کتاب ولایت فقیه (جلد پنجم)

بعد از وجود مقدس پیغمبر (ص)، ائمهٔ معصومین (ع) و اولیای خدا، ولی الهی بودند و همان ولایت الهی در ولایت ائمه (ع) مجسم شد و در دوران غیبت کبری، هم به‌حسب حکم قطعی و صریح عقل و هم بر حسب ادلهٔ اسلامی و شرعی، این ولایت و این حاکمیت، مخصوص است به انسان دین‌شناس، عادل، بصیر به اوضاع و احوال زمان؛ یعنی فقیه.

- اگر دستگاه مدیریت جامعه، صالح و سالم باشد، خطاهای متن جامعه، قابلِ‌اغماض است و در مسیر جامعه، مشکلی به‌وجود نخواهد آورد؛ اما اگر مدیریت و رأس جامعه، از صلاح و سلامت و عدل و تقوا و ورع و استقامت دور باشد، ولو در میان مردم صلاح هم وجود داشته باشد، آن صلاحِ بدنهٔ مردم، نمی‌تواند این جامعه را به سرمنزل مطلوب هدایت کند؛ یعنی تأثیر رأس قله و هرم و مجموعهٔ مدیریت و دستگاه اداره‌کننده در یک جامعه، این‌قدر فوق‌العاده است. این است که ما روی مسئلهٔ غدیر، این‌قدر تکیه می‌کنیم.

بعد از وجود مقدس پیغمبر (ص)، ائمهٔ معصومین (ع) و اولیای خدا، ولی الهی بودند و همان ولایت الهی در ولایت ائمه (ع) مجسم شد و در دوران غیبت کبری، هم به‌حسب حکم قطعی و صریح عقل و هم بر حسب ادلهٔ اسلامی و شرعی، این ولایت و این حاکمیت، مخصوص است به انسان دین‌شناس، عادل، بصیر به اوضاع و احوال زمان؛ یعنی فقیه.

در مکتب سیاسی اسلام، ضابطه، این‌ها نیست؛ ضابطه، ضابطهٔ معنوی است. ضابطه عبارت است از علم، تقوا و درایت.

در هر شرایطی وقتی‌که ولی منصوب از قِبَل خدا نیست؛ وجود ندارد، یعنی منصوب به شخص، آن‌کسی از همه شایسته‌تر است که به معیارهای اسلامی نزدیک‌تر باشد، یعنی فقیه، جامع‌الشرایط، عادل، عالم و مخالف با هوای نفس و بصیر به اوضاع زمان و دارای قدرت تدبیر؛ یعنی همان چیزی که ما در قانون اساسی جمهوری اسلامی و در نظام این جمهوری به عنوان ولایت فقیه شناختیم.

امروز شایسته‌ترین افراد برای حکومت، فقیه جامع‌الشرایط است، علی‌الاصول بین فِرَق اسلامی هیچ‌گونه اختلافی نیست و همه قبول دارند که در هر شرایطی وقتی‌که ولی منصوب از قِبَل خدا نیست؛ وجود ندارد، یعنی منصوب به شخص، آن‌کسی از همه شایسته‌تر است که به معیارهای اسلامی نزدیک‌تر باشد، یعنی فقیه، جامع‌الشرایط، عادل، عالم و مخالف با هوای نفس و بصیر به اوضاع زمان و دارای قدرت تدبیر؛ یعنی همان چیزی که ما در قانون اساسی جمهوری اسلامی و در نظام این جمهوری به عنوان ولایت فقیه شناختیم.

- اصل تِز ولایت فقیه که این را ما از روایات (و) از قرآن استنباط می‌کنیم، استناد به کلمات فقها می‌کنیم؛ این معنایش این است که این موضوع در شرع تثبیت شده، بیان شده (و) یک حکم شرعی است. شارع مقدس معیارها را بیان کرده... این مرحلهٔ تعیین معیارها برای حاکم است؛ باید عالم باشد، باید فقیه باشد، باید عادل باشد و... این‌ها را از شرع ما می‌گیریم.

«مهم‌ترین صفتی که باید حاکم اسلامی، بعد از رشد سیاسی دارا باشد، صفت عدالت و پاکی و پیراستگی از گناه است. حاکم اگر عدالت نداشته باشد، چگونه می‌تواند مقدّرات امّت را به‌دست بگیرد و به تعالیم دینی، عمل و مصالح امت را مراعات نماید؟ زیرا عدالت، یک حالت نفسانی است که انسان را از ارتکاب گناه بازمی‌دارد و از اکتساب معاصی ازجمله دروغ، مکر، حیله و بدخواهی منع می‌کند. شاید روشن‌ترین دلیل بر لزوم این صفت در حاکم، آیه‌ای است که مردم را به مراعات و ملاحظهٔ این صفت در حاکم، به‌هنگام انتخاب او فرا می‌خواند: (وَ لَا تَرْکنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکمُ النَّارُ وَ ما لَکمْ مِنْ دُونِ الله مِنْ أَوْلِیاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ)؛ (به آنان‌که ستم کردند، تمایل نکنید که آتش، دامن‌گیر شما می‌شود و جز خداوند برای شما دوستانی نیست؛ آنگاه یاری نمی‌شوید.) کدام تمایل به ستمگر، بزرگ‌تر از مسلّط‌کردن حاکم فاسق و پذیرش ولایت او و سپردن مقدّرات مردم به‌دست اوست؟»

«دلیل ضرورت عدالت در ولایت فقیه عبارت است از اینکه مؤسس دین مقدس اسلام (خدا و رسول اکرم (ص)) هرگز رضایت نمی‌دهند که اختیار مسلمین به‌دست کسی داده شود که عملاً با اسلام مخالفت می‌کند و اعتنایی به احکام آن ندارد؛ زیرا فسق و بی‌عدالتی موجب دوری از خدا و سقوط در انظار جامعه است؛ بنابراین شرط عدالت در رهبر الهی، امری ضروری و عقلی شناخته می‌شود و بر همین پایه و اساس، اما در سطح بالاتر، به ضروری‌بودن عصمت در امام قایل شده‌ایم.»

«در اصل یکصدونهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ویژگی‌های رهبر، چنین بیان شده است: شرایط و صفات رهبری ۱. صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه؛ ۲. عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام؛ ۳. بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری. درصورت تعدّد واجدین شرایط فوق، شخصی که دارای بینش فقهی و سیاسی قوی‌تر باشد، مقدم است؛ بنابراین، علاوه‌بر اجتهاد مطلق و صلاحیت علمی لازم برای افتاء در ابواب مختلف فقه و همچنین عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلام، استعداد و توانایی رهبری و کشورداری، شرط ضروری سوم برای فقیه است.