بریده‌هایی از کتاب روایت‌پژوهی داستان‌های عامیانه ایرانی

داستان ـ در هر شکل و شمایل که باشد ـ آشکارا یا پنهان، چیزی سودمند در خود دارد؛ زیرا یا تجربه‌ای را منتقل می‌کند و یا احساسی را برمی‌انگیزد.

روایت با تاریخ نوع بشر آغاز می‌شود و با زندگی بشر ادامه می‌یابد؛ همه طبقات اجتماعی و همه گروه‌های انسانی روایت‌های خاص خود را دارند. انسان‌ها نه فقط در بیداری، که در خواب نیز با روایت سروکار دارند.

هنر داستان‌گویی دارد به پایان خود نزدیک می‌شود. هرچه می‌گذرد کمتر به افرادی برمی‌خوریم که برخوردار از تواناییِ تعریف کردن یک حکایت به طرز درست باشند. هرچه می‌گذرد احساس شرمندگی از بیان آرزوی شنیدن یک داستان بیشتر می‌شود. گویی چیزی که به نظر می‌رسید از ما جداناشدنی است –یعنی تضمین‌شده‌ترین چیز از میان چیزهایی که داریم ـ از ما سلب شده است: توانایی برای مبادله تجربه‌ها. (والتر بنیامین)

هنر داستان‌گویی دارد به پایان خود نزدیک می‌شود. هرچه می‌گذرد کمتر به افرادی برمی‌خوریم که برخوردار از تواناییِ تعریف کردن یک حکایت به طرز درست باشند. هرچه می‌گذرد احساس شرمندگی از بیان آرزوی شنیدن یک داستان بیشتر می‌شود. گویی چیزی که به نظر می‌رسید از ما جداناشدنی است –یعنی تضمین‌شده‌ترین چیز از میان چیزهایی که داریم ـ از ما سلب شده است: توانایی برای مبادله تجربه‌ها. (والتر بنیامین)

مثلاً اگر در این داستان‌ها، قاضی شخصیتی رشوه‌گیر و بی‌انصاف است، بی‌دلیل و از سرِ بازی نیست؛ اگر همیشه پادشاه، در داستان حضور دارد؛ اما هرگز او را در حال کنشِ پادشاهی و رتق و فتق امور مملکت نمی‌بینیم، بی‌سبب و از سرِ تصادف نیست؛ اگر وزرا و درباریان، کانا و بی‌خِرَد تصویر می‌شوند و مشکلاتشان را بهلول یا پیرمرد پوست‌فروش حل می‌کند، از سرِ شوخی نیست.

انسان‌ها با ساختن داستان‌های خارق‌العاده که افراد در آن قادر به انجام هرکاری هستند، نیکوکاران پاداش و بدکاران جزا داده می‌شوند و هرچیز در جای مناسب خویش قرار دارد، به ترمیم روانِ نژند خویش در دنیای واقعی می‌پردازند.