کتاب صوتی عدل

کتاب صوتی عدل نوشته صادق چوبک، رنج یک اسب درشکه را در میان جمعی از رهگذران به تصویر می‌کشد؛ حیوانی که در جوی یخ‌بسته افتاده و هرکس درباره‌ی سرنوشتش نظری دارد. داستان از دل همین اتفاق خیابانی، فاصله‌ی میان دیدن درد و پذیرفتن مسئولیت را پیش می‌کشد. آدم‌ها از نجات، درمان، کشتن و حتی ارزش پوست اسب حرف می‌زنند، اما درد حیوان میان این صداها ادامه دارد. این کتاب صوتی با گویندگی محمدرضا محمدخانی منتشر شده است و انتشارات نومان ناشر این نسخه است. نام داستان نیز پرسشی درباره‌ی معنای عدالت پیش روی شنونده می‌گذارد.

درباره کتاب صوتی عدل

کتاب صوتی عدل اثر صادق چوبک، داستان کوتاهی با فضایی خیابانی، سرد و آکنده از رنج جسمانی است. نویسنده به‌جای مقدمه‌چینی، شنونده را مقابل بدن آسیب‌دیده‌ی یک اسب قرار می‌دهد. جزئیات زخم، یخ، آب گل‌آلود و نفس‌های حیوان، موقعیت را ملموس می‌کنند. اسب در مرکز صحنه است، اما آدم‌های اطرافش بیشتر سخن می‌گویند؛ همین نابرابری میان رنج‌کشیدن و حرف‌زدن، یکی از محورهای داستان است. شخصیت‌ها عمدتاً از خلال پوشش، شغل، رفتار و جمله‌های کوتاهشان شناخته می‌شوند. رفتگر، پاسبان، فروشنده و رهگذر هریک برداشتی از وضعیت دارند. گفت‌وگوهای محاوره‌ای، تفاوت نگاه این آدم‌ها را آشکار می‌کنند، بی‌آنکه نویسنده برای هریک گذشته‌ای مفصل بسازد. روایت نیز به احساسات درونی شخصیت‌ها وارد نمی‌شود و بیشتر رفتارهای قابل‌مشاهده را ثبت می‌کند. این شیوه، داوری درباره‌ی نسبت ادعاها و کردارها را به شنونده می‌سپارد. حضور کودک در جمع نیز پرسشی متفاوت وارد صحنه می‌کند؛ پرسشی درباره‌ی درشکه که در میان بحث بزرگ‌ترها، وابستگی زندگی و کار انسان به حیوان را یادآور می‌شود.
کتاب صوتی عدل از کنار هم قراردادن نگاه‌های متفاوت، تصویری از مواجهه‌ی جمعی با موجودی بی‌دفاع ساخته است. پیشنهاد کمک در کنار ناآگاهی قرار می‌گیرد؛ نگرانی اداری، حساب سودوزیان و اطمینان به درمانی بی‌پشتوانه نیز در حرف‌های حاضران شنیده می‌شود. داستان همه‌ی افراد را یکسان نشان نمی‌دهد، اما تفاوت نظرها لزوماً به مراقبت مؤثر منتهی نمی‌شود. ادامه‌ی خریدوفروش در کنار صحنه‌ی درد، نشان می‌دهد که زندگی روزمره چگونه می‌تواند رنج دیگری را در حاشیه نگه دارد. عنوان داستان، این موقعیت محدود را به پرسشی اخلاقی پیوند می‌زند: موجودی که توان دفاع از خود ندارد، در داوری دیگران چه جایگاهی پیدا می‌کند؟ توصیف‌های بدنی صریح‌اند و ممکن است شنیدنشان برای مخاطبان حساس به آزار حیوانات دشوار باشد. در مقابل، سکوت اسب و نگاه بی‌التماسش، بدون توضیح احساساتیِ اضافه، وزن عاطفی صحنه را حفظ می‌کند.

خلاصه داستان عدل

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
کتاب صوتی عدل با افتادن اسب درشکه‌ای زخمی در جوی پهن آغاز می‌شود. دست‌های حیوان به‌شدت آسیب دیده‌اند و سرمای آب، رنجش را بیشتر کرده است. دو رفتگر و یک رهگذر درباره‌ی بیرون‌آوردن اسب گفت‌وگو می‌کنند، اما پیشنهادشان با اعتراض یکی از حاضران روبه‌رو می‌شود. جمعیت بیشتر می‌شود و هرکس چیزی می‌گوید: یکی کشتن حیوان را پایان‌دادن به درد می‌داند، دیگری به درمان امیدوار است و کسی ارزش پوستش را حساب می‌کند. پاسبان نیز مسئله را از دریچه‌ی مسئولیت مصرف گلوله می‌بیند. فروشنده هم‌زمان به مشتری‌هایش می‌رسد و تازه‌واردها دنبال علت حادثه می‌گردند. اسب میان این بحث‌ها نفس می‌زند و می‌لرزد. داستان، توجه شنونده را از اختلاف نظر آدم‌ها به وضعیت موجودی برمی‌گرداند که موضوع همه‌ی حرف‌هاست، اما صدایی در این گفت‌وگو ندارد.

چرا باید کتاب صوتی عدل را بشنویم؟

دلایل خواندن کتاب صوتی عدل را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• گفت‌وگوهای کوتاه، تفاوت میان دلسوزی، ناآگاهی و شانه‌خالی‌کردن از مسئولیت را آشکار می‌کنند.
• تمرکز بر رنج یک حیوان، فرصتی برای اندیشیدن به حدود مسئولیت انسان در برابر موجودات بی‌دفاع فراهم می‌کند.
• داستان نشان می‌دهد چگونه جزئیات پوشش، رفتار و گفتار می‌توانند بدون شرح گذشته، شخصیت‌ها را معرفی کنند.

شنیدن این کتاب صوتی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب صوتی عدل به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان کوتاه اجتماعی و آثار صادق چوبک.
• مخاطبانی که به مسائل اخلاقیِ رابطه‌ی انسان و حیوان توجه دارند.
• شنوندگانی که داستان‌های متکی بر مشاهده‌ی رفتار و گفت‌وگوی شخصیت‌ها را می‌پسندند.