انسانها از دیرباز به دلایل مختلفی همچون جستوجوی زندگی بهتر، فرار از جنگ و خشونت یا دستیابی به فرصتهای جدید، به نقاط مختلف جهان مهاجرت کردهاند. در حال حاضر مهاجرت بهعنوان یکی از مهمترین چالشهای جهانیِ به طور خاص کشورهای درحالتوسعه همچون ایران شناخته میشود که ابعاد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی گستردهای دارد. جامعهشناسی بهعنوان علمی که به مطالعهی گروهها، ساختارها و فرایندهای اجتماعی گوناگون میپردازد به بررسی ابعاد مختلف پدیدهی مهاجرت پرداخته و تلاش کرده لایههای پنهان آن را آشکار سازد. با ذکر این مقدمه، در این جستار کوتاه قصد دارم با نگاهی جامعهشناختی به پدیدهی مهاجرت بپردازم و با تحلیل نظریات دراینخصوص، درکی ژرفتر را از این مسئلهی پیچیده ارائه دهم.
قبل از هر چیز باید این نکته را یادآور شد که مهاجرت صرفاً یک جابهجایی مکانی نیست، بلکه یک فرایند اجتماعی پیچیده است که ساحتهای مختلف اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دارد. مهاجرت به دلایل گوناگون به وقوع میپیوندد؛ از عوامل فردی همچون جستوجوی فرصتهای بهتر شغلی و زندگی تا عوامل ساختاری مانند جنگ، فقر، نابرابری و تغییرات اقلیمی.
دلایل مهاجرت را میتوان به دو دستهی کلی تقسیم کرد:
عوامل کششی: عوامل جذبکننده یا کششی افراد را بهسوی کشور مقصد رهسپار میکنند. از جملهی این عوامل، فرصتهای شغلی بهتر، کیفیت زندگی بالاتر، آزادیهای بیشتر، دسترسی به خدمات بهداشتی بهتر و مواردی نظیر آن هستند.
عوامل دافعه: عوامل دفعکننده یا دافعه افراد را از کشور مبدأ دور میکنند. از جملهی این عوامل میتوان به جنگ، خشکسالی، فقر، بیکاری، تبعیض، نقض حقوق بشر و عدم امنیت …
