کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام

کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام نوشته رجب محمود ابراهیم بخیت، تاریخ اردبیل را از مسیر پیوندهای نظامی، اداری، اقتصادی و فرهنگی این شهر با جهان اسلام بررسی می‌کند. اردبیل در این پژوهش فقط محل وقوع نبردها نیست؛ جایگاه استقرار سپاهیان، اداره‌ی نواحی پیرامون و رفت‌وآمد کالاها نیز هست. خوشنام احدی جید مترجم این کتاب است و انتشارات سیادت این کتاب را منتشر کرده است. موضوع مهم پژوهش، ارتباط میان موقعیت جغرافیایی شهر و تغییراتی است که ورود مسلمانان و حکومت والیان اموی و عباسی در زندگی ساکنان پدید آورد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام

کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام، اردبیل را در پیوند با رویدادهای آذربایجان، قفقاز و قلمرو خلافت مطالعه می‌کند. رجب محمود ابراهیم بخیت در مقدمه، تاریخ شهر را بخشی جداافتاده از تحولات پیرامون نمی‌داند و تلاش می‌کند تأثیرپذیری و تأثیرگذاری اردبیل را کنار یکدیگر نشان دهد. پرسش محوری پژوهش این است که موقعیت این شهر چگونه به اهمیت سیاسی و نظامی اردبیل انجامید و استقرار حکومت تازه چه تغییراتی در مناسبات محلی ایجاد کرد. جغرافیا در این بررسی نقش زمینه‌ای دارد: کوه‌ها، رودخانه‌ها، راه‌های ارتباطی و همسایگی با مناطق دیگر، مقدمه‌ی فهم جنگ‌ها و رونق اقتصادی هستند. نویسنده روش خود را استقرایی معرفی کرده است و اخبار پراکنده‌ی مربوط به شهر را از منابع گوناگون گرد می‌آورد. تاریخ‌های عمومی، نوشته‌های جغرافیایی، تذکره‌ها، آثار مربوط به فرقه‌ها و متون ادبی، هریک برای روشن‌کردن جنبه‌ای از گذشته به کار آمده‌اند. معرفی منابع نیز فقط فهرست نام‌ها نیست؛ مؤلف توضیح می‌دهد که گزارش‌های هر منبع چه اطلاعاتی برای موضوع پژوهش فراهم می‌کنند و در بعضی موارد، لزوم احتیاط در استفاده از روایت‌ها را یادآور می‌شود.
کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام شامل مقدمه، معرفی منابع، پیش‌گفتار و چهار فصل اصلی است و خاتمه، ملحقات و فهرست منابع نیز دارد. پیش‌گفتار به جغرافیای آذربایجان و اردبیل و پیشینه‌ی شهر اختصاص یافته است. فصل نخست، فتح اردبیل به دست مسلمانان و استقرار اعراب را دنبال می‌کند. فصل دوم، اردبیل در عصر والیان بنی‌امیه و بنی‌عباس را بررسی کرده است؛ نبرد با خزریان، ولایت مروان بن محمد و قیام بابک خرمدین از موضوعات این فصل هستند. فصل سوم به اوضاع اقتصادی شهر، ازجمله کشاورزی و صنایع، اختصاص دارد. فصل چهارم روابط اجتماعی و سطح فرهنگی را دربر می‌گیرد و موضوعاتی مانند طبقات اجتماعی، خوراک، پوشاک، آداب، گسترش اسلام و حضور مهاجران عرب را مطرح می‌کند. نویسنده وقایع را از منظر تاریخ تمدن اسلامی تفسیر می‌کند؛ مقدمه‌ی مترجم نیز دغدغه‌ی تمایز میان فرهنگ عربی و تعالیم اسلامی را پیش می‌کشد. این دو مقدمه، زمینه‌ی فکری بحث‌ها را مشخص می‌کنند و تفاوت نگاه مؤلف و مترجم به برخی مسائل را نشان می‌دهند.

خلاصه کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام

نویسنده در کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام، مسیر تبدیل‌شدن اردبیل به یکی از مراکز اداری و نظامی منطقه را دنبال می‌کند. بحث از جغرافیا و پیشینه‌ی شهر آغاز می‌شود و سپس به فتح، اسکان اعراب و مناسبات شهر با حکومت‌های اموی و عباسی می‌رسد. رویارویی با خزریان و مواجهه با قیام‌های منطقه‌ای، بخشی از جایگاه سیاسی اردبیل را توضیح می‌دهند. بررسی کشاورزی، صنایع و روابط اجتماعی نیز نشان می‌دهد که تاریخ شهر به لشکرکشی‌ها محدود نیست. حرف اصلی پژوهش، ضرورت دیدن ارتباط میان سیاست، محیط جغرافیایی و زندگی ساکنان است. مؤلف تغییرات فرهنگی و اجتماعی را ناگهانی و یکسان نمی‌داند؛ سنت‌های پیشین در کنار قوانین تازه حضور داشته‌اند و پذیرش شیوه‌های جدید به زمان نیاز داشته است. تصویر حاصل، شهری است که سرگذشت محلی‌اش از تحولات گسترده‌تر قلمرو خلافت جدا نیست.

چرا باید کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پژوهش، اهمیت راه‌ها و موقعیت جغرافیایی اردبیل را در سرنوشت سیاسی شهر توضیح می‌دهد.
• بررسی اقتصاد و آداب اجتماعی، شناخت گذشته‌ی شهر را از گزارش جنگ‌ها فراتر می‌برد.
• معرفی منابع تاریخی و جغرافیایی، امکان آشنایی با پشتوانه‌ی گزارش‌های مؤلف را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب نقش و جایگاه اردبیل در تاریخ فتوحات صدر اسلام به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ محلی اردبیل و آذربایجان.
• دانشجویان تاریخ که موضوع فتوحات و حکومت والیان را دنبال می‌کنند.
• پژوهشگران علاقه‌مند به پیوند جغرافیا، اقتصاد و مناسبات اجتماعی شهرها.