صَریحالمِلک. محمدطاهر اصفهانی. تصحیح و پژوهش: عمادالدین شیخالحکمائی و علیرضا جلالی. تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و انتشارات سخن، ۱۴۰۳. ۴۵۶ ص. ۶۵۰۰۰۰۰ ریال.
صَریحالمِلک دفتری است مشتمل بر مشخصات رقبات ملکی هر ناحیه یا نواحی مختلفی از کشور. از این دفاتر نسخههای خطی اندکی از دورهٔ صفویه به بعد بر جای مانده که از اهمیت وافری برخوردار است و مخصوصاً از حیث اطلاعات گوناگونی که در آنها مندرج است، برای تدوین و تکمیل تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران فواید بیشماری دارد.
چهار نسخهٔ کهن از اینگونه دفاتر در موزهٔ ملّی ایران موجود است که سابقاً به بقعهٔ شیخ صفیالدین اردبیلی تعلّق داشته و در عصر قاجار ظاهراً به دستور ناصرالدینشاه به تهران انتقال یافته و در کاخ گلستان در کتابخانهٔ سلطنتی جای گرفته است. بعدها در اواسط پادشاهی رضاشاه که بخشی از کتب کتابخانهٔ سلطنتی به کتابخانهٔ ملّی انتقال یافت. چهار مجلّد صریحالمِلک نصیب موزهٔ ایران باستان شد؛ و از آن روزگار تاکنون این دستنوشتهای ارزشمند در موزهٔ ملّی ایران نگهداری میشود.
سالها پیش در اواخر دههٔ ۱۳۶۰، روزی استاد محمدتقی دانشپژوه به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی آمدند و به آقای کاظم موسوی بجنوردی پیشنهاد دادند اکنون که کارتان رونقی یافته، خوب است پارهای از نسخ خطی مهم را که تاکنون به چاپ نرسیده و دستنوشتهای پربهایی از آنها برجای مانده، بهصورت فاکسیمیله و عکسی همراه با مقدمه و فهارس متعدد به چاپ برسانید تا اهل تحقیق از آنها بهرهمند گردند. سپس فهرستی مشتمل بر ده دوازده نسخهٔ مهمتر را معرفی و ارائه دادند. از آن میان تا جایی که به یاد میآورم، یکی نسخهٔ منحصر عرفاتالعاشقین موجود در کتابخانهٔ ملک، دیگر نسخ صریحالمِلک …
