سربازان ساسانی در جامعۀ اسلامی، خاستگاههای عیاری و فتوّت. محسن ذاکری. ترجمۀ حمیدرضا پیغمبری. تهران: انتشارات ققنوس، ۱۴۰۳. ۳۴۴ص. ۴۸۰۰۰۰۰ ریال.
سرانجام کتاب بسیار مهم و ارزندۀ دوست دانشمند فقیدم، شادروان دکتر محسن ذاکری که سال گذشته در هفتادسالگی در آلمان درگذشت، به فارسی ترجمه و منتشر شد و توفیق یافتم ترجمۀ فارسی آن را به قلم آقای حمیدرضا پیغمبری مطالعه کنم. کتاب دربارۀ سرچشمههای کهن عیّاری و جوانمردی در ایران باستان است که به زبان انگلیسی در ۱۹۹۵ میلادی در ویسبادن چاپ شده است. بنده این کتاب را سالها بود که میشناختم و نسخهای از آن را در کتابخانۀ بنیاد دائرةالمعارف اسلامی (دانشنامۀ جهان اسلام) دیده بودم.
نویسندۀ دانشمند کتاب از دوستان خوب بندۀ حقیر بود که حدود هفده سال پیش به دیدنم در بنیاد دائرةالمعارف اسلامی آمد و باب دوستی ما گشوده شد. آن زمان کتاب دوجلدی او به انگلیسی دربارۀ علی بن عبیده ریحانی (متوفی: ۲۱۹ ق) برندۀ جایزۀ کتاب سال شده بود و او به دعوت دولت به ایران سفر کرده بود. ما هر دو به فتوّت علاقه داشتیم و محسن هم با آثار بنده در این زمینه از پیش آشنا بود. شبی به من تلفن کرد و قرار ملاقات گذاشتیم. در همان ملاقات تألیف مدخل «سندبادنامه» را برای دانشنامۀ جهان اسلام به او پیشنهاد کردم و پذیرفت. مقالهای که ازو دربارۀ سندبادنامه در دانشنامۀ جهان اسلام منتشر شده تاکنون بهترین مقالۀ دانشنامهای دربارۀ این کتاب است.
کتاب او دربارۀ خاستگاه باستانی عیّاری و فتوّت بیگمان یکی از آثار بسیار ارزشمند دربارۀ تاریخ اجتماعی و سیاسی اواخر دوران ساسانی تا قرن سوم هجری است که شرح میدهد چگونه عربها به ایران تاختند و این سرزمین پهناور را در تصرّف خود درآوردند و بر آن تسلّط یافتند.
محسن…
