بریده‌هایی از کتاب اعتماد به نفس به روایت مدرسه دوباتن

اعتمادبه‌نفس با این توانایی آغاز می‌شود که خودمان را برای وحشت‌های اولین حرکت ببخشیم.

فقط کسی که به‌هنگام زیسته باشد می‌تواند به‌هنگام بمیرد - و بی‌حسرت از جهان برود.

اشتباهمان این است که فکر می‌کنیم ظاهر آدم‌ها همهٔ آن چیزی است که هستند. اضطرابمان روی این واقعیت مهم سرپوش می‌گذارد که همهٔ ما خیلی دست‌یافتنی‌تر از آن چیزی هستیم که به نظر می‌آید.

«من انسان‌ام. پس هیچ چیز انسانی با من بیگانه نیست».

فلسفه را هم مشق مرگ دانسته‌اند (افلاطون) هم هنر زندگی (نیچه). فلسفه، از رهگذر معنا بخشیدن به مرگی که، از قرار معلوم، هر ارزش و هر معنایی در مواجهه با آن بیهوده و بی‌ربط به نظر می‌رسد، کوشیده است به‌شیوهٔ خودش زندگی را از بی‌معنایی نجات دهد. شیوهٔ فلسفه برای غلبه بر مرگ همانا «خوب زیستن» است: بهترین تمرینِ خوب مردنْ خوب زیستن است. زیرا به‌قول آن فیلسوف، فقط کسی که به‌هنگام زیسته باشد می‌تواند به‌هنگام بمیرد - و بی‌حسرت از جهان برود.

راه رسیدن به اعتمادبه‌نفسِ بیشتر این نیست که به خودمان اطمینان بدهیم شأن و منزلتی داریم، بلکه این است که با مسخره بودن محتوم ذاتمان سازگار شویم. ما هم‌اکنون احمق‌ایم، قبلاً احمق بوده‌ایم و در آینده هم احمق خواهیم بود - و این هیچ اشکالی ندارد. همین است که هست و راه دیگری پیش پای ما آدم‌ها نیست.

غریبه هم به‌سبب حسرت‌هایش رنج می‌برد؛ غریبه هم به‌سبب آرزوهایش عذاب می‌کشد؛ غریبه، علی‌رغم ظاهر بی‌احساسش، نیازمند محبت و دوستی است؛ غریبه هم تنها است؛ غریبه هم دوست دارد بخندد، اما مدت‌ها است که مسخرگی و بازیگوشی از او سر نزده؛ غریبه هم زمانی کودک بوده است؛ غریبه هم شما را غریبه می‌داند؛ غریبه شاید دلش بخواهد به شما سلام کند.

در گذشته، خودمان را باید فقط با تعداد خیلی کمی از مردم اجتماع یا قبیله‌مان مقایسه می‌کردیم. حالا قبیله جای خود را به کل دنیا داده است و گروهی نخبه تصور ما را از «ظاهر خوب» تعیین می‌کنند که به‌طرزی شگفت‌انگیز و تقریباً استثنایی بی‌عیب‌ونقص‌اند.

خیال می‌کنیم مسائل باید آسان‌تر از آن باشند که در واقعیت می‌بینیم. ناامیدی ما فقط به‌سبب تلخی وقایع نیست؛ مسئله این است که ما انتظار چنین تلخی‌هایی را نداشته‌ایم.

معنای اعتمادبه‌نفس این نیست که تصور کنیم مانعی سر راهمان نخواهد بود. اعتمادبه‌نفس یعنی بتوانیم تشخیص دهیم مشکلاتْ بخشی گریزناپذیر از هر کار ارزشمندند.

در این تابلو می‌خواهد بگوید همه کمابیش دیوانه و مسخره‌اند:‌ مردی پولش را توی رودخانه می‌ریزد، سربازی روی آتش چمباتمه زده است و شلوارش را می‌سوزاند، کسی مشتاقانه سرش را به دیواری آجری می‌کوبد، یکی دیگر ستونی را گاز می‌گیرد. مهم این است که این تابلو فقط حمله به معدودی از انسان‌های خیلی ترسناک نیست، تصویری است از بخش‌هایی از وجود همهٔ ما. پس از آشنایی با آثار بروگل و اراسموس، به این درک می‌رسیم که راه رسیدن به اعتمادبه‌نفسِ بیشتر این نیست که از وجههٔ خودمان مطمئن باشیم، بلکه راهش آشتی کردن با ذات محتوم مسخرگی است. ما اکنون احمق‌ایم، قبلاً احمق بوده‌ایم و در آینده هم احمق خواهیم بود - و هیچ اشکالی هم ندارد. همین است که هست.

ترس از گپ‌های معمولی نگرانی‌ای را منعکس می‌کند که بسیار قابل‌درک است و در تجربه‌های کودکی ریشه دارد؛ اینکه خودمان نمی‌توانیم بر جریان گفت‌وگو تأثیر بگذاریم، اینکه قربانی وسواس یا تنگ‌نظری دیگران خواهیم شد - و اینکه گفت‌وگو، در اساس، رخدادی طبیعی و جاندار است که با آن مواجه می‌شویم، اما خودمان نمی‌توانیم خلقش کنیم. شاید بعضی وقت‌ها خیلی جذاب باشد و بعضی وقت‌ها بسیار دلسردکننده، اما تعیین نتیجهٔ آن با ما نیست. گمان می‌کنیم وقتی کسی چیزی می‌گوید، همیشه باید به طریقی مشابه پاسخ دهیم:

علت اصلی سندرم حقه‌باز تصویری بسیار غیرمفید است که از دیگران در ذهن داریم. احساس می‌کنیم حقه‌بازیم، نه چون به‌طرزی استثنایی ضعف داریم، بلکه چون نمی‌توانیم تصور کنیم بقیه هم ناگزیر زیر این سطح کمابیش آراسته‌شان پر از اِشکال‌اند.

راه‌حل سندرم حقه‌باز یک جهش ایمانی حیاتی است، یعنی چشم‌بسته اعتماد کنیم که ذهن دیگران علی‌القاعده کمابیش مثل ذهن خودمان کار می‌کند. دیگران هم حتماً مثل ما مضطرب، مردد و متزلزل هستند. این جهش ایمانی است، چون فقط باید بپذیریم از بیشتر آنچه احساس می‌کنیم و آنچه هستیم، به‌خصوص جنبه‌های شرم‌آورتر و نگفتنی‌ترمان، در تک‌تک ما انسان‌ها ردی و اثری هست.

فیلسوف آلمانی، آرتور شوپنهاور، زمانی با بدبینی به ما یادآوری کرده است وقتی با افراد جدید ملاقات می‌کنیم، باید همیشه یادمان باشد ممکن است آنها فقط چند قدم با برداشتن اسلحه و پایان دادن به زندگی‌شان فاصله داشته باشند. لحظه‌های کوتاه گپ‌های روزمره نشانه‌هایی را که نیاز داریم در اختیارمان قرار می‌دهند تا بفهمیم با چه کسی طرف هستیم؛ به ما مهلت می‌دهند در آسمان رفتارهای دوستانه چرخی بزنیم تا بتوانیم تصمیم بگیریم کجا فرود بیاییم.

بودیسم به ما نشان می‌دهد کسانی که نسبتاً از موهبت مشاهدهٔ درست برخوردارند می‌توانند تمام دنیا را در یک دانهٔ ریز شن پیدا کنند. اگر از ما خواسته شد با عدسی گپ‌های روزمره نگاهی کوتاه به مهم‌ترین موضوعات بیندازیم، نباید این درخواست را بی‌احترامی بشماریم.

توانایی حفظ اعتمادبه‌نفس تا حد زیادی نتیجهٔ این است که از مشکلاتی که پدید آمدنشان در زندگی طبیعی است برای خودمان روایتی درست داشته باشیم. خبرهایی دربارهٔ موفقیت از درودیوار می‌بارد و همهٔ این خبرها دست‌به‌دست هم داده‌اند تا موفقیت را آسان‌تر از چیزی که واقعاً هست جلوه دهند - و بنابراین، بی‌آنکه خبر داشته باشیم، اعتمادبه‌نفسی را که می‌توانیم در مقابله با موانع در خودمان ایجاد کنیم ویران می‌کنند