کتاب دار قالی

کتاب دار قالی نوشته نیشتمان عبدی، مجموعه‌ای از داستان‌ها درباره‌ی کودکانی است که روزهایشان میان کار، مدرسه و آرزوی بازی تقسیم می‌شود. دار قالی در این داستان‌ها فقط وسیله‌ی امرارمعاش نیست؛ جایگاهی است که روابط خانوادگی، ترس‌ها و امیدهای اهالی یک محله را به هم گره می‌زند. نویسنده از خاطره و واقعیت الهام گرفته است، اما شخصیت‌ها و اتفاق‌ها را در قالب داستان بازآفریده است. نشر سنجاق این کتاب را منتشر کرده است. یکی از پرسش‌های محوری مجموعه، مرز باریک میان مراقبت از کودک و واداشتن او به تحمل مسئولیت‌های بزرگسالان است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دار قالی

کتاب دار قالی نوشته نیشتمان عبدی، زندگی اهالی محله‌ای در حاشیه‌ی شهر را از خلال خانه‌ها، مدرسه‌ها، کوچه‌ها و کارگاه‌های خانگی قالی‌بافی تصویر می‌کند. نویسنده در سخن آغازین، نسبت داستان‌ها را با خاطره روشن کرده است: آدم‌ها از شخصیت‌های واقعی الهام گرفته‌اند، اما جزئیات و رخدادها گاهی تغییر کرده‌اند یا حاصل تخیل‌اند. داستان‌ها به زندگی کودکانی نزدیک می‌شوند که مهارت دست‌هایشان برای خانواده درآمد می‌آورد، اما فرصت استراحت و تحصیلشان به‌آسانی نادیده گرفته می‌شود. فضای مجموعه اغلب تلخ است، ولی بازی‌های پنهانی، همدلی خواهرها و سرکشی برادرها اجازه نمی‌دهد کودکان فقط در جایگاه قربانی باقی بمانند. روایت سوم‌شخص به احساس و برداشت شخصیت‌ها نزدیک می‌شود؛ گاهی زنی بزرگسال گذشته‌اش را مرور می‌کند و گاهی تجربه‌ی یک پسربچه یا تنهایی یک مادربزرگ در مرکز قرار می‌گیرد. جزئیات خانه‌ها، ابزارهای کار، لباس‌ها و خوراک روزانه نیز فاصله‌ی میان زندگی اهالی محله و امکانات شهری را نشان می‌دهند. شهر نزدیک است، اما دسترسی به فرصت‌هایش برای بسیاری از این کودکان دور از تصور می‌ماند.
کتاب دار قالی در داستان‌هایی مانند مدرسه، عروس بخت‌برگشته، ترس، وصله‌ی ناجور و طمع، شکل‌های مختلف اجبار و وابستگی را کنار هم قرار می‌دهد. مدرسه لزوماً نقطه‌ی مقابل کار طاقت‌فرسا نیست؛ تنبیه و تحقیر می‌تواند همان مناسبات خانه را در کلاس تکرار کند. ازدواج نیز همیشه به معنای رسیدن به استقلال نیست، زیرا بدهی و انتظارهای خانواده ممکن است عروس را به نیروی کار تازه‌ای تبدیل کند. شخصیت‌های بزرگسال هم یکدست نیستند. پدری سخت‌گیر می‌تواند لحظه‌هایی از محبت داشته باشد و مادری که به همسایه کمک می‌کند، در خانه ترس ایجاد کند. این تضادها، رابطه‌ی میان فشار معاش و رفتار آدم‌ها را به پرسشی مهم تبدیل کرده‌اند، بی‌آنکه آسیب کودکان را کم‌اهمیت کنند. دار در این مجموعه معنایی ثابت ندارد: برای یک شخصیت نشانه‌ی حبس است و برای دیگری پناهی نسبی در برابر ناامنی بیرون. تجربه‌ی خواندن، از دنبال‌کردن سرگذشت یک نفر فراتر می‌رود و تصویری از رنج‌ها، قضاوت‌ها و وابستگی‌های مشترک یک محله شکل می‌دهد.

خلاصه داستان دار قالی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
کتاب دار قالی از زنی آغاز می‌شود که هنگام رسیدگی به خانه و تماشای بازی بچه‌هایش، به کودکی خود بازمی‌گردد؛ روزهایی که دیدن برنامه‌ی کودک آرزویی بزرگ بود و ساعت‌های طولانی باید صرف بافتن می‌شد. خاطرات او، خواهر و برادرها و همسایه‌هایی را پیش چشم می‌آورد که هریک راهی برای تحمل کار یا فرار کوتاه از اجبار پیدا می‌کنند. داستان‌های دیگر، پسرکی را در فضای خشن مدرسه دنبال می‌کنند، تازه‌عروسی را در خانه‌ی خانواده‌ی شوهر نشان می‌دهند و به زندگی دختری می‌رسند که پس از جدایی والدین نزد مادربزرگش مانده است. نیاز مالی، ترس از تنبیه و نگرانی از قضاوت دیگران بر تصمیم‌ها سایه انداخته‌اند. شخصیت‌ها در چنین شرایطی به‌دنبال محبت، امنیت و سهمی از اختیار می‌گردند؛ خواسته‌هایی که حتی در نزدیک‌ترین رابطه‌ها هم به‌آسانی برآورده نمی‌شوند.

چرا باید کتاب دار قالی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دار قالی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• داستان‌ها تأثیر کار اجباری بر تحصیل، بازی و تصویر کودکان از خودشان را نشان می‌دهند.
• شخصیت‌های متضاد، امکان اندیشیدن به هم‌زمانی محبت و آسیب در خانواده را فراهم می‌کنند.
• جزئیات معیشت محله، پیوند بدهی، وابستگی اقتصادی و قدرت را ملموس می‌کنند.
• تفاوت تجربه‌ی دختران و پسران، شکل‌های گوناگون محدودیت را آشکار می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب دار قالی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به داستان‌های اجتماعی درباره‌ی کودکی و نابرابری.
• خوانندگانی که به تأثیر فشار معاش بر روابط خانوادگی توجه دارند.
• مخاطبانی که روایت‌های تلخ درباره‌ی تنبیه، طردشدگی و جست‌وجوی امنیت را دنبال می‌کنند.

بخشی از کتاب دار قالی

«خودش را مشغول کاری دید که فقط از نتیجه‌اش دچار رضایت می‌شد، نه از انجام و تکرار هرروزه‌اش. یک خانهٔ تمیز و دو تا بچه با شکم سیر، نتیجهٔ خوبی برای کار تکراری و طاقت‌فرسای این روزهایش بود. نشسته بود و به بچه‌هایش که بازی می‌کردند نگاه می‌کرد و کانال‌های تلویزیون را عوض می‌کرد. کارتون‌ها را زود رد می‌کرد تا بچه‌ها نبینند و او را از دیدن فیلمش بی‌نصیب نکنند.
ناگهان یاد بچگی‌اش افتاد. دلش پر از غم شد. یادش نمی‌آمد آن روزها دقیقاً چند سالش بود؛ شاید هشت، شاید ده. اما خوب یادش بود که تمام آرزویش این بود پای کارتون‌های تلویزیون بنشیند. عید بود و تلویزیون هر روز در برنامهٔ کودک، چند فیلم افسانه‌ای و ماجراجویانه نشان می‌داد. این فیلم‌ها تمام دنیایش بودند. فکر می‌کرد اگر بتواند آن‌ها را ببیند، نقشهٔ راهش را پیدا می‌کند و خوشبختی‌اش از همان صفحهٔ تلویزیون می‌گذرد. اما او و بقیهٔ بچه‌ها باید پای دارقالی می‌نشستند و جز برای خوردن صبحانه، ناهار و یک چای عصر، اجازهٔ بلند شدن نداشتند.
دخترک زرنگی بود و قالی‌بافتن را زود یاد گرفته بود. اما خواهر بزرگ‌ترش، که سال‌ها از استادکار شدنش می‌گذشت و از بد روزگار تمام عمرش را پای دارقالی گذرانده بود، نمی‌خواست خواهر بااستعدادش هم به همان سرنوشت دچار شود. ترجیحش این بود که دخترک شاگرد بماند و با او مهربانی کند. صبح‌ها دیرتر بیدارش می‌کرد، ظهرها می‌گذاشت بعد از ناهار کمی دیرتر برگردد سر کار و هر از گاهی اجازه می‌داد دزدکی برود پای تلویزیون.»