دانشکده‌ی میانه‌روان و تجدد نرم‌نرم

پیدایشِ نشریاتِ ادواری در ایران نیز شالوده‌ای داشتِ مشابهِ سراسرِ زمین: روندِ عمومی شدنِ چیزها بود که انتشارِ عمومیِ خبر و، سپس، گزارش و تحلیل را ممکن می‌کرد. نخستین مطبوعه‌ها دولتی بودند، نامنظم منتشر می‌شدند، و بیش‌تر به حالات و مقاماتِ «اعلی‌حضرتِ همایونی» اختصاص داشتند. چیزی نگذشت که منورالفکران متوجهِ قدرتِ رسانه‌ی نو شدند و قانون و اختر و بعدتر صورِ اسرافیل را انتشار دادند. حوزه‌ی عمومی شکل می‌گرفت، اگرچه با هزار زحمت، و حوزه‌ی عمومیِ ادبی در راه بود. شاعران، که سده‌ها دیوان‌های خطی محملِ آثارشان بود، کسوتِ نو می‌پوشیدند و به میدانِ روزنامه‌نگاری می‌آمدند. ادیبان نیز بایست از انجمن‌ها به تحریریه نقلِ مکان می‌کردند. این‌همه، البته، نه کارِ یکی دو روز بود، نه کارِ یکی دو نفر. اما شعر و اثرِ ادبی وقتی در ستونِ روزنامه‌ها و مجلات، با چاپِ سنگی یا سربی، نقش می‌بست، اقتضائاتِ نو می‌یافت؛ ادیبِ روزنامه‌چی هم ناچار بود برای سروکله زدن با مشترکانِ بدحساب و خوانندگانِ بی‌انصاف کمی از ادبیت کم کند و بر مدیریت بیفزاید.

آنچه در بخشِ پیشِ رو می‌خوانید، این شماره و شماره‌های آتی، روایتی‌ست از این جامه دیگر کردن‌ها و قلم را به طرزِ دیگر چرخاندن‌ها. متمرکز می‌شویم بر مجلاتِ ادبی تا ببینیم رسیدنِ زمانه‌ی نو —که نگاهِ هم‌زمان به درماندگیِ خویش و (به‌ظاهر) پیش‌رفتگیِ فرنگی‌ها رسیدنش را ناگزیر کرده بود— چگونه کردوکارِ شاعر و ادیب را دیگرگون کرد و، نیز، مایه و معنای شعر و ادب را.