کتاب روحت شاد مباد

می‌گفت یکی از افتخارات رضاخان، راه آهن است. اگر رضاخان نبود که هنوز باید با اسب و قاطر سفر می‌کردیم! گفتم: عزیز من، اولاً قبل از رضاخان و در زمان قاجاریه، چند قسمت کشور راه‌آهن داشت، ولی راه‌آهن سراسری نداشتیم. در ثانی، انگلیسی‌ها پیشنهاد دادند که از مردم مالیات گرفته شود و راه آهن از جنوب به شمال کشیده شود. این کار عملی شد و اگر به نقشه راه‌آهن رضاخان نگاه کنی، شهرهای مهم و اقتصادی در مسیر راه‌آهن نیست و فقط قرار بوده که جنوب به شمال ایران وصل شود! همان زمان برخی‌ها نیز فهمیدند که این راه‌آهن فقط برای مقاصد نظامی انگلیس است، این که افتخار ندارد! اگر هم باور نداری این منابع تاریخی را مشاهده کن:

رضا می‌گفت: اسلام دین و آیین عرب‌های بیابانگرد است و قبل از اینکه عرب‌ها خداشناس شوند، ایرانی‌ها خداشناس بوده و پیامبر خودشان را داشتند. در ایام (ماه مبارک) رمضان کارمندان دولت اکثراً روزه بودند... در کوچه و بازار هم کسی سیگار نمی‌کشید و روزه خور علنی دیده نمی‌شد. اجمالاً شهر منظره ماه رمضان داشت. اما کم‌کم... بعدها که حکومت قدرت و قوام زیادتری پیدا کرد، اظهار داشت که می‌خواهد جلوی این کارها را بگیرد. رضاخان که به قدرت رسید، در سال ۱۳۱۲ تعزیه را ممنوع کرد. سال ۱۳۱۴ بحث کشف حجاب پیش آمد و کشتار وسیع در حرم رضوی انجام شد. از همان سال برقراری دسته عزاداری را ممنوع کرد!

بعد این مطلب را به او نشان دادم: «روزی رضاخان برای سرکشی به املاکش به مازندران مسافرت کرد. قرار شد یک روز در بابل توقف نماید و به دیگر مناطق مازندان که بیشتر زمین‌های آنجا را تصاحب کرده بود سفر کند، ولی در بابل بسیاری از مردم، به خاطر مصادره املاکشان توسط شاه به گدایی افتاده بودند. شهردار بابل به خاطر اینکه رضاخان، گدایان شهر را نبیند و خاطر شاه مکدر نشود، آن‌ها را جمع کرد و در حمام‌های عمومی شهر زندانی کرد تا رضاخان از شهر خارج شود! رضاخان وارد شهر شد و خیلی از اوضاع شهر راضی بود. اما به دلیل بارندگی شدید، مجبور شد که سه روز در شهر بابل بماند. پس از رفتن او، وقتی درب حمام‌ها را باز کردند، حدود شصت تا هفتاد نفر از مردم بیچاره بابل، به دلیل نرسیدن غذا و نبود هوا از گرسنگی و خفگی مرده بودند!

«رفته رفته هرسال نسبت به سال قبل، برگزاری مجالس عزاداری سخت‌تر می‌شد. در ماه محرم از طرف دولت، از سران اصناف و بنگاه‌ها به اجبار خواسته می‌شد که کارناوال شادی راه بیندازند! محرم سال ۱۳۱۹ (که در اسفند با تولد رضاخان یکی شده بود) کارناوال مفصلی به راه انداختند که در کامیون‌ها عده‌ای فاحشه و... را جمع کرده بودند و به رقص و پایکوبی می‌پرداختند.» رضاخان که دین ستیزی و بی‌احترامی به مقدسات را در کشوری شیعی به اوج رسانده بود، آخرین تیر را به بخت خود زد. کارناوال شادی راه انداخت و هرچه خواست انجام داد، اما غافل از اینکه هرکسی حرمت خون مظلوم کربلا را رعایت نکرد، گرفتار شد!

ویلیام داگلاس آمریکایی در کتاب خودش نوشته: افسران رضاخان سر جوانان لُرستان را قطع می‌کردند و بعد سینی آهنی گداخته شده‌ای را بر روی گردن بریده آن‌ها می‌گذاشتند تا جنازه چند قدم بدود، سپس بر سر تعداد قدم‌های آن‌ها شرط بندی می‌کردند! او در جای دیگری از کتاب خود از زبان عشایر لرستان می‌نویسد: زمانی که سربازان رضاخان به ما حمله کردند، فرمانده آن‌ها دستور قتل عام ما را صادر کرد و با این فرمان، سربازها از اسب پیاده شدند و ما را هدف قرار داده شروع به تیراندازی کردند، سربازها به هر بچه‌ای که می‌رسیدند او را می‌گرفتند و لوله هفت تیر خود را در شقیقه او می‌گذاشتند، ماشه را می‌کشیدند و مغز او را متلاشی می‌کردند.

شب‌های تاسوعا و عاشورا با تولد رضاخان همزمان شد. او که مبارزه با دین را به حد اعلی رسانده بود، تمامی اصناف را مجبور کرد تا مراسم جشن برگزار کنند! در این شب‌های غم، مجالس رقص و شادی در خیابان‌ها برگزار می‌شد و به خاطر استبداد و دیکتاتوری رضاخان، کسی جرأت اعتراض نداشت.

اما همین پسر نیز از پدر درس عبرت نگرفت. او برعکس پدر، به نرمی مبارزه با دین را گسترش داد. جلوی حجاب را نمی‌گرفت، اما از دهه پنجاه، اجازه ورود زنان باحجاب به مراکز دولتی و دانشگاه‌ها داده نمی‌شد. محمدرضا در دی ماه ۵۶ و یکسال قبل از پیروزی انقلاب، زمانی که با کارتر در تهران دیدار داشت، بدون توجه به حرمت ماه محرم، جام شراب در دست گرفت و...

یرواند آبراهامیان در کتاب «ایران بین دو انقلاب» می‌گوید: نسل جوان (آن زمان)، رضاخان را چندان قابل تحسین نمی‌یافت، جوانان او را وطن پرست نمی‌دانستند، بلکه قزاقی می‌دیدند که تربیت شده روس‌های تزاری و به قدرت رسیده توسط انگلستان بود...

اما گوشه‌ای از جنایات رضاخان بر ضد عشایر که در جلسه رسمی مجلس سال ۱۳۲۰ توسط یکی از نمایندگان مجلس بیان شد: «عشایر قشقایی و... نه تنها اموالشان غارت شده و از هستی ساقط شده‌اند بلکه دسته دسته از این طوایف را بدون محاکمه اعدام کردند! تنها چندین دسته را که به هیچ عنوانی در محاکم نظامی نتوانستند گناهی برای آنان پیدا کنند به نام «قصد فرار» کشتند! از طایفه بهمئی علاء الدینی در یک روز ۹۷ نفر را کشتند که یک نفرشان ۱۳ ساله بود، چهارصد نفر از این طایفه را در اهواز زندانی کردند که سیصد نفر آن‌ها در زندان مُردند...

قمرالملوک وزیری، زن آوازه خوان دوره رضاخان در خاطراتش می‌گوید: یک شب برای اجرای موسیقی به خانه سپهبد امیر احمدی دعوت شدم. او از افسران رضاخان بود. موقعی که لرستان را فتح کرد، من و تمام درباریان و بزرگان را به خانه‌اش دعوت کرد. پس از آن که خواندم و گل به سرم ریختند. امیر مرا خواند و پیش خود نشاند و در خورجین وسایلش دست کرد و یک جفت گوشواره درآورد و در دست من گذاشت. موقعی که آمدم نشستم دیدم تکه‌ای سیاه و نرم به انتهای گوشواره آویزان است و فهمیدم آن را از غارت لرستان آورده‌اند و قسمتی از نرمه گوش به آن آویزان است!» گوشواره را همان شب پیش جواهر فروش بردم و پولش را به فقرا بخشیدم

فقط به یک مورد از هزینه‌های انجام شده دقت کنید: در سند محرمانهٔ نخست‌وزیری در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۵۵ (۲۵۳۵ شاهنشاهی) طبق نامهٔ نخست‌وزیری پهلوی در همان سال، بیش از دو میلیون تومان فقط هزینهٔ اثاثیه و مبلمان کاخ ولیعهد پهلوی (رضا پهلوی) در کیش شد. فکرش را بکنید. این مبلغ یعنی معادل ۱۰ هزار عدد سکهٔ طلای کامل یا معادل حقوق ماهیانه ۶۰۰۰ کارگر در آن سال!

گرفتن پروانه مسافرت برای انجام مسافرت‌های داخلی، یکی از عجیب‌ترین عجایب دوران دیکتاتوری رضاخان بود! مردم مجبور بودند برای انجام مسافرت‌های داخلی از اداره شهربانی مجوز دریافت کنند!

مردم در دوره رضاخان برای داشتن رادیو نیز باید مجوز می‌گرفتند!

من با سند می‌گویم که رضاخان به جز منافع خودش و اربابش انگلیس به چیز دیگه‌ای فکر نمی‌کرد. در ثانی، ما چطور داشتیم ابرقدرت می‌شدیم که ارتش ما دو ساعت هم در مقابل حمله دشمن دوام نیاورد؟ بعد گفتم: این اقتدار نیست که از یک نظامی بی‌سواد تعهد بگیرند که هرچه انگلیسی‌ها می‌گویند عمل کند، مردم کشور خودش را به نیستی و نابودی بکشاند تا رضایت اربابان خودش را جلب کند. گفت: رضاخان فقط جلوی حجاب و آخوندها رو گرفت. گفتم: وقتی جوانان یک کشور از تاریخ خودشان بی‌اطلاع باشند و از ظلم‌هایی که به اجداد آن‌ها رفته بی‌خبر باشند، ممکن است دوباره تاریخ برای آن‌ها تکرار شود. بعد گفتم: فکر می‌کنم شما اهل مازندرانی. اگر مطلبی را یکی از نمایندگان مجلس در روزگار پهلوی نوشته باشد قبول می‌کنی؟

(جالبه بدونیم در حالی بیش از ۶۰ درصد مردم ایران در آن زمان فاقد برق بودند که هم زمان در اکثر خانه‌های مردم جهان و حتی خاورمیانه امکانات برقی و تلویزیون وجود داشت. کتاب مقاومت شکننده/نوشته جان فوران صفحه ۴۷۷) باورتون می‌شه در آن زمان،

گزارشی که روزنامه «دیلی رکورد» در مورد جشن ۲۵۰۰ ساله نوشته است: «دربار ایران، امروز یکی از پرتجمل‌ترین و پرخرج‌ترین دربارهای جهان است. شگفت‌انگیز است در کشوری که فقر در هر جای آن به چشم می‌خورد، زمامداران آن به خود اجازه می‌دهند، این‌چنین بی‌پروا میلیاردها ریال خرج برپا کردن چادر و خیمه کنند و یا ماکسیم، گران‌ترین رستوران جهان را به خدمت بگیرند. شهرت آشپزهای ایرانی از مرز و بوم این کشور گذشته است. هیچ خارجی نیست که یکبار غذای ایرانی را چشیده باشد و با تحسین از آن یاد نکند، پس چرا میلیون‌ها دلار به رستوران ماکسیم پول دادند که حتی سالاد گوجه فرنگی را از فرانسه وارد کند؟! آیا در ایران گوجه فرنگی نمی‌روید؟!»

فقط و فقط برای دوخت لباس عروسی فرح، مبلغ یک میلیون فرانک، به قیمت امروز بیش از ۴۷ میلیارد تومان به موسسه کریستین دیور پاریس پرداخت شد.

«اسدالله عَلَم» می‌نویسد: ...هویدا دولت جدید را بدون کوچک‌ترین تغییری معرفی کرد. صحبت تغییر خیلی از وزرا بود... ولی گویا شاهنشاه امر فرمودند هیچ تغییری لازم نیست... چند وزیر را شهبانو و چند نفر دیگر را والاحضرت فاطمه و چند تن از دوستانشان تحمیل کردند، اما شاهنشاه هیچ خوششان نیامد و فرمودند: «ابداً تغییری لازم نیست». و نطق شدیدی فرمودند که هویدا و همه را خیط کردند... [فردای آن روز] فرمودند: «هویدا خیلی با نرمش است، فوری خودش را تطبیق می‌دهد». عرض کردم: «این را اگر جسارت نکنم [...] گشادی می‌گویند.» شاهنشاه لبخند خیلی پرمعنی زدند.

توجیه شرم‌آور هویدا، نخست‌وزیر پهلوی در خصوص جدایی بحرین از خاک ایران هم عجیب است: بحرین دختر ماست، دختر بزرگ می‌شود، به خانهٔ شوهر می‌رود.

«شاید مادر روزگار دیگر نزاید کسی را که به بیگانه چنین خدمتی کند!»

مدرس در همان دوران نمایندگی مجلس، مورد غضب رضاخان قرار گرفت و یکی دوبار در کوچه و خیابان مورد هدف مأمورین قرار گرفت و دست آخر به کاشمر تبعید و همان جا به دستور رضاخان به شهادت رسید. صدها ادیب و آزادی خواه دیگر نظیر فرخی یزدی، میرزاده عشقی و خان باباخان اسعد (برادر سردار اسعد) دکتر تقی آرانی و... به طرز فجیعی به دستور رضاخان به قتل رسیدند.

در جایی دیگر غلامرضا مصور رحمانی، سرهنگ نیروی هوایی ارتش پهلوی در کتاب خاطرات خود می‌نویسد: بنا بر اظهار یکی از کارمندان با سابقه وزارت راه، اصل پرونده مسیر راه‌آهن سراسری، منحصر به یک برگه کاغذی بود که روی آن خطی از منتهی الیه شمال غربی خلیج فارس به تهران و به جنوب شرقی بحر خزر کشیده شده بود. بدون اینکه جزئیات در آن مشخص باشد! آن کاغذ را سفیر انگلیس به رضاخان داد و او آن را برای اجرا، به وزیر راه داد. بر خلاف اصل معمول در تمام دنیا، هیچ مهندس و یا مؤسسه معتبر ایرانی، در بررسی این کار مهم هرگز طرف شور قرار نگرفت.

مصدق گفته بود: «برای ایجاد راه (آهن) دو خط بیشتر نبود، آن که ترانزیت بین المللی دارد و ما را به بهشت می‌برد (مسیر سیستان به شمال غرب) و راهی که به منظور سوق الجیشی (در زمان رضاخان) ساخته شد و ما را به جهنم برد! علت بدبختی‌های ما هم در جنگ بین الملل دوم همین راهی بود که شاه پیشین ساخت.» چرا بودجه عمومی کشور صرف تحولی شد که اصولاً پیامدهای مثبت و مؤثری برای مردم ایران به دنبال نداشت؟

همسرش می‌گفت: «رضاخان اهل نماز و روزه و این قبیل امور نبود و به اصطلاح هُرهُری مذهب بود. اما یک اعتقادات سنتی داشت و یک نوع خوف از مرگ و مطالب پس از آن داشت. حرفهای مربوط به بهشت و جهنم را اوایل ازدواجمان قبول داشت و در روزهای عزاداری، لب به کُنیاک که مشروب مورد علاقه‌اش بود نمی زد. حتی قبل از رسیدن به پادشاهی دنبال دسته سینه زنی راه می افتاد و یکی دوبار هم در جوانی قمه زده بود. اما کم‌کم حرف‌های فروغی و دیگران در او اثر کرد و کار به جایی رسید که به کلی منکر بهشت و جهنم شد.

داشت!(خاطرات مجیدی، ص ۵۰)

در مورد دوران حکومت رضاخان، همین بس که جناب میلسپو، مشاور رئیس جمهور آمریکا و رئیس کل مالیه ایران می‌گوید: میراث رضاخان حکومتی فاسد، محصول فساد و برای فساد است. بطور کلی او کشور را دوشید، دهقانان، ایلات و کارگران را از پای درآورد و از زمین‌داران مالیات و عوارضی سنگین دریافت کرد.

جان فوران آمریکایی درکتابش نوشت: درسال ۱۳۲۹ کشور ایران از فروش هر بشکه نفت به انگلیس، فقط ۸ سنت پول دریافت می‌کرد! درحالی که همان زمان، عربستان ۵۶ سنت وعراق ۶۰ سنت دریافت می‌کردند. شاید الان درک کنیم دلیل دشمنی انگلیس با ایران چیست!

بله، تمامی درآمدهای نفتی ایران در دوره رضاخان، یعنی رقمی در حدود ۲۰۰ میلیون دلار، به حساب‌های شخصی او انتقال یافته بود. برای اینکه عظمت این رقم را دریابیم باید توجه کنیم که کل بودجه دولت ایران در سال ۱۹۲۵ میلادی حدود ۲۰ تا ۲۵ میلیون دلار بود.

فرح پهلوی در مورد نتایج تفکر غلط محمدرضا و تأثیر منفی بدبینی افراطی شاه که سرانجام او را از اریکه قدرت به زیر کشید می‌نویسد: یک دستگاه بگیر و ببندی بود که چند جوان را به جرم خواندن کتاب و مجله یا گوش کردن به رادیوهای خارجی دستگیر و زندانی می‌کرد و برای آنکه کار خودش را مهم نشان دهد از دستگیر شدگان اعترافات عجیبی می گرفت که مثلاً عامل خارجی هستند و جاسوس هستند و... ما این حقایق را متأسفانه دیر فهمیدیم و این از مضار قدرت است که چشم انسان را کور می کند. (دختر یتیم جلد ۲ ص ۸۲۷)

رضاشاه قبل از مرگش گفته بود: ای کاش اینقدر به آمریکا و... اعتماد نمی‌کردم. (روزنامه ندای آزادی چاپ سال ۱۳۲۳ در مورد آخرین حرف رضاشاه)