بریده‌هایی از کتاب اعتماد به نفس به روایت مدرسه دوباتن

فقط کسی که به‌هنگام زیسته باشد می‌تواند به‌هنگام بمیرد - و بی‌حسرت از جهان برود.

اعتمادبه‌نفس با این توانایی آغاز می‌شود که خودمان را برای وحشت‌های اولین حرکت ببخشیم.

اعتمادبه‌نفس ظاهراً مستلزم شهامت پذیرفتن نقص است. وقتی معتقد باشیم همه‌چیز باید بی‌نقص باشد، وسوسه می‌شویم هیچ‌وقت کاری را شروع نکنیم؛

اعتمادبه‌نفس یعنی گذشتن از وحشتی که در برداشتن نخستین گام‌ها هست.

اعتمادبه‌نفس تا حد زیادی برداشتی درونی‌شده از اعتمادی است که دیگران زمانی به ما داشته‌اند.

آرتور شوپنهاور را به یاد بیاوریم: «اگر نوازنده‌ای می‌دانست به‌استثنای یکی دو نفر، تمام شنوندگانش ناشنوا هستند، باز هم از تشویق پرشور آنها بال درمی‌آورد؟»

«من انسان‌ام. پس هیچ چیز انسانی با من بیگانه نیست».

راه رسیدن به اعتمادبه‌نفسِ بیشتر این نیست که به خودمان اطمینان بدهیم شأن و منزلتی داریم، بلکه این است که با مسخره بودن محتوم ذاتمان سازگار شویم. ما هم‌اکنون احمق‌ایم، قبلاً احمق بوده‌ایم و در آینده هم احمق خواهیم بود - و این هیچ اشکالی ندارد. همین است که هست و راه دیگری پیش پای ما آدم‌ها نیست.

خیال می‌کنیم مسائل باید آسان‌تر از آن باشند که در واقعیت می‌بینیم. ناامیدی ما فقط به‌سبب تلخی وقایع نیست؛ مسئله این است که ما انتظار چنین تلخی‌هایی را نداشته‌ایم.

راه رسیدن به اعتمادبه‌نفسِ بیشتر با این مناسک آغاز می‌شود که هرروز صبح به‌طورجدی، قبل از اینکه روزمان را آغاز کنیم و از خانه بیرون برویم، به خودمان بگوییم آدمی بی‌شعور، کودن، احمق و خنگ‌ایم. آن‌وقت یکی دو تا حماقت بیشتر دیگر اصلاً چندان توفیری نخواهد کرد.

در دنیایی که همواره در آن با غریبه‌ها سروکار داریم (  که ارتباطشان جز با بدنمان نیست) خوش‌رفتاری اول از همه نصیب کسی می‌شود که زیبا است.

اشتباهمان این است که فکر می‌کنیم ظاهر آدم‌ها همهٔ آن چیزی است که هستند. اضطرابمان روی این واقعیت مهم سرپوش می‌گذارد که همهٔ ما خیلی دست‌یافتنی‌تر از آن چیزی هستیم که به نظر می‌آید.

تاحدی بی‌رحمانه است، اما عزت‌نفسِ کافی ظاهراً فقط از آنِ کسانی است که توانسته‌اند از والد هم‌جنسشان پیشی بگیرند.

این‌طور که معلوم است عزت‌نفس زیاد عمدتاً موهبتی روان‌شناسانه است، نه ثمرهٔ موفقیت‌هایمان در جهان بیرون.

باید یاد بگیریم به‌شکلی سازنده به قدرت بدگمان باشیم و در مسیری میان اطاعت مطلق از یک طرف و شکاکیت سرسختانه از طرف دیگر گام برداریم.

معنای اعتمادبه‌نفس این نیست که تصور کنیم مانعی سر راهمان نخواهد بود. اعتمادبه‌نفس یعنی بتوانیم تشخیص دهیم مشکلاتْ بخشی گریزناپذیر از هر کار ارزشمندند.

فلسفه را هم مشق مرگ دانسته‌اند (افلاطون) هم هنر زندگی (نیچه). فلسفه، از رهگذر معنا بخشیدن به مرگی که، از قرار معلوم، هر ارزش و هر معنایی در مواجهه با آن بیهوده و بی‌ربط به نظر می‌رسد، کوشیده است به‌شیوهٔ خودش زندگی را از بی‌معنایی نجات دهد. شیوهٔ فلسفه برای غلبه بر مرگ همانا «خوب زیستن» است: بهترین تمرینِ خوب مردنْ خوب زیستن است. زیرا به‌قول آن فیلسوف، فقط کسی که به‌هنگام زیسته باشد می‌تواند به‌هنگام بمیرد - و بی‌حسرت از جهان برود.

غریبه هم به‌سبب حسرت‌هایش رنج می‌برد؛ غریبه هم به‌سبب آرزوهایش عذاب می‌کشد؛ غریبه، علی‌رغم ظاهر بی‌احساسش، نیازمند محبت و دوستی است؛ غریبه هم تنها است؛ غریبه هم دوست دارد بخندد، اما مدت‌ها است که مسخرگی و بازیگوشی از او سر نزده؛ غریبه هم زمانی کودک بوده است؛ غریبه هم شما را غریبه می‌داند؛ غریبه شاید دلش بخواهد به شما سلام کند.

منظور از آیین تکرارِ ساختارمند و اغلب بسیار جذاب یا زیبایی‌شناختیِ یک اندیشه یا عمل است تا آن را بی‌درنگ قانع‌کننده سازد و تبدیل به عادت کند.

به‌علاوه، اعتمادبه‌نفس ظاهراً مستلزم شهامت پذیرفتن نقص است. وقتی معتقد باشیم همه‌چیز باید بی‌نقص باشد، وسوسه می‌شویم هیچ‌وقت کاری را شروع نکنیم؛ این یعنی دستورالعمل ماندن در رختخواب.

هروقت کسی که با ما به مدرسه می‌آمده عملکردش بهتر از ما باشد، بخشی کوچک از ما می‌میرد.

فلسفه را هم مشق مرگ دانسته‌اند (افلاطون) هم هنر زندگی (نیچه)

اعتمادبه‌نفس مهارت است، نه موهبتی از جانب خدایان. این مهارت بر مجموعه‌ای از تصورها دربارهٔ دنیا و جایگاه طبیعی ما در آن مبتنی است. می‌توان این تصورها را به‌طور منظم مطالعه کرد و به‌تدریج آموخت، طوری که بتوان بر بنیان‌های تردید و اطاعتِ مفرط غلبه کرد.

«پادشاهان و فلاسفه هم می‌رینند، همین‌طور هم علیامخدرات».

اعتمادبه‌نفس مهارت است، نه موهبتی از جانب خدایان. این مهارت بر مجموعه‌ای از تصورها دربارهٔ دنیا و جایگاه طبیعی ما در آن مبتنی است.

در این تابلو می‌خواهد بگوید همه کمابیش دیوانه و مسخره‌اند:‌ مردی پولش را توی رودخانه می‌ریزد، سربازی روی آتش چمباتمه زده است و شلوارش را می‌سوزاند، کسی مشتاقانه سرش را به دیواری آجری می‌کوبد، یکی دیگر ستونی را گاز می‌گیرد. مهم این است که این تابلو فقط حمله به معدودی از انسان‌های خیلی ترسناک نیست، تصویری است از بخش‌هایی از وجود همهٔ ما. پس از آشنایی با آثار بروگل و اراسموس، به این درک می‌رسیم که راه رسیدن به اعتمادبه‌نفسِ بیشتر این نیست که از وجههٔ خودمان مطمئن باشیم، بلکه راهش آشتی کردن با ذات محتوم مسخرگی است. ما اکنون احمق‌ایم، قبلاً احمق بوده‌ایم و در آینده هم احمق خواهیم بود - و هیچ اشکالی هم ندارد. همین است که هست.

علت اصلی سندرم حقه‌باز تصویری بسیار غیرمفید است که از دیگران در ذهن داریم. احساس می‌کنیم حقه‌بازیم، نه چون به‌طرزی استثنایی ضعف داریم، بلکه چون نمی‌توانیم تصور کنیم بقیه هم ناگزیر زیر این سطح کمابیش آراسته‌شان پر از اِشکال‌اند.

راه‌حل سندرم حقه‌باز یک جهش ایمانی حیاتی است، یعنی چشم‌بسته اعتماد کنیم که ذهن دیگران علی‌القاعده کمابیش مثل ذهن خودمان کار می‌کند. دیگران هم حتماً مثل ما مضطرب، مردد و متزلزل هستند. این جهش ایمانی است، چون فقط باید بپذیریم از بیشتر آنچه احساس می‌کنیم و آنچه هستیم، به‌خصوص جنبه‌های شرم‌آورتر و نگفتنی‌ترمان، در تک‌تک ما انسان‌ها ردی و اثری هست.

در گذشته، خودمان را باید فقط با تعداد خیلی کمی از مردم اجتماع یا قبیله‌مان مقایسه می‌کردیم. حالا قبیله جای خود را به کل دنیا داده است و گروهی نخبه تصور ما را از «ظاهر خوب» تعیین می‌کنند که به‌طرزی شگفت‌انگیز و تقریباً استثنایی بی‌عیب‌ونقص‌اند.

بودیسم به ما نشان می‌دهد کسانی که نسبتاً از موهبت مشاهدهٔ درست برخوردارند می‌توانند تمام دنیا را در یک دانهٔ ریز شن پیدا کنند. اگر از ما خواسته شد با عدسی گپ‌های روزمره نگاهی کوتاه به مهم‌ترین موضوعات بیندازیم، نباید این درخواست را بی‌احترامی بشماریم.