کتاب الگوی نقد

کتاب الگوی نقد، نوشته سیدحسین حسینی، موضوع نقد علمی در علوم انسانی را از مبانی فلسفی تا شیوه‌ی ارزیابی کتاب‌های تخصصی دنبال می‌کند. نویسنده نقد را صرفاً پیداکردن ایرادهای یک اثر نمی‌داند؛ او سنجش امتیازها و کاستی‌ها را در کنار بررسی شکل و محتوا قرار می‌دهد. پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان از داوری‌های سلیقه‌ای فاصله گرفت و به ارزیابی مستدل رسید. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. موضوع پیوند نقد، نظریه‌پردازی و حیات جامعه‌ی علمی جایگاه مهمی در این پژوهش دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب الگوی نقد اثر سیدحسین حسینی

کتاب الگوی نقد پژوهشی در حوزه‌ی نقدپژوهی قرار گرفته است؛ حوزه‌ای میان‌رشته‌ای که در مرز فلسفه‌ی علم، روش‌شناسی، روش تحقیق و تفکر انتقادی قرار می‌گیرد. سیدحسین حسینی مسئله‌ی اصلی پژوهش خود را چگونگی نقد کتاب‌های تخصصی تألیفی علوم انسانی تعریف کرده است. او برای پاسخ، الگویی ساختاری‌ـ‌ترکیبی را مطرح می‌کند؛ الگویی که مؤلفه‌های شکلی و محتوایی را در کنار هم قرار می‌دهد و به اولویت‌بندی معیارهای ارزیابی توجه می‌کند.

سیدحسین حسینی میان فهم اندیشه‌ی مؤلف و سنجش صورت بیان آن پیوند برقرار کرده است. استدلال او این است که اندیشه بدون پیداکردن صورتی روشن و قابل‌بررسی موضوع گفت‌وگوی علمی قرار نمی‌گیرد؛ بنابراین ارزیابی محتوا نمی‌تواند کاملاً از بررسی شیوه‌ی تنظیم و عرضه‌ی مطالب جدا باشد. این پژوهش علاوه‌بر روش نقد به زمینه‌های اجتماعی رواج نقد نیز توجه کرده است. نویسنده تحول علوم انسانی را وابسته به فعالیت جامعه‌ی تخصصی می‌داند و نقش دستورهای اداری را جایگزین بحث و مشارکت علمی نمی‌شمارد. او در کتاب الگوی نقد دیدگاه خود درباره‌ی تحول را در نسبت با نیازهای جامعه‌ی ایرانی اسلامی توضیح می‌دهد.

کتاب الگوی نقد هفت فصل، مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و پنج ضمیمه دارد. مقدمه‌ی سه‌بخشیْ زمینه‌های فلسفی، اجتماعی و انتقادی بحث را مطرح می‌کند. فصل چارچوب پژوهش، مسئله، مفاهیم، فرضیه و روش تحقیق را تبیین می‌کند. دو فصل جایگاه نقد و قلمرو نقد، نسبت نقد را با جامعه، فرهنگ و فلسفه بررسی می‌کنند. سیدحسین حسینی میان نقد به‌عنوان روش پژوهش، رویکرد علمی و فلسفیدن تفاوت می‌گذارد. فصل ساختار نقد به مؤلفه‌های مفهومی اختصاص دارد. فصل روش نقد، معیارهای شکلی و محتوایی را توضیح می‌دهد. فصل نقد کتاب تفاوت نقد با مرور کتاب و انتقاد را روشن می‌کند و نسبت تفکر نقاد با تفکر خلاق را می‌سنجد.

فصل پایانی کتاب الگوی نقد دو شیوه‌نامه برای بررسی کتاب‌های تخصصی و تنظیم مقاله‌ی نقد ارائه می‌دهد. ضمائم شامل معرفی نوشته‌های مرتبط، محتوای تصویری کارگاه‌ها و نمونه‌های تمرین هستند. پرسش‌ها، جدول‌ها و نمودارها نیز بخشی از شیوه‌ی ارائه‌ی مطالبند و مخاطب را درگیر بررسی نسبت میان مفاهیم می‌کنند.

خلاصه کتاب الگوی نقد

سیدحسین حسینی ارزیابی علمی را فعالیتی معیارمند می‌داند که باید هم امتیازهای اثر را آشکار کند و هم کاستی‌هایش را نشان دهد. او نظام‌مندی، جامعیت، امکان گفت‌وگو و قابلیت استفاده از معیارها را از ویژگی‌های این ارزیابی معرفی می‌کند. پیشنهاد اصلی پژوهش حاضر ترکیب بررسی شکل و محتواست تا داوری درباره‌ی کتاب به چند ایراد پراکنده محدود نماند. پژوهشگر در این مسیر باید مسئله، مبانی، منابع و کیفیت استدلال‌های اثر را بشناسد و نتیجه‌ی سنجش را در قالبی روشن تنظیم کند. نویسنده در سطحی گسترده‌تر، نقد را بخشی از هویت جامعه‌ی علمی می‌شمارد و نظریه‌پردازی را بدون بررسی دستاوردهای موجود ممکن نمی‌داند. پیام محوری این است که نقد فعالیتی حاشیه‌ای و مقدمه‌ای برای تولید نظریه نیست؛ بلکه ارزش پژوهشی مستقل نیز دارد.

چرا باید کتاب الگوی نقد را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب الگوی نقد را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• معیارهای بررسی شکل و محتوای کتاب‌های تخصصی را در کنار هم قرار می‌دهد.
• تفاوت مرور کتاب، انتقاد و نقد علمی را روشن می‌کند.
• شیوه‌نامه‌هایی را برای تنظیم ارزیابی کتاب و نگارش مقاله‌ی نقد ارائه می‌دهد.
• پیوند میان مهارت ارزیابی آثار و مشارکت در گفت‌وگوی جامعه‌ی علمی را توضیح می‌دهد.

خواندن کتاب الگوی نقد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

الگوی نقد به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران علوم انسانی که به معیارهای ارزیابی کتاب‌های تخصصی نیاز دارند.
• دانشجویانی که می‌خواهند مقاله‌ی نقد بنویسند.
• مدرسان کارگاه‌های نقد کتاب و تفکر انتقادی.
• علاقه‌مندان به مبانی فلسفی نقد و نسبت دانش با جامعه.

بخشی از کتاب الگوی نقد

«۳. نقد مَقسمی

آنچه از نقد در زمینه بحث الگوی نقد متون علمی مورد نظر است، نقد به مثابه یک روش و متد است و نه «نقد به مثابه فلسفه» (با همه اهمیت آن). به همین منظور، لازم است به تفاوت نگاه به مساله نقد از زاویه سه منظر متفاوت توجه کنیم. به بیانی در نسبت سنجی مسالهٔ نقد با امر پژوهش، از سه زاویه می‌توان به مسأله نقد نظاره کرد:

اول: نقد به مثابهٔ قِسمِ پژوهش؛

دوم: نقد به مثابهٔ قَسیم پژوهش؛

و سوم: نقد به مثابهٔ مَقسَم پژوهش.

تفاوت این سه دستهٔ نگاه، می‌تواند اهمیت و ضرورت مسأله نقد و نقش‌آفرینی آن را در جامعهٔ علمی و به‌ویژه قلمرو علوم انسانی روشن سازد. پیش از بازیابی سه منظر، یادآوری این نکته بایسته است که آنچه در اینجا طرح می‌شود مبتنی بر فصل پیش و ناظر بر فصول آینده در باب مسألهٔ «نقد علمی»، و هرآینه لوازم تحلیلی مؤلفه‌های اصلی مفاهیم: «پژوهش» و «نظریه‌پردازی» است»