بریده‌هایی از کتاب جهان و تاملات فیلسوف

به خاطر داشته باشید، آن که برای ابلهان می‌نویسد همواره مخاطب بسیار می‌یابد

هرکس با معیارهای خود ما را می‌سنجد ــ معیارهایی عموماً شبیه متر خیاطی، و ما باید این حقیقت را بپذیریم که: هیچ‌کس اجازه نخواهد داد تا از او بلندتر باشیم.

شاید حتی بتوان از پشت سر، بین یک کله‌پوک ابله و یک نابغه فرق گذاشت. یک جور زمختی زننده تمام حرکات یک تهی‌مغز را مشخص می‌کند؛ حماقت تأثیر خود را بر هر ژست و حرکت می‌گذارد و نبوغ نیز همچنین.

زبان تنها افکار یک انسان را بیان می‌کند، در حالی‌که چهره بیانگر تصوری از طبیعت است. بنابراین مشاهدهٔ دقیق مردم، حتی اگر ارزش مصاحبت نداشته باشند، مهم و ارزشمند است. هر فرد به‌عنوان تصوری از طبیعت ارزش مشاهده دارد

این مطلب کاملاً صحت دارد که هیچکس خود را آن‌گونه که واقعاً هست نمی‌نمایاند، بلکه نقاب خود را بر چهره می‌زند و نقش خود را بازی می‌کند. در واقع، مراتب اجتماعی ما چیزی بیش از یک کمدی بی‌سروته نیست

تقریباً در هر عصری، چه در فرهنگ و چه در هنر، یک عقیده، یک مد و یا یک منشِ سراسر خطا را می‌توان یافت که متداول و باب روز شده، بدین دلیل که نزد عموم اجتماع پسندیده است.

اساتید برای تحصیل پول درس می‌دهند، و نه برای خرد، که برای تظاهر و تفاخر و اشتهار به آن با یکدیگر رقابت می‌کنند؛ و دانشجویان هم نه برای خاطر دانش و معرفت، بلکه برای روده‌درازی و باد به غبغب انداختن درس می‌خوانند.

ریسه‌کردن انبوه کلمات برای بیان اندیشه‌ای ناچیز بی‌برو و برگرد نشانهٔ ابتذال و بی‌ارزشی است؛ حال آن‌که بارکردن اندیشهٔ بسیار بر کلمات اندک ویژگی اذهان برجسته است.

مطالعهٔ افکار یک مؤلف مانند خوردن ته‌ماندهٔ غذای ضیافتی است که به آن دعوت نشده‌ایم

نابغه آن شخصی است که جهان در ذهن او همچون شی‌ای در آیینه تصویر می‌شود، لیکن با وضوح بیشتر و عینی‌تر از تصویری که مردمان معمولی از جهان می‌بینند.

زندگی سراسر جز نومیدی، جز یک فریب نیست.

هرگز نگذاریم هیچ چیزی زندگی فکری ما را متوقف سازد، هرچند که ممکن است توفان بی‌امان جهان محیط ما را آشفته سازد و درهم ریزد؛ همواره باید به یاد داشته باشیم که انسانی آزاد هستیم، نه یک غلام زرخرید.

می‌توان زن را این‌گونه توصیف کرد: کوته‌نظری داهیانه، زیرا با وجود این‌که افق دیدش بس محدود است و زوبین تخیل‌اش چندان دور نمی‌رود و امور غایب و گذشته و در راه بر او تأثیری به مراتب کمتر از مردان می‌گذارند، درکی مستقیم از آنچه به وی مربوط باشد دارد. به همین سبب زن اغلب متمایل به افراط است و گاه افراط را به مرز جنون می‌رساند. به گمان زنان وظیفهٔ مردان تحصیل پول است و وظیفهٔ ایشان خرج آن ــ چه آن زمان که شوهر زنده است و چه پس از مرگ او.

مردمان بزرگ و باصلابت به‌ندرت به پذیرفتن و یا دست‌کم پنهان‌کردن کاستی‌های خود می‌اندیشند. ایشان عیوب خود را چون اموری می‌نگرند که غرامتش را پرداخته‌اند

نویسندهٔ خردمند هنگام نوشتن واقعاً با ما حرف می‌زند، و به همین جهت قادر است در آن واحد هم سرگرممان کند و هم به رقصمان در آورد.

کسانی که زندگی خود را صرف مطالعه و دانششان را از خلال سطور کتابها استخراج می‌کنند، شبیه افرادی هستند که از توضیحات و توصیفات مسافران، اطلاعات دقیقی دربارهٔ یک کشور به دست آورده‌اند.

افتخار بوقلمون‌صفت است و وانگهی، اگر در آن دقیق شوید، کم ارزش. هرگز با تلاشی که کرده‌اید برابر نیست

کلماتِ صرفاً تقلیدی و حاضر و آماده را برمی‌دارند و از بر می‌کنند. بنابراین آنچه می‌نویسند آش شله قلم‌کار بی‌سروتهی است مملو از کلمات و عبارات مبتذل. به همین علت، کلام الکن‌شان از فقر فاحش وضوح در عذاب است.

اگر نویسنده‌ای اندیشه و دانش واضحی در سر داشته باشد برای ابلاغ آن تلاش می‌کند و تمامی هم و غم خود را مصروف این هدف می‌سازد؛ بنابراین ایده‌هایی که می‌پردازد هماره روشن و تعریف شده هستند. در نتیجه نه وراج و یاوه‌گو است، نه گیج و مخبط و بدتر از همه ملال‌آور

زنان در سرتاسر زندگی کودک می‌مانند؛ هرگز چیزی را درک نمی‌کنند مگر آنچه تماماً مربوط به ایشان و مربوط به لحظهٔ حال باشد، چیزی بالفعل و واقعی، و امور جزئی را به مهمترین مسائل ترجیح می‌دهند.

زنان دقیقاً مناسب کار معلمی و پرستاری دوران طفولیت ما هستند، زیرا که ایشان خود کودک‌صفت، سبکسر و کوته‌نظر؛ در یک کلام، در سراسر زندگی، کودکانی بزرگ‌جثه‌اند ــ چیزی میان کودک و انسان بالغ، یعنی بین یک کودک و یک مرد تمام و کمال.

طبیعت زنان را به هنر فریب مجهز کرده تا به‌وسیلهٔ آن از خود دفاع کنند؛ و هر آن قدرتی که به صورت قوای جسمی و عقلی و منطق در مردان نهاده، در زنان به شکل مکر و نیرنگ درآمده.

این تلاش است که افتخار را ارزش می‌بخشد.

سخت بشود مردی پیش از ۲۸ سالگی به بلوغ قوای عاقله و شعور برسد؛ اما زن در ۱۸ سالگی کاملاً بالغ می‌گردد. اما بلوغ زودرس زن تنها به خاطر افق محدود اندیشهٔ او است. به همین سبب زنان در سرتاسر زندگی کودک می‌مانند؛ هرگز چیزی را درک نمی‌کنند مگر آنچه تماماً مربوط به ایشان و مربوط به لحظهٔ حال باشد،

هرگز نمی‌توان کتابهای مزخرف را خواند و به مطالعهٔ کتابهای عالی نیز پرداخت: کتابهای بد سم روح‌اند و ذهن را نابود می‌کنند. شرط مطالعهٔ کتاب خوب، نخواندن کتاب بد است؛ زیرا زندگی کوتاه است و فرصت و توان محدود.

«من نباید آن کسی باشم که به مغالطه گمراهش می‌سازی، (چرا که) انسان به محض این‌که شروع به حرف زدن می‌کند گمراه‌کردن خود را نیز آغاز می‌کند.»

با کسب اجازه، باید بگویم که فلسفهٔ من ناراحت‌کننده است ــ زیرا حقیقت را می‌گویم و حقیقت تلخ است و مردم بیشتر ترجیح می‌دهند اطمینان حاصل کنند که هرچه خدا آفریده خوب است. بسیار خوب، بروید به سراغ کشیشان و فیلسوفان را راحت بگذارید. در هر حال متوقع نباشید که ما نیز عقاید خود را با آن درسهایی که آموخته‌اید همساز کنیم.

به همین دلیل اصلی است که زندگی در خود ارزشی ندارد؛ چرا که غایت آن یعنی کسالت، جز احساس پوچی زندگی چیست؟ اگر زندگی ــ نیاز مبرمی که جوهر وجود ما در تمنای آن است ــ به خودی خود چیزی مثبت بود و ارزشی حقیقی می‌داشت، کسالت به وجود نمی‌آمد؛ صرف بودن می‌توانست ما را خشنود سازد، و لزومی نداشت که برای خوش بودن دربه در به‌دنبال دستاویزی بگردیم. اما حالا، جز آنجا که برای حصول چیزی در تگ و تقلا هستیم، دیگر لذتی در بودن نمی‌یابیم؛ دوری مقصود مطلوب و مشکلات سر راه آن سبب می‌شوند گمان کنیم که در صورت رسیدن به آن خشنود خواهیم شد ــ وهمی که وقتی به آن برسیم ناپدید خواهد شد؛ هنگامی که به تفکر محض می‌پردازیم

تمام عیارترین نمود اراده و خواست زندگی که خود را در دستگاه پیچیده و دقیق اندامگان بشری عرضه می‌کند، کالبدی که عاقبت باید به خاک افتد و تمامی هستی خود را با فسخ و فساد از دست بدهد، جایی است که طبیعت، خالصانه تمامی تلاش پوچ و بیهودهٔ اراده را آنجا به نمایش می‌گذارد. اگر زندگی در ذات خود ارزشی داشت، اگر چیزی نامشروط و مستقل بود، پایان آن نمی‌توانست نابودی و ناهست باشد. اشارهٔ سرودهٔ نافذ گوته همین است که: «بر فراز یکی برج بلند قدیمی، روح حقیقی پهلوان ایستاده است».

پس چرا عاشق فدای هر نگاه و حرکت معشوق است و آمادهٔ انجام هرگونه فداکاری برای او؟ چون که بخش جاودان وجود وی در آرزوی معشوق است؛ تنها بخش فانی او به چیزهای دیگر تمایل دارد.