کتاب کندی و افلوطین عربی

کتاب کندی و افلوطین عربی نوشته پیتر آدامسون، مجموعه‌ای از مقاله‌ها درباره‌ی پیوند اندیشه‌ی کندی با میراث فلسفی یونان و مسائل کلام اسلامی است. حسن جعفری گردآوری و ترجمه این مجموعه را بر عهده داشته و نشر نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است. موضوع اصلی، فراتر از تأثیرپذیری یک فیلسوف از پیشینیان است: کندی چگونه مفاهیم ارسطویی و نوافلاطونی را برای توضیح خلقت، وحدت خداوند و شناخت انسان به کار گرفت؟ مقاله‌ها، علاوه‌بر این پرسش، تحقیقات او درباره‌ی نور، رنگ و علیت نجومی را نیز بررسی می‌کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کندی و افلوطین عربی

کتاب کندی و افلوطین عربی حاصل پژوهش‌های پیتر آدامسون درباره‌ی فیلسوفی است که فعالیتش به متافیزیک محدود نبود. کندی در این مجموعه، هم ناظر و هماهنگ‌کننده‌ی انجمنی از مترجمان است و هم متفکری که از منابع ترجمه‌شده برای پاسخ‌دادن به پرسش‌های فلسفی و دینی استفاده می‌کند. نویسنده رابطه‌ی او با ارسطو را از مسیر شارحان و متفکرانی مانند اسکندر افرودیسی، افلوطین، پروکلس و جان فیلوپونوس بررسی کرده است. این واسطه‌ها اهمیت دارند؛ زیرا برداشت کندی از فلسفه‌ی یونان، صرفاً حاصل مواجهه با آثار ارسطو نیست. ترجمه، تلخیص و بازنگری متون نیز در شکل‌گیری اندیشه‌ی او سهم داشته‌اند. متن مشهور الاهیات ارسطو، نمونه‌ای از همین انتقال است که محتوایش به آثار افلوطین بازمی‌گردد. نویسنده از خلال چنین نمونه‌هایی نشان می‌دهد که فهم فلسفه‌ی کندی به شناخت منابع، اصطلاحات و مسئله‌هایی وابسته است که در محیط فکری او حضور داشتند. بحث، به‌جای ترسیم تصویری یکدست از عقاید او، تفاوت‌ها و دشواری‌های میان رساله‌هایش را نیز آشکار می‌کند.
کتاب کندی و افلوطین عربی در هفت بخش تنظیم شده است. مقاله‌های آغازین، زندگی و آثار کندی و اقبال او به فلسفه‌ی یونان را معرفی می‌کنند. بخش کندی و معتزله: صفات الاهی، خلقت و آزادی، نسبت استدلال‌های او را با مسائل کلامی می‌سنجد. بخش هم‌نام مجموعه نیز پیوند اندیشه‌ی او با افلوطین عربی را در موضوعاتی چون خدا، هستی، عقل و نفس دنبال می‌کند. سه مقاله‌ی دیگر به دیدگاه کندی درباره‌ی وجود، نظریه‌های رؤیت و رنگ و دفاع فلسفی از احکام نجوم اختصاص دارند. چینش مقاله‌ها از معرفی عمومی به بحث‌های تخصصی‌تر حرکت کرده است؛ بنابراین میزان دقت مورد نیاز در همه‌ی بخش‌ها یکسان نیست. بررسی واژه‌های فلسفی، مقایسه‌ی استدلال‌ها و سنجش منابع، بخش مهمی از تجربه‌ی مطالعه را تشکیل می‌دهد. مباحث نورشناسی و احکام نجوم نیز در چارچوب اندیشه‌های مورد بررسی توضیح داده می‌شوند، نه به‌عنوان تأیید اعتبار امروزی آن دیدگاه‌ها. مجموعه از این مسیر، نسبت فلسفه، کلام و علوم طبیعی را در کار کندی نشان می‌دهد.

خلاصه کتاب کندی و افلوطین عربی

کندی چگونه می‌توانست از فلسفه‌ی ارسطو بهره بگیرد و هم‌زمان نظریه‌ی او درباره‌ی ازلیت عالم را نپذیرد؟ کتاب کندی و افلوطین عربی این پرسش را در کنار مسئله‌های مشابه دنبال می‌کند. ایده‌ی محوری مجموعه، نقش فعال کندی در انتخاب و بازتفسیر میراث یونانی است. او خداوند را واحد حقیقی و سرچشمه‌ی هستی می‌داند و برای توضیح آفرینش، مفاهیم فلسفی متفاوتی را کنار هم قرار می‌دهد. بحث نفس و عقل، چگونگی دستیابی انسان به معقولات را پیش می‌کشد. پژوهش‌های مربوط به علوم طبیعی نیز نشان می‌دهند که توضیح رؤیت یا حرکت اجرام آسمانی، از پرسش‌های متافیزیکی او جدا نیست. آدامسون در این بررسی‌ها، هم سرچشمه‌های استدلال‌های کندی را مشخص می‌کند و هم موارد اختلاف یا ناهماهنگی را نشان می‌دهد. حاصل، شناخت مسیری است که در آن، دریافت یک سنت فلسفی با تغییر مفاهیم و طرح پرسش‌های دیگر همراه می‌شود.

چرا باید کتاب کندی و افلوطین عربی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کندی و افلوطین عربی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• مقاله‌ها نقش ترجمه و بازنگری متون را در انتقال فلسفه روشن می‌کنند.
• مقایسه‌ی منابع، تفاوت اقتباس کندی با پذیرش بی‌چون‌وچرای عقاید پیشینیان را نشان می‌دهد.
• بحث‌های تخصصی، زمینه‌ی بررسی نسبت خلقت، علیت و وحدت را فراهم می‌کنند.
• مطالعات نورشناسی، گستره‌ی علایق علمی کندی را آشکار می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب کندی و افلوطین عربی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان فلسفه که درباره‌ی سرچشمه‌های فلسفه‌ی اسلامی پژوهش می‌کنند.
• علاقه‌مندان به افلوطین و انتقال اندیشه‌ی نوافلاطونی.
• پژوهشگران کلام که مسئله‌ی خلقت و صفات الاهی را دنبال می‌کنند.
• خوانندگان تاریخ علم، به‌ویژه مباحث رؤیت و نور.

بخشی از کتاب کندی و افلوطین عربی

«او برای تحصیل فلسفه، این شرایط را در نظر دارد: ابتدا، باید مطالعهٔ فلسفه را با تعریف معانی واژه‌ها شروع کرد، سپس به تحصیل ریاضیات پرداخت؛ زیرا ریاضیات، مقدمهٔ اساسی در تفکّر فلسفی به‌شمار می‌آید. ثانیاً مباحث موجود در فلسفه، همان مطالبی است که در فلسفه ارسطو بررسی شده است. بدین جهت، بدون فهم فلسفهٔ ارسطو، فهم فلسفه حاصل نمی‌شود و کسانی‌که فلسفه ارسطو را انکار می‌کنند در تناقضِ شرم‌آوری گرفتار شده‌اند، زیرا باید برای عقیدهٔ خود در انکار فلسفه، دلیل اقامه کنند و در این امر، نیاز به فلسفه دارند. پس آنها، در اثبات ادعاهای خویش با استناد به فلسفه، دچار تناقض می‌شوند. ثالثاً، طالب فلسفه، باید شاکر متقدّمان باشد حتی در اموری که آنها با هم اختلاف داشته و یا به خطا رفته باشند و از سوی دیگر، باید از گذشتگان سپاس‌گزار باشد، زیرا شخص به‌تنهایی به مقصود نمی‌رسد و فرهنگ و تمدن، ناگهانی متولد نمی‌شود، بلکه بازماندهٔ گذشتهٔ دور و تلاش فراوان انسان‌هاست که در تکوین چنین پدیده‌هایی به یکدیگر یاری می‌رسانند. بر این اساس، دانشجوی فلسفه باید برای رسیدن به حقیقت، تمام تلاش خود را مصروف بدارد، هر چند در این راه، دشواری‌هایی وجود دارد و در ضمن، آگاه باشد که علم، بدون عمل وجود ندارد و عمل بدون دانش، ناشایست است.»