کتاب جریده فریده

چنانچه دیده یا شنیده‌اید در ممالک مستبده اول سرمی که بر ضد میکروب آزادی و ترقی یک ملت و پیشرفت خیالات ظالمانهٔ خود به کار می‌برند همانا جلوگیری از تربیت و تحصیل دختران است. زیرا که به‌خوبی می‌دانند در مملکتی که مادرهای آن‌جا باتربیت باشند دزدی نمی‌شود، وطن‌فروشی نیست، خیانت به مال وجود ندارد، بدبختی نخواهد ماند، فقر عمومی از میان مرتفع خواهد شد و برعکس حب وطن، خدمت، نبوغ، شرف ملی، افتخار مذهبی، فداکاری در راه استقلال وطن و و و و غیره از اول طفولیت در نهاد آن‌ها متمکن خواهد شد. و این نمی‌شود مگر به وجود مادرهای عالمه.

البته همه در دهات و شهرها ملاحظه کرده‌اید که پانصد گاو که از صحرا شب مراجعت می‌نمایند، هر گاوی به خانه و مکان خود می‌رود. بدا بر احوال آن انسانی که از گاو پست‌تر و بی‌شعورتر باشد و قدر وطن عزیز خود را نداند. به علاوهٔ این‌که مقام و مرتبه و شأن وطن خود را نمی‌داند، وطن‌فروشی می‌نماید و در تخریب وطن می‌کوشد. غفلت از این‌که هر کس وطن ندارد جان در کالبد بدن ندارد. هر کس وطن ندارد روح در تن ندارد. هر کس وطن ندارد شرف و شأن ندارد. هر کس وطن ندارد ایمان ندارد. انسان بی‌وطن مثل آدم بی‌پدرومادر است.

خانم‌های محترم باید بدانند که نباید اولادهای خودشان را عادت بدهند به لباس‌های فاخر قیمتی. زیرا بعد از آنی که عادت کردند که به این رویه حرکت نمایند، گاهی می‌شود که ممکن نمی‌شود از برای پدر و مادر که تدارک آن قسم لباس نمایند. اسباب هم‌وغم اولاد می‌شود و غصه می‌خورد و در انظار مردم خجالت می‌کشد که حرکت و آمدوشد نماید و بدین واسطه از ادب و تربیت بی‌بهره می‌شود. هرگاه پدر و مادر هم دارا باشند باید به همین منوال رفتار نمایند.

به این معنی همیشه خارها و خاشاک‌ها را بکند و به جایش گل بکارد و الا هر چه تحصیل علوم می‌نماید و اخلاق صحیح نداشته باشد هیچ فایده ندارد. «کمَثل الحمارِ یحملُ اَسفارا.» (۳)

مَثَل اشخاص و شاگردانی که زیاده از اندازه درس می‌خوانند، مَثَل معده می‌ماند که از گنجایش او زیادتر غذا در او وارد بنمایند.

پس خانم‌ها هرگاه خیر دنیا و آخرت را طالب‌اند و حسن عاقبت را خریدار، باید عصمت و عفت را پیشه کنند و در اندیشهٔ زمان پیری خود باشند و با شوهران خود در مقام مخالفت و بی‌ناموسی برنیایند و همیشه شوهر خود را اگرچه در سفر هم باشد حاضر و ناظر بدانند. همان قسمی که در حضورش پاس حقوق او را می‌داند، در غیابش هم همان روش رفتار نماید و شرف اسلامی بلکه شئونات انسانی خود را از دست ندهد و شوهر را برای خوشگلی و خودآرائی نخواهد. بلکه فقط برای زوجیت و همسری و کفویت و صاحب‌اختیاری و نگاهداری خود و فرزندانش بخواهد و شوهرش را از همه‌کس بهتر و خوب‌تر بداند و کسی را به او ترجیح ندهد، اگر چه زشت و بدگل و کچل باشد.

و هرگاه اولاد پسر باشد، هرگاه لباس‌های قیمتی پوشید از بعضی از کارها و بعضی امورات کناره می‌کند و عارش می‌آید. مثلاً بسا هست که از تشنگی و گرسنگی به هلاکت می‌رسد و خجالت می‌کشد و عارش می‌آید که برود نان بگیرد یا یخ بگیرد و بخورد. اولاد پسر را باید به خرید و فروش و همه‌قسم کار وادار کرد که کارکشته شود و از همهٔ چیزها و کارها باسررشته شود، اگرچه باثروت هم بشود. و به علاوه ممکن است که دنیا مساعدت نکند که به وضع عالی حرکت نماید، آن‌وقت این یک غصهٔ بزرگی است که بسا می‌شود اسباب هلاکت می‌شود

البته همه در دهات و شهرها ملاحظه کرده‌اید که پانصد گاو که از صحرا شب مراجعت می‌نمایند، هر گاوی به خانه و مکان خود می‌رود. بدا بر احوال آن انسانی که از گاو پست‌تر و بی‌شعورتر باشد و قدر وطن عزیز خود را نداند. به علاوهٔ این‌که مقام و مرتبه و شأن وطن خود را نمی‌داند، وطن‌فروشی می‌نماید و در تخریب وطن می‌کوشد.

بدبخت و پس‌فطرت آن کس است که وطن موروثی و یوسف عزیز خود را که به هیچ قیمت بیرون نمی‌آید به بضاعت مُزجات و دراهم معدوده و کلافی بفروشند.

پاک کردن طفل نورسیده: به‌به در وقت تولد نه تنها از لباس طبیعی عاری است، بلکه آلوده به کثافت مخصوصی است که تا از آن کثافت فراغت حاصل نکند لباس نمی‌تواند پوشید. پس اول بچه را در پارچه به روی زانو گرفته، اگر هوا سرد باشد پارچه را گرم نموده و هم در نزدیکی بخاری یا آتش نشسته. فراموش نکنند که سرما اول‌دشمن بچهٔ انسان می‌باشد. بعد از خاطرجمعی از گرمی مکان، با صابون یا زردهٔ تخم‌مرغ به‌ملایمت تمام جلد، مخصوصاً مواضعی را که در آن‌جا جلد چین خورده است بمالد.

خانم‌ها باید چشم باز کنند و دیدن خواستگار را فوز عظیم ندانند و گول سر و صورت و بناگوش و بعضی از فکل‌ها، عینک‌ها و چوب‌دستی‌ها و توالت‌ها را نخورند که مثنوی آخرش خوش است.

این‌که فرمودند زن و مرد هر یک لباس‌اند از برای یکدیگر، بدین معنی که هر نتیجه و هر فایده و هر بهره که از لباس از هر جهت و هر حیث در بدن انسان ظاهر می‌سازد، همان نتیجه و فایده و حکمت را هر یک از زن و مرد برای یکدیگر باید داشته باشند. اولاً همان قسمی که لباس ملاصق و چسبندگی و اتحاد به بدن دارد که در حقیقت جزو بدن است، همین قسم زن و شوهر باید با هم متحد و یکی باشند. با یکدیگر دوست و چون دو مغز در یک پوست، بلکه «ما یکی روحیم اندر دو بدن» با هم در نهایت محبت و وداد و با وجود دوئیت در کمال یکرنگی و اتحاد.

و هرگاه اولاد پسر باشد، هرگاه لباس‌های قیمتی پوشید از بعضی از کارها و بعضی امورات کناره می‌کند و عارش می‌آید. مثلاً بسا هست که از تشنگی و گرسنگی به هلاکت می‌رسد و خجالت می‌کشد و عارش می‌آید که برود نان بگیرد یا یخ بگیرد و بخورد. اولاد پسر را باید به خرید و فروش و همه‌قسم کار وادار کرد که کارکشته شود و از همهٔ چیزها و کارها باسررشته شود، اگرچه باثروت هم بشود. و به علاوه ممکن است که دنیا مساعدت نکند که به وضع عالی حرکت نماید، آن‌وقت این یک غصهٔ بزرگی است که بسا می‌شود اسباب هلاکت می‌شود

همچنین است حال خانم‌هایی که می‌خواهند شوهر نمایند. باید خیلی دقت و سعی و کوشش نمایند و بی‌صبری و عجله در این امر مهم که شریک زندگی و عمر انسانی است نکنند و بدون دانایی و معرفت و بینایی فریب خاله‌چادری‌هایی که برای یک دستمال شهری را آتش می‌زنند و برای یک دست رخت وعدهٔ دروغ، اسباب زحمت و مشقت و بدبختی دختر بیچاره و فامیلی را فراهم می‌آورند نخورند و عبث‌عبث از زندگی و راحت خانهٔ پدر و مادر خود را به چاه ویل اندازند و در چنگال شوهر بداخلاق که هزار مرتبه از افعی و مار و از سگ هار بدتر است گرفتار نمایند و مال دوسره اجاره نمایند.

خیلی عجب است از رجال مملکت و مردمان عاقل عالم که از صبح که از خواب بیدار می‌شوند تا شب که باید بخوابند به هزار عنوان و وسیله پول فراهم می‌نماید، آن‌وقت یک مرتبه همه را تحویل خارجه می‌دهد. برای چه؟ برای لباس‌های خودشان و هوا و هوس‌های خانم‌هایشان. ابداً فکر تدبیر و چاره‌جویی هم نمی‌باشند. مثل این است که خود را مجبور می‌داند برای جمع‌آوری پول برای خارجه.

همچه گمان می‌کنیم که متمدن به ملتی اطلاق می‌شود که یخه و فکل داشته باشد و مشغولیات به الکل، یا دارای چوب‌دستی و عینک و با کفش در روی فرش راه برود، اگرچه در عرش باشد تند راه برود و ابداً به روی زمین ننشیند و از دین و آیین مذهبی خویش که بنیان تمدن و تدین در اوست، نسیان نماید. متاع خارجه و پلتیک جاریهٔ آن‌ها را رواج دهد و به صنایع و منسوجات وطن عزیز پشت پا زند و مذمت نماید و عادت و قومیت و اهلیت و ایرانیت خود را از دست بدهد و جمیع لوازم معیشت و زندگی خود را حتی کفش و کلاه، اثاث‌البیت و مبل و همهٔ ضروریات زندگی و عنصری از مأکول و مشروب، حتی شیرینی‌آلات و مرباجات و ترشی‌آلات، گوشت نمک‌سوده و پنیر به همه‌چیز آلوده را هم از همسایه می‌طلبد، حتی کفن مردگان

هر کس وطن ندارد جان در کالبد بدن ندارد. هر کس وطن ندارد روح در تن ندارد. هر کس وطن ندارد شرف و شأن ندارد. هر کس وطن ندارد ایمان ندارد. انسان بی‌وطن مثل آدم بی‌پدرومادر است. هر کس حس انسانیت و غیرت آدمیت دارد باید از هر چیز چشم بپوشد و از وطن عزیز خود چشم نپوشد. آدم وطن‌فروش از همهٔ حیوانات پست‌تر است. آیا ممکن است شخص خودش را از سگ پست‌تر و بی‌رتبه‌تر بنماید؟ سگ را هرچه بزنند هرگاه بیرونش کنند تا صبح در کِلیاس خانه صدا می‌کند و ناله می‌کند تا در را باز کنند برود به مکانش. مرد یا زن باید حب وطن را ذمهٔ خود واجب داند که اگر از جانش می‌گذرد بگذرد و از جمیع اعضاء و جوارحش در حفظ وطن کوشد.