کتاب من دیگر ما (جلد دوم، خارهای گل شده و گل های خار شده)

اگر به فرزندتان محبت کنید، بی‌ آن که به شخصیت او احترام بگذارید، محبت او را لوس و پرتوقع و کم تحمل می‌کند. محبت و احترام در کنار هم معجونی می‌شود که هر کدام اثر دیگری را ضمانت خواهد کرد.

یک بار قبل از رفتن فرزندتان به مدرسه در یک کاغذ کوچک بنویسید: «دوستت دارم» . این کاغذ را به او بدهید و بگویید که در مدرسه باز کند و آن را بخواند. وقتی که از مدرسه آمد، به روی او بخندید و بگویید: «چیزی که در کاغذ نوشته بودم، حرف دلم بود» . فردا که خواست به مدرسه برود، به او بگویید: «حرفی را که دیروز در برگه نوشته بودم فراموش نکن» . قبل از این که از مدرسه بیاید، روی یک برگه بنویسید: «دلم برایت تنگ شده بود. خوش‌حالم که به خانه آمدی» . این برگه را روی میزش یا در اتاقش و یا هر جایی که در مقابل نگاه او است بگذارید. آرام آرام این محبت‌های نوشتاری را تبدیل به محبت‌های گفتاری کنید. به یاری خدا خواهید دید که در زمانی نه چندان طولانی، یخ رابطۀ عاطفی شما آب خواهد شد و دیگر ابراز محبت برای شما کار سختی نخواهد بود.

دلایل اثر نکردن محبت برخی از والدین می‌گویند ما به فرزندان‌مان محبت کرده‌ایم؛ اما آثار آن را در رفتار فرزندان‌مان ندیده‌ایم. برخی هم می‌گویند نه تنها آثاری که در این جا برشمرده شد، در رفتار فرزندان ما به نمایش درنیامده؛ بلکه در رفتار او آثار دیگری را که در مقابل این آثار است مشاهده کرده‌ایم. در میان صفاتی که این والدین از آن یاد می‌کنند، دو صفت لوس شدن و بالا رفتن توقع بیش‌تر مشاهده می‌شود.

بوی بهشت من! فرزند عزیزم! تو که هستی، خانه‌ام بوی خدا می‌دهد و خدا هم با وجود تو، بهانه‌ای برای مهر ورزیدن به من پیدا می‌کند.

پدر و مادر عزیز! بسیاری از تلاش‌هایی که شما برای تغییر فرزندتان انجام می‌دهید، بدون محبت به مقصد نمی‌رسد. راه را باید با محبت، کوتاه کرد. اگر رابطۀ عاطفی خود را با فرزندان‌مان تقویت کنیم، بسیاری از امر و نهی‌هایی که در طول روز به فرزندمان می‌کنیم، به صورت طبیعی حذف خواهد شد؛ زیرا همین محبت شدید، کار هزار امر و نهی را انجام می‌دهد. وقتی شما محبوب فرزندتان شدید، او دوست دارد همان طور باشد که شما هستید، همان طور زندگی کند که شما دوست دارید.

اگر شما به فرزند گرسنه‌تان غذای خوب ندهید، او خودش در پی غذا خواهد رفت. در این صورت دیگر معلوم نیست، چه غذایی را انتخاب کند. ممکن است غذایی را انتخاب کند که به ضرر او است. هر گاه نیاز فطری به محبت به درستی پاسخ داده نشود، انسان به انحراف کشیده خواهد شد؛ زیرا انسان به صورت فطری دوست دارد هم محبت کند و هم محبت ببیند. حال اگر حس محبت خواهی او در مسیر محبت‌های حقیقی قرار نگیرد، این احساس، رنگ مَجاز به خود گرفته و منحرف می‌شود.

فرزندانی که در خانواده دچار کمبود محبت می‌شوند، به دنبال جایی برای تأمین این نیاز می‌روند. اگر کسانی که به نیاز او پاسخ مثبت می‌دهند دچار انحراف باشند، باید منتظر بود که آ‌ن‌ها از آثار محبت نهایت سوء استفاده را کنند؛ زیرا فرزند ما با توجه به رابطۀ محبتی که با آن‌ها برقرار کرده است، دوست دارد شبیه آن‌ها شود و از رفتار و گفتار آنان بی‌چون و چرا تبعیت می‌کند.

امیر دل‌ها علی (ع) فرمود: شما نمی‌توانید با اموال‌تان در زندگی مردم گشایش ایجاد کنید، پس با گشاده رویی و نیک برخورد کردن این کار را انجام دهید که من از رسول خدا (ص) شنیدم که فرمود: «شما نمی‌توانید با اموال‌تان در زندگی مردم گشایش ایجاد کنید، پس با اخلاق‌تان این کار را انجام دهید» .

ابراز محبت ما به فرزندان‌مان تنها خدمت به آنان نیست، خدمت به فرزندان آنان و در اصل خدمت به یک نسل است. به فرزندان‌مان ابراز محبت کنیم تا آنان نیز محبت کردن به اعضای خانواده‌شان را بیاموزند.

قرآن کریم هم اطاعت را نشانه درستی ادعای محبت معرفی کرده؛ آن جا که می‌فرماید: اِنْ کنْتُمْ تُحِبّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونی؛ به آن‌ها بگو اگر خداوند را دوست دارید، از من (به عنوان رسول خدا) تبعیت کنید. وقتی نشانۀ محبت، صداقت معرفی می‌شود، باید فهمید که محبت خود به خود اطاعت را به دنبال می‌آورد.

محبت از نیازهای فطری است؛ یعنی هر انسان به حکم این که انسان است، نیازمند محبت است. زینت عابدان امام سجاد (ع) در زیارت امین الله می‌فرماید: اللّهُمَّ فَاجْعَلْ نَفْسی... مُحِبَّهً لِصَفْوَهِ اَوْلیائِک مَحْبُوبَهً فی اَرْضِک وَ سَمائِک؛ بارالها!... مرا دوست‌دار اولیاء برگزیده‌ات نما؛ در زمین و آسمان، محبوبم گردان.

خداوند متعال دربارۀ راز موفقیت پیامبرش قضاوت کرده است. قضاوت خداوند بی‌پرده و کاملاً روشن است آن جا که می‌فرماید: ‌فَبِما رَحْمَهٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کنْتَ فَظّاً غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک؛ پس به[ برکتِ‌ ]رحمت الهی، با آنان نرم‌خو[ و پُر مِهر ]شدی، و اگر تندخو و سخت‌دل بودی قطعاً از پیرامون تو پراکنده می‌شدند. مخاطب این آیه پیامبری است که معجزات مختلفی دارد؛ معجزاتی که هر کدام‌شان به تنهایی برای بستن دهان مخالفان کافی است.

رسول مهربانی محمد مصطفی (ص) به ام سلمه فرمود: ای امّ سلمه! وقتی زن باردار می‌شود، اجری دارد همانند کسی که با جان و مالش در راه خداوند عزّ و جلّ جهاد می‌کند. هنگامی که وضع حمل می‌کند، به او گفته می‌شود که گناهانت بخشیده شد، پس عمل از نو آغاز کن و وقتی فرزندش را شیر می‌دهد، در برابر هر بار شیر دادن، به او پاداش کسی را می‌دهند که برده‌ای از نسل اسماعیل (ع) را آزاد کرده باشد.

تُعْصِی الْاِلهَ وَ اَنْتَ تُظْهِرُ حُبَّهُ؛ هذا لَعَمْری فِی الْفِعالِ بَدیعُ؛ لَوْ کانَ حُبُّک صادِقاًَ لَاَطَعْتَهُ؛ اِنَّ الْمُحِبَّ لِمَنْ یحِبُّ مُطیعُ؛ خدا را نافرمانی می‌کنی و در همان حال اظهار دوستی او می‌کنی؟ به جان خودم که این رفتاری شگفت است. اگر در دوستی خود، راست گفتار بودی، اطاعتش می‌کردی؛ زیرا که دوست‌دار، مطیع کسی است که او را دوست بدارد.

اگر همه بپذیریم که محبت کردن به فرزندان عبادت است، دیگر نه تنها به هنگام وقت گذاشتن برای آن‌ها احساس بطالت نمی‌کنیم؛ بلکه کسالت هم از وجودمان بیرون خواهد رفت و با شادابی و نشاط کامل به فرزندان خویش محبت خواهیم کرد.

بیش‌تر افرادی که دچار محبت‌های خیابانی می‌شوند، کسانی هستند که در محیط خانه به احساس محبت حقیقی آن‌ها پاسخ داده نشده و هم‌چنین برای آن‌ها زمینه‌ای برای ارتباط عاشقانه با خدا فراهم نشده؛ از همین رو حسّ محبت‌خواهی آن‌ها به سوی اموری رفته که به ظاهر رنگ محبت دارد؛ اما در واقع انسان را از محبت‌های حقیقی دور می‌کند. بدون تردید باید گفت اگر پدر و مادری آن گونه که باید، نیاز محبتی فرزندشان را پاسخ دهند، به راحتی مانع ایجاد مشکلات زیادی شده و بسیاری از مشکلات به وجود آمده را هم به آسانی حل خواهند کرد. پاسخ‌ به نیاز محبتی فرزندان به قدری اهمیت دارد که از برترین عبادت‌ها شمرده شده است. امام نیکی‌ها حضرت صادق (ع) فرمود: موسی بن عمران (ع) به خداوند عرضه داشت: پروردگارا! کدام عمل نزد تو برتر است؟ فرمود: دوست داشتن کودکان؛ زیرا سرشت آنان بر توحید من است.

ما در طول روز بارها و بارها فرزندمان را صدا می‌زنیم. هر اندازه حضور ما و فرزندمان در کنار هم بیش‌تر باشد، این صدا زدن هم بیش‌تر خواهد بود. هر بار صدا زدن، یک فرصت برای ابراز محبت است. کیفیت این ابراز محبت به میزان هنرمندی ما در انتخاب لحن و واژه‌ای بستگی دارد که برای صدا زدن برمی‌گزینیم. به صدا زدن‌های ذیل توجه کنید: علی! علی آقا! علی جان! پسر! دختر! پسرم! دخترم! پسر عزیزم! دختر عزیزم! هر کدام از این صدا زدن‌ها پیام خاصی دارد. با اضافه کردن یک «م» به آخر «پسر» یا «دختر» می‌توانید دنیایی از تفاوت را تولید کنید

امام نیکی‌ها حضرت صادق (ع) فرمود: موسی بن عمران (ع) به خداوند عرضه داشت: پروردگارا! کدام عمل نزد تو برتر است؟ فرمود: دوست داشتن کودکان؛ زیرا سرشت آنان بر توحید من است.

وقتی واژه‌ها و جمله‌های محبت‌آمیز روی کاغذ می‌آید، در رساندن پیام‌ محبت، حس بسیار متفاوتی را تولید می‌کند. شاید هیچ کدام از شیوه‌های ابراز محبت در رساندن پیام ما به فرزندمان مانند نامه عمل نکند. امیر قلم و بیان علی (ع) فرمود: «نامه، گویاترین سخن‌گوی تو است» .

امیر مؤمنان علی (ع) فرمود: «زبان درنده است، اگر به حال خود رها شود، می‌گزد» . نهج البلاغه، قصار۶۰. [] . امیر مؤمنان علی (ع) فرمود: «ضربت زبان، شدید‌تر از ضربت سرنیزه است» . بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۸۶.

محبت، اصلی فراموش نشدنی و مسأله‌ای کاملاً بنیادین در تربیت دینی است.

رفتار ما با فرزندان دو پیام اصلی را باید با خود داشته باشد: محبت و احترام. رسول مهربانی (ص) فرمود: «به کودکان محبت کنید و با آنان مهربان باشید» .

رسول مهربانی (ص) فرمود: «به کودکان محبت کنید و با آنان مهربان باشید» . ایشان در روایت دیگری فرمود: «به فرزندان‌تان احترام بگذارید و آن‌ها را به نیکی ادب کنید که اگر چنین کنید، بخشیده می‌شوید

اگر به فرزندتان محبت کنید، بی‌ آن که به شخصیت او احترام بگذارید، محبت او را لوس و پرتوقع و کم تحمل می‌کند. محبت و احترام در کنار هم معجونی می‌شود که هر کدام اثر دیگری را ضمانت خواهد کرد.

فرزند ما از ما جدا نیست؛ او خود ما است اما در اندازه‌ای کوچک‌تر

کسی از امام زمینیان و آسمانیان حضرت صادق (ع) دربارۀ تعریف خوش اخلاقی سؤال کرد. ایشان فرمود: فروتنی کنی، سخنت را[ برای دیگران ]گوارا کنی و با برادرت به خوش‌رویی برخورد کنی.

گر همه بپذیریم که محبت کردن به فرزندان عبادت است، دیگر نه تنها به هنگام وقت گذاشتن برای آن‌ها احساس بطالت نمی‌کنیم؛

یک بار قبل از رفتن فرزندتان به مدرسه در یک کاغذ کوچک بنویسید: «دوستت دارم» . این کاغذ را به او بدهید و بگویید که در مدرسه باز کند و آن را بخواند. وقتی که از مدرسه آمد، به روی او بخندید و بگویید: «چیزی که در کاغذ نوشته بودم، حرف دلم بود» . فردا که خواست به مدرسه برود، به او بگویید: «حرفی را که دیروز در برگه نوشته بودم فراموش نکن» . قبل از این که از مدرسه بیاید، روی یک برگه بنویسید: «دلم برایت تنگ شده بود. خوش‌حالم که به خانه آمدی» . این برگه را روی میزش یا در اتاقش و یا هر جایی که در مقابل نگاه او است بگذارید. آرام آرام این محبت‌های نوشتاری را تبدیل به محبت‌های گفتاری کنید. به یاری خدا خواهید دید که در زمانی نه چندان طولانی، یخ رابطۀ عاطفی شما آب خواهد شد و دیگر ابراز محبت برای شما کار سختی نخواهد بود.

این کاش‌ها به گوش همۀ ما آشنا است: «کاش به دوران کودکی‌مان برمی‌گشتیم! کاش جوانی بازمی‌گشت!» و کاش‌هایی از این دست. بنده معتقدم خدا با نعمت فرزند، فرصت برگشتن به گذشته را به ما داده است؛ البته اگر باور کنیم که: «فرزند ما از ما جدا نیست؛ او خود ما است؛ اما در اندازه‌ای کوچک‌تر»

چرا محبت نمی‌کنیم؟ باید پذیرفت که در بسیاری از خانه‌ها به دلایل مختلف نیاز محبتی فرزندان به صورت کامل پاسخ داده نمی‌شود