کتاب امر قدسی و امر نامقدس

کتاب امر قدسی و امر نامقدس (The sacred and the profane)، نوشته میرچا الیاده، تفاوت دو شیوه‌ی تجربه‌کردن جهان را بررسی می‌کند؛ زیستن در جهانی آکنده از نشانه‌های مقدس و زندگی در جهانی قداست‌زدوده. پرسش اصلی فقط درباره‌ی باور به خدایان نیست؛ نویسنده نشان می‌دهد که خانه، شهر، طبیعت و حتی کارهای روزمره چگونه برای انسان دینی معنایی متفاوت پیدا می‌کنند. زهرا آجورلو مترجم این کتاب است و نشر زرنوشت آن را منتشر کرده است. مفهوم هیه‌روفانی، به‌معنای آشکارشدن امر قدسی، نقطه‌ی آغاز این کتاب درباره‌ی تفاوت‌های یادشده ست. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امر قدسی و امر نامقدس اثر میرچا الیاده

کتاب امر قدسی و امر نامقدس، به قلم میرچا الیاده، تجربه‌ی دینی را فراتر از مجموعه‌ای از عقاید یا دستورهای عبادی بررسی کرده است. نویسنده به‌دنبال فهمیدن جایگاهی است که انسان دینی برای خود در کیهان می‌شناسد. امر قدسی در این کتاب برای چنین انسانی سرچشمه‌ی واقعیت، قدرت و پایداری است؛ بنابراین میل به نزدیک‌بودن به مکان‌های مقدس، بخشی از خواست او برای زندگی در جهانی واقعی و معنادار به‌ شمار می‌آید. نویسنده نمونه‌هایی از فرهنگ‌های گوناگون را در کنار هم قرار می‌دهد تا ویژگی‌های مشترک این تجربه را تبیین کند.

میرچا الیاده می‌پذیرد که تفاوت‌های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بر شکل تجربه‌ی دینی اثر می‌گذارند. مقایسه‌ی سنت‌ها در این کتاب برای اثبات یکسان‌بودن واکنش همه‌ی انسان‌ها نیست؛ مقصود، شناخت ویژگی‌هایی است که زندگی در جهانی تقدیس‌شده را از تجربه‌ی نامقدس متمایز می‌سازد. کتاب امر قدسی و امر نامقدس تاریخ ادیان را به پرسش‌های انسان‌شناسی فلسفی، پدیدارشناسی و روان‌شناسی پیوند می‌زند؛ بی‌آنکه شرح تاریخی مفصل هریک از سنت‌ها را هدف اصلی خود قرار دهد.

کتاب امر قدسی و امر نامقدس در مقدمه سه محور را مطرح می‌کند. نثر میرچا الیاده میان توضیح مفاهیم و بررسی نمونه‌های مشخص حرکت می‌کند. خواننده در این مسیر درمی‌یابد که چرا جهت‌یابی، مرزبندی و ساختن سکونتگاه در برخی فرهنگ‌ها به آیین وابسته‌اند. مسئله‌ی دیگر، باقی‌ماندن نشانه‌هایی از ارزش‌گذاری دینی در زندگی انسان غیردینی است؛ نکته‌ای که مرز میان این دو شیوه‌ی زیستن را پیچیده‌تر از یک تقابل مطلق نشان می‌دهد.

خلاصه کتاب امر قدسی و امر نامقدس

میرچا الیاده مطالب کتاب حاضر را از ظهور امر قدسی در جهان آغاز می‌کند. یک شیء طبیعی می‌تواند ویژگی‌های مادی خود را حفظ کند و برای انسان دینی آشکارکننده‌ی واقعیتی متفاوت باشد. این تجربه نحوه‌ی ادراک فضا را نیز تغییر می‌دهد؛ بعضی مکان‌ها از محیط پیرامون متمایز و به نقطه‌ی اتکای جهت‌یابی بدل می‌شوند. انسان دینی از طریق آیین‌ها، ساختن خانه و استقرار در سرزمین را به الگوی آفرینش جهان پیوند می‌زند. نظم‌یافتن محیط، در این تلقی، گذار از آشوب به کیهان است. نویسنده نشان می‌دهد که انسان غیردینی نیز همیشه همه‌ی این ارزش‌ها را کنار نگذاشته است. اهمیت استثنایی بعضی مکان‌های شخصی و دوام تصویرهای مربوط به نظم و آشوبْ نمونه‌هایی از این پیوستگی‌اند. هدف اصلی نویسنده فهمیدن تأثیر این دو تجربه بر معنای زندگی و جایگاه انسان در جهان است.

چرا باید کتاب امر قدسی و امر نامقدس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب امر قدسی و امر نامقدس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب مفهوم هیه‌روفانی را از خلال نمونه‌های ملموس توضیح می‌دهد.
• بحث درباره‌ی سکونتگاه، پیوند معماری و تصور دینی از جهان را تبیین می‌کند.
• مقایسه‌ی فرهنگ‌ها زمینه‌ای برای شناختن نمادهای محور و مرکز فراهم می‌آورد.
• بررسی بقای ارزش‌های دینی، پرسش‌هایی را درباره‌ی تجربه‌ی غیردینی مطرح کرده است.

خواندن کتاب امر قدسی و امر نامقدس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

امر قدسی و امر نامقدس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ ادیان و معنای نمادهای دینی.
• دانشجویان فلسفه و انسان‌شناسی که مسئله‌ی تجربه‌ی دینی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگان علاقه‌مند به نسبت خانه، شهر و آیین.
• پژوهشگران دغدغه‌مند درباره‌ی قداست‌زدایی و معنای مکان.

درباره میرچا الیاده

میرچا الیاده (Mircea Eliade) مورخ برجسته‌ی دین، داستان‌نویس، فیلسوف، استاد دانشگاه شیکاگو، متولد ۱۳ مارس ۱۹۰۷ در رومانی، متوفی در ۲۲ آوریل ۱۹۸۶ و یکی از تأثیرگذارترین پژوهشگران دین در قرن بیستم به شمار می‌رود. او با نظریاتی نظیر تبیین هیروفانی‌ها (تجلیات قدسی)، جداسازی فضای مقدس و نامقدس و نظریه‌ی بازگشت جاودانه، الگوهای ماندگاری را در مطالعات دینی پایه‌گذاری کرد.

این نویسنده که به هشت زبان تسلط داشت، پس از تحصیل در دانشگاه بخارست و سفر به هند برای مطالعه‌ی سانسکریت و فلسفه نزد سورندرانات داسگوپتا، در سال ۱۹۳۳ با رساله‌ای درباره‌ی یوگا دکتری گرفت. میرچا الیاده آثار داستانی شاخصی همچون «مایترئی» و «جنگل ممنوعه» را به نگارش درآورد. او که در جوانی از حامیان «گارد آهنین» (سازمان فاشیستی مسیحی رومانی) بود و سابقه‌ی فعالیت به‌عنوان وابسته فرهنگی رومانی در بریتانیا و پرتغال را در کارنامه داشت، پیش از درگذشتش، نظارت و ویرایش «دائرةالمعارف دین» (مجموعه‌ای ۱۶جلدی با همکاری ۱۴۰۰ پژوهشگر) را به انجام رساند.

جوایز و افتخارات نویسنده

میرچا الیاده در دهه‌های پایانی عمر خود افتخارات علمی فراوانی ازجمله عناوین استادی ممتاز و دکترای افتخاری از دانشگاه‌های معتبری همچون ییل، سوربن و شیکاگو را دریافت کرد. او در سال ۱۹۳۶ میلادی جایزه‌ای را از سوی انجمن نویسندگان رومانی که از سال ۱۹۳۴ عضو آن بود، پذیرفت.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب امر قدسی و امر نامقدس منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

• م‍ق‍دس‌ و ن‍ام‍ق‍دس‌: م‍اه‍ی‍ت‌ دی‍ن‌ ترجمه‌ی ب‍ه‍زاد س‍ال‍ک‍ی‌، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی‏‫، ‏‫۱۳۸۸.‬‬
• م‍ق‍دس‌ و ن‍ام‍ق‍دس‌ ترجمه‌ی نصرالله زنگویی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، انتشارات سروش‏‫، ‏‫۱۳۹۳.‬‬‬

بخشی از کتاب امر قدسی و امر نامقدس

«قداستِ طبیعت و دینِ کیهانی

برای انسانِ دینی، طبیعت هرگز فقط «طبیعی» نیست؛ بلکه همواره آکنده از ارزشی دینی است. فهمِ این نکته دشوار نیست، زیرا کیهان آفریدهٔ خدایان است؛ جهانی که از دستانِ خدایان برآمده، از امرِ قدسی آکنده است. و این صرفاً آن‌گونه قداستی نیست که خدایان به چیزی منتقل می‌کنند، چنان‌که مثلاً مکانی یا شیئی به‌واسطهٔ حضورِ الهی تقدیس شده باشد. خدایان بیش از این کرده‌اند: آنان وجوهِ گوناگونِ امرِ قدسی را در خودِ ساختارِ جهان و در پدیده‌های کیهانی آشکار ساخته‌اند.

جهان به‌گونه‌ای در برابر انسان قرار گرفته است که انسانِ دینی، با نگریستن در آن، وجوهِ گوناگونِ امرِ قدسی، و از همین رو وجوهِ گوناگونِ هستی را درمی‌یابد. پیش از هر چیز، جهان هست، آنجا است، و ساختاری دارد؛ آشوب نیست، بلکه کیهان است. از همین رو، خود را چونان آفرینش، چونان کارِ خدایان، آشکار می‌کند. این کارِ الهی همواره خاصیتِ شفافیتِ خود را حفظ می‌کند؛ یعنی به‌گونه‌ای خودانگیخته وجوهِ گوناگونِ امرِ قدسی را آشکار می‌سازد. آسمان، بی‌واسطه و به‌گونه‌ای طبیعی، فاصلهٔ بی‌کران و تعالیِ الوهیت را آشکار می‌کند. زمین نیز شفاف است؛ خود را چونان مادر و پرورندهٔ همگانی می‌نمایاند.»