حتماً برای اغلب ما پیش آمده که وقتی از کنار دستفروشهای کتاب رد میشویم و نگاهی به کتابهایشان میاندازیم، میبینیم که هر کدام چند کتاب از داستانهای صادق هدایت را دارند، بعضاً با طرح جلدهای متفاوت و احتمالاً چاپ افست. میگوییم چاپ افست، چون کتابهای هدایت سالهاست که در انحصار هیچ ناشری نیست، ضمن آنکه کتابهای نزد دستفروشها هم ناشر مشخصی ندارد و فقط کافی است یک چاپخانه از روی افست آن چندین نسخه تکثیر کند. اما مسئلهی دیگری که وجود دارد، اصلبودن این نسخهی افست است. بعضی از آثار هدایت متأسفانه طی چندین دهه دستکاری یا بهعبارتی بهتر، سانسور شده است، از این رو نمیتوانیم چندان مطمئن باشیم که نسخهی کاملی از آثار صادق هدایت را داریم. در یادداشت پیشِ رو از وبلاگ طاقچه، میخواهیم به ممنوعیت آثار هدایت بپردازیم. اینکه این اتفاق از کجا و به چه دلیل رخ داد و در دورههای بعد چطور با این مسئلهی ممنوعیت آثار هدایت برخورد شد؛ آیا از سانسور آزاد شد یا ممنوعیت ادامه یافت و یا حتی شدت بیشتری پیدا کرد؟
تاریخچه ممنوعیت آثار هدایت
صادق هدایت که به باور اغلب منتقدان ادبیات معاصر اولین داستاننویس مدرن ایران است، اولین اثر ادبی خود را در سال ۱۳۰۳ نوشت، کتاب کوچکی به نام رباعیات. در سال ۱۳۰۳ رسالهی انسان و حیوان را نوشت و سال بعدش آن را چاپ و منتشر کرد. دو سال بعد، در سال ۱۳۰۶ در برلن رسالهی فوائد گیاهخواری را چاپ کرد و انتشار داد. (عیسی هدایت، ۱۳۴۶: ۱۲)
عیسی هدایت، برادر صادق هدایت، در یادداشتی در مجلهی نگین، سال ۱۳۴۶ که به نوشتهی خاطرات ادبی پرویز ناتلخانلری دربارهی صادق هدایت ایراداتی اساسی گرفت و جوابیهای نوشت، به طرز فکر هدایت اشاره میکند که «یاران ربعه مخصوصاً صادق هدایت از …