ماوتهاوزن. یاکووُس کامبانللیس. ترجمۀ ابوالفضل اللهدادی. تهران: نشر نو، ۱۴۰۲. ۳۶۳ ص. ۴۵۰۰۰۰۰ ریال.
از جنگ بسیار گفتهاند و نوشتهاند. جنگ کوبنده است و ویرانگر. بختیارعلی، نویسندۀ کرد، جملهای دارد در کتاب آخرین انار دنیا که تکاندهنده است: «جنگ دردهای جهان را بزرگتر میکند. جنگ هر چند هم بر ضد خرابیها باشد، در آخر جور دیگری زمین را آکنده از درد میکند. اگر جنگ نهایت عدالت هم باشد؛ همیشه زمین را لبریز غم میکند.»
گمان نمیبرم هیچ فرهنگ و کشوری یافت شود که در قسمتی از هنر و ادبیاتش به جنگ برنخوریم. انگار جنگ از ازل در سرشت و سرنوشت بشر بوده و اینطور که معلوم است تا ابد هم با او میماند.
همیشه از جنگ گفته شده در قالبهای گوناگون و برای اهداف مختلف. همه مخالف جنگ نیستند. چرا کسی که منافعش در گرو جنگ است، باید با آن مخالفت کند؟ اگر همه مخالف بودند؛ شعرهایی از قبیل «زندگی سرباز، زندگیای است مقدس/ خواه بخورد و بنوشد و آواز بخواند/ خواه بر تشک کاه بیارامد» از کجا سرچشمه میگرفت؟
نوشتن از جنگ برای کسی که جنگ را تجربه کرده باشد، سختتر است تا کسی که آن را شنیده یا دربارهاش خوانده است. جنگ عراق با ایران در ذهن من روشن است و خاطراتش همچنان مغزم را میجود. خواندن از جنگهای جهانی اول و دوم همیشه قلاب میاندازد گوشۀ ذهنم و تا نخوانمش، رهایم نمیکند. شده ناامید شوم از خواندن در مورد این دو جنگ؛ اما ادامه دادهام و همچنان چیزهای تازهای از آن گرفتهام؛ …
