بی‌دردسر داریم. این‌که چند نفری با شک و بدبینی به ما بنگرند نه عجیب است و نه وحشتناک.

طیف گستردهٔ انتظاراتِ لانه‌کرده در درونمان عذابمان می‌دهد و به بسیاری از علائم ازخودبیزاری دچارمان می‌کند: ستون فقرات منقبض، بی‌خوابی، اختلالات روده، اشتیاقی شدید برای کسب موفقیت که در عین حال با نوعی احساس ناراحتی همراه است، احساس ترس و درنهایت، هنگام بروز بحران، تمایل به خودکشی.

تنها مشکل فرد ازخودبیزار این نیست که از خود متنفر است؛ او نمی‌تواند بر این بیزاری غلبه کند. کمندی که این افراد را به احساس ازخودبیزاری‌شان متصل می‌کند بسی کوتاه است و هر روز آن‌ها را به سمت خودسرزنش‌گری بازمی‌کشاند: نمی‌توانند اعمال احمقانه‌ای را که انجام داده‌اند فراموش کنند، تحمل ظاهر خود برایشان دشوار است، نمی‌توانند ایدهٔ دستاوردهای شغلی‌ای را که باید تا به حال می‌داشتند از سرشان بیرون کنند و هرگز سخنان نامهربانانهٔ دیگران را فراموش نمی‌کنند.

دوست داشته شدن است که ما را قادر می‌سازد آزادانه و خلاقانه از ذهن خود استفاده کنیم. زمانی که کسی حقیقتاً دوستمان دارد، کم‌کم پی می‌بریم نیازی نیست همیشه افکارمان در راستای خطی از پیش تعیین‌شده باشند و کسی هست که همیشه دوستمان خواهد داشت، حتی اگر نظرات مخالف و دیدگاه‌هایی داشته باشیم که دیدگاه‌های دیگران را به چالش می‌کشد.

رفتار محجوبانه و خجالتی ما موضعی است پیشگیرانه در برابر ضرباتی که احساس می‌کنیم دیگران می‌خواهند به ما وارد کنند. کمرویی‌مان ریشه در نوعی احساس بی‌ارزش بودن دارد.

خوش‌اقبال‌ترین‌ها آن‌هایی نیستند که ظاهر و صورتی کاملاً متقارن دارند، کسانی هستند که به لطف گذشته‌شان می‌توانند از این تجمل برخوردار باشند که به آنچه در آیینه می‌بینند اهمیت چندانی ندهند.

داشتن رابطه‌ای سالم با خود مستلزم آن است که برخی واقعیت‌های دغدغه‌آفرین را بپذیریم: این‌که ممکن است حرف اشتباهی بر زبان آورده باشیم یا به اندازهٔ دلخواهمان کامل نبوده نباشیم و هنوز چیزهای بسیاری مانده باشد که باید بیاموزیم.

پذیرش خود مستلزم غلبه بر تک‌تک موارد خودانتقادی نیست. پذیرش خود یعنی ارزیابی واقع‌بینانه از نقاط قوت و ضعف خود. چه بسا زمانی که به پذیرش کامل خود برسیم نیز درخصوص بسیاری از ویژگی‌های خود مردد و محزون باقی بمانیم.